İzleme tablosu: her değişkene bir sütun, her tura bir satır
ALES · DGS · Kural ve işlem · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTanımlı işlem ve rakam sorularında “rakamları farklı”, “sıfırdan farklı” gibi kısıtlar sayımı nasıl değiştirir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Tanımlı işlemler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Kural metnindeki küçük ifadeler sayımı değiştirir: “rakamları farklı” tekrarı yasaklar, “sıfırdan farklı rakamlarla” 0'ı çıkarır, “üç basamaklı” ilk rakamda 0'ı yasaklar, “baştaki sıfırlar atılır” 0'lı sayıları geri getirir. Verilen örnek kısıtı göstermeyebilir. Saymadan önce kısıt listesini yaz, sonra 0 içeren bir uç sayıyla denetle.
Gizli kısıtlar: sıfır, farklı rakam
✎Konu anlatımı
ALES'te algoritma sorusu nasıl çözülür, adım adım verilen işlemler izleme tablosuyla nasıl takip edilir?
Kısa cevap: Algoritma setinde numaralı adımlar bir ya da birkaç değişkeni (A, B, sayaç) değiştirir ve bir koşul sağlanınca durur. Çözüm, değişkenleri sütun, turları satır yapan bir izleme tablosudur: her adımı sırayla uygula, değişen değeri yaz, tur sonunda durma koşulunu güncel değerle denetle. Kafadan izlemek, en sık hata olan bir tur kaydırmayı getirir.Bir depo görevlisi koli sayımını bir yönergeyle yapar: “Rafta tek sayıda koli varsa birini deftere yaz, rafı ikiye böl, raf boşalınca dur.” Yönergeyi doğru uygulayan herkes aynı sayıya ulaşır; sırayı karıştıran ulaşamaz.
Eski tam kitapçıklarda algoritma ve kodlama setleri, ALES'te DGS'ye göre daha sık görülen bir tiptir. Bilgi kutusu genellikle 3–5 numaralı adımdan oluşur: başlangıç değerleri, bir ya da iki işlem, bir koşul ve “değilse 2. adıma dön”. Programlama bilgisi gerekmez; gereken tek şey sırayı bozmamak. Tanımlı işlemler sayfasında gördüğümüz kural tek seferde uygulanıyordu; burada aynı kural bir döngüde tekrar tekrar çalışır.
Yöntem: akışı çiz, tabloyu kur
1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Pozitif bir n tam sayısı için şu algoritma uygulanır. 1. A = n, B = 0 al. 2. A tek ise B'ye A'yı ekle. 3. A'yı 2'ye böl, kalanı at. 4. A = 0 ise B'yi yaz ve dur; değilse 2. adıma dön.
1. n = 13 için algoritmanın çıktısı kaçtır?
| Tur | A (tur başı) | A tek mi? | B | A (tur sonu) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 13 | evet | 13 | 6 |
| 2 | 6 | hayır | 13 | 3 |
| 3 | 3 | evet | 16 | 1 |
| 4 | 1 | evet | 17 | 0 → dur |
- Her tur bir satır: önce tek mi diye bak, sonra B'yi güncelle, en son A'yı böl.
- 4. turda A = 0 olur; o anki B yazılır.
Cevap: 17
2. n = 20 için algoritmanın çıktısı kaçtır?
- A: 20 → 10 → 5 → 2 → 1 → 0; beş tur.
- Tek değerler yalnız 5 ve 1: B = 5 + 1 = 6.
Cevap: 6
3. 1'den 49'a kadar olan tam sayılardan kaçı n olarak alınırsa çıktı 1 olur?
- Tabloya bakınca kuralı söyle: B, A'nın aldığı tek değerlerin toplamıdır. A son turda her zaman 1'dir, bu yüzden B en az 1.
- B = 1 için 1'den önceki bütün değerler çift olmalı: A her turda tam yarıya inmeli, yani n 2'nin kuvveti.
- 1, 2, 4, 8, 16, 32.
Cevap: 6
✔ Doğru
- Her değişkene sütun aç, her turu bir satıra yaz.
- Adımları yazıldığı sırayla uygula.
- Birkaç turdan sonra kuralı sözle söyle (B = tek değerlerin toplamı).
✘ Sık yapılan hata
- A'yı bölüp sonra tek mi diye bakmak (sırayı çevirmek).
- Son turu atlamak: A = 1 iken yapılan eklemeyi unutmak.
- Kafadan izleyip bir değeri bir tur kaydırmak.
Nasıl sorulurNumaralı adımlarla bir algoritma verilir; sorular “n = … için çıktı kaçtır”, “algoritma durduğunda sayaç kaçtır” ve “çıktısı … olan kaç sayı vardır” biçimindedir.
TuzakAdımların sırasını çevirmek, son turdaki işlemi atlamak ve izleme tablosu kurmadan kafadan ilerlemektir.
?Soru çöz
Pozitif bir n tam sayısı için şu algoritma uygulanır. 1. A = n, K = 0 al. 2. A, 3'e bölünüyorsa A'yı 3'e böl; bölünmüyorsa A'dan 1 çıkar. 3. K'yi 1 artır. 4. A = 1 ise K'yi yaz ve dur; değilse 2. adıma dön. n = 40 için çıktı kaçtır?
↕Çözüm adımlarını sırala izleme tablosu
- Tur sonunda durma koşulunu güncel değerlerle denetle
- Her değişkene bir sütun aç, başlangıç değerlerini yaz
- Koşul sağlanınca istenen değişkeni oku
- Adımları yazıldığı sırayla uygula, değişen değeri satıra yaz