Çapraz tablo okuma: önce başlık, birim ve taban
ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaALES ve DGS sayısal testinde kaç soru mantık seti, kaç soru problem ve geometri çıkar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Sayısal testin haritası). Önce kendin cevapla, sonra aç.
ALES ve DGS sayısal testi 50 sorudur ve üç bölümden oluşur. ALES'te 1–22 bağımsız sorular, 23–43 set soruları (8 set, 21 soru), 44–50 geometridir. DGS'de 1–25 bağımsız, 26–42 set (7 set, 17 soru), 43–50 geometridir. Bu düzen 2020'den beri yayımlanan kitapçıklarda numarası numarasına aynıdır.
✎Konu anlatımı
ALES ve DGS'de tablo sorusu nasıl okunur, çapraz tabloda yüzde hangi toplama göre hesaplanır?
Kısa cevap: Çapraz tablo, satırda bir özelliği (merkez, şube), sütunda başka bir özelliği (tür, seviye) gösterir; her hücre ikisinin kesişimidir. Önce başlığı, birimi ve toplamları oku, sonra sorunun hangi hücreleri istediğini işaretle. Yüzdede tabanı kök belirler: “kolilerin yüzde kaçı” sütun toplamına, “Güney'deki gönderilerin yüzde kaçı” satır toplamına bölünür.Bir kargo firmasının haftalık raporu dört merkezi ve üç gönderi türünü tek tabloda toplar; yönetici aynı tablodan hem “hangi merkez yoğun?” hem de “koliler nerede birikiyor?” sorusunun cevabını çıkarır.
ALES'te sayısal testin 23–43., DGS'de 26–42. soruları, “birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız” yönergesiyle gelen setlerdir. Sayısal testin haritası sayfasında gördüğümüz gibi her set bir bilgi kutusu ve 2–3 sorudan oluşur. Eski tam kitapçıklarda en sık görülen tiplerden biri tablo setidir: ilk soru çoğu zaman doğrudan okuma, ikincisi oran ya da yüzde, üçüncüsü ek bilgiyle hesap ya da yorumdur.
Yöntem: dört bakış, sonra hesap
| Adım | Neye bak | Neden işe yarar? |
|---|---|---|
| 1. Başlık ve birim | “adet”, “bin kişi”, “%” | Sonucu hangi birimle yazacağını baştan bilirsin. |
| 2. Satır ve sütun başlıkları | neyin neyle kesiştiği | Bir hücrenin ne anlattığını tek cümleyle söyleyebilirsin. |
| 3. Toplamlar | toplam satırı ve sütunu var mı? | Yüzdenin tabanı ve eksik hücreler buradan gelir. |
| 4. Soru kökü | hangi hücre, hangi taban | Tablonun tamamını değil, yalnız gerekeni hesaplarsın. |
1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir kargo firmasının dört aktarma merkezinde bir haftada işlenen gönderilerin türlere göre dağılımı tabloda verilmiştir.
| Merkez | Dosya | Koli | Palet | Toplam |
|---|---|---|---|---|
| Kuzey | 150 | 300 | 50 | 500 |
| Güney | 180 | 320 | 100 | 600 |
| Doğu | 110 | 200 | 90 | 400 |
| Batı | 260 | 180 | 60 | 500 |
| Toplam | 700 | 1000 | 300 | 2000 |
1. Koli gönderilerinin yüzde kaçı Güney merkezinde işlenmiştir?
- Kök “kolilerin yüzde kaçı” diyor: taban koli sütununun toplamı, 1000.
- 320 ÷ 1000 = %32.
Cevap: %32
2. Kendi gönderileri içinde palet payı en yüksek olan merkez hangisidir?
- “Kendi gönderileri içinde”: her merkezin taban satır toplamıdır.
- Kuzey 50 ÷ 500 = %10, Güney 100 ÷ 600 ≈ %16,7, Doğu 90 ÷ 400 = %22,5, Batı 60 ÷ 500 = %12.
- Sayıca en çok palet Güney'dedir (100), ama pay en yüksek Doğu'dadır: küçük bir toplamda 90 büyük bir paydır.
Cevap: Doğu
3. Dosya gönderisi koli gönderisinden fazla olan merkezde gönderilerin yüzde kaçı dosyadır?
- Önce koşulu sağlayan satırı bul: yalnız Batı'da dosya (260) koliden (180) fazladır.
- Taban Batı'nın toplamı: 260 ÷ 500 = %52.
Cevap: %52
✔ Doğru
- “X'lerin yüzde kaçı” sorusunda X'in toplamını taban al.
- Önce soruyu oku, yalnız gereken hücreleri hesapla.
- Toplamları bir kez denetle: satırların toplamı = sütunların toplamı.
✘ Sık yapılan hata
- Sayıca en büyük hücreyi payı en büyük sanmak.
- Satır yüzdesi istenirken sütun toplamına bölmek.
- Bütün tabloyu yüzdeye çevirip süre kaybetmek.
Tablo setlerinde bazen ortalama ya da ortanca da istenir; bu ölçülerin hesabı Temel Matematik serisinin veri ve istatistik anlatımında. Aynı verinin çubuk, çizgi ya da daire olarak verildiği setleri ise grafik yorumlama sayfasında göreceğiz.
Nasıl sorulurTablo setinde ilk soru çoğu zaman en büyük, en küçük ya da eşit olan hücreyi, ikinci soru bir oranı ya da yüzdeyi, üçüncü soru ek bilgiyle bir hesabı ister; kökler “kaçtır”, “yüzde kaçıdır”, “hangisidir” biçimindedir.
TuzakSayıca en büyük olanla payı en büyük olanı karıştırmak ve yüzdeyi yanlış toplama bölmektir.
⇄Bilgi eşleştirme kök → taban
?Soru çöz
Bir kütüphanenin üç salonunu bir günde kullananlar: A salonu 140 öğrenci, 40 akademisyen; B salonu 60 öğrenci, 60 akademisyen; C salonu 150 öğrenci, 50 akademisyen. Akademisyen ziyaretçilerin yüzde kaçı B salonunu kullanmıştır?