Tablo yorumlama: çapraz tablo, eksik hücre, yüzde ve çizelge

Bir tabloyu ilk okuyuşta neyin verildiğini ayırarak okumayı, eksik değeri toplamlardan bulmayı ve yüzde ile sayı arasında güvenle geçiş yapmayı öğren.

6 durakALES · DGS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
SET · TABLO

Çapraz tablo okuma: önce başlık, birim ve taban

ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaALES ve DGS sayısal testinde kaç soru mantık seti, kaç soru problem ve geometri çıkar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Sayısal testin haritası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

ALES ve DGS sayısal testi 50 sorudur ve üç bölümden oluşur. ALES'te 1–22 bağımsız sorular, 23–43 set soruları (8 set, 21 soru), 44–50 geometridir. DGS'de 1–25 bağımsız, 26–42 set (7 set, 17 soru), 43–50 geometridir. Bu düzen 2020'den beri yayımlanan kitapçıklarda numarası numarasına aynıdır.

Sayısal testin iskeleti

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

ALES ve DGS'de tablo sorusu nasıl okunur, çapraz tabloda yüzde hangi toplama göre hesaplanır?

Kısa cevap: Çapraz tablo, satırda bir özelliği (merkez, şube), sütunda başka bir özelliği (tür, seviye) gösterir; her hücre ikisinin kesişimidir. Önce başlığı, birimi ve toplamları oku, sonra sorunun hangi hücreleri istediğini işaretle. Yüzdede tabanı kök belirler: “kolilerin yüzde kaçı” sütun toplamına, “Güney'deki gönderilerin yüzde kaçı” satır toplamına bölünür.

Bir kargo firmasının haftalık raporu dört merkezi ve üç gönderi türünü tek tabloda toplar; yönetici aynı tablodan hem “hangi merkez yoğun?” hem de “koliler nerede birikiyor?” sorusunun cevabını çıkarır.

ALES'te sayısal testin 23–43., DGS'de 26–42. soruları, “birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız” yönergesiyle gelen setlerdir. Sayısal testin haritası sayfasında gördüğümüz gibi her set bir bilgi kutusu ve 2–3 sorudan oluşur. Eski tam kitapçıklarda en sık görülen tiplerden biri tablo setidir: ilk soru çoğu zaman doğrudan okuma, ikincisi oran ya da yüzde, üçüncüsü ek bilgiyle hesap ya da yorumdur.

Yöntem: dört bakış, sonra hesap

Tablo setinde okuma sırası
AdımNeye bakNeden işe yarar?
1. Başlık ve birim“adet”, “bin kişi”, “%”Sonucu hangi birimle yazacağını baştan bilirsin.
2. Satır ve sütun başlıklarıneyin neyle kesiştiğiBir hücrenin ne anlattığını tek cümleyle söyleyebilirsin.
3. Toplamlartoplam satırı ve sütunu var mı?Yüzdenin tabanı ve eksik hücreler buradan gelir.
4. Soru kökühangi hücre, hangi tabanTablonun tamamını değil, yalnız gerekeni hesaplarsın.
Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 5 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir kargo firmasının dört aktarma merkezinde bir haftada işlenen gönderilerin türlere göre dağılımı tabloda verilmiştir.

Gönderi sayısı (adet)
MerkezDosyaKoliPaletToplam
Kuzey15030050500
Güney180320100600
Doğu11020090400
Batı26018060500
Toplam70010003002000

1. Koli gönderilerinin yüzde kaçı Güney merkezinde işlenmiştir?

  1. Kök “kolilerin yüzde kaçı” diyor: taban koli sütununun toplamı, 1000.
  2. 320 ÷ 1000 = %32.

Cevap: %32

2. Kendi gönderileri içinde palet payı en yüksek olan merkez hangisidir?

  1. “Kendi gönderileri içinde”: her merkezin taban satır toplamıdır.
  2. Kuzey 50 ÷ 500 = %10, Güney 100 ÷ 600 ≈ %16,7, Doğu 90 ÷ 400 = %22,5, Batı 60 ÷ 500 = %12.
  3. Sayıca en çok palet Güney'dedir (100), ama pay en yüksek Doğu'dadır: küçük bir toplamda 90 büyük bir paydır.

Cevap: Doğu

3. Dosya gönderisi koli gönderisinden fazla olan merkezde gönderilerin yüzde kaçı dosyadır?

  1. Önce koşulu sağlayan satırı bul: yalnız Batı'da dosya (260) koliden (180) fazladır.
  2. Taban Batı'nın toplamı: 260 ÷ 500 = %52.

Cevap: %52

Aynı 320 üç farklı soruya üç farklı cevap verir; hangisinin istendiğini kökteki “… içinde” ifadesi söyler.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • “X'lerin yüzde kaçı” sorusunda X'in toplamını taban al.
  • Önce soruyu oku, yalnız gereken hücreleri hesapla.
  • Toplamları bir kez denetle: satırların toplamı = sütunların toplamı.

✘ Sık yapılan hata

  • Sayıca en büyük hücreyi payı en büyük sanmak.
  • Satır yüzdesi istenirken sütun toplamına bölmek.
  • Bütün tabloyu yüzdeye çevirip süre kaybetmek.

Tablo setlerinde bazen ortalama ya da ortanca da istenir; bu ölçülerin hesabı Temel Matematik serisinin veri ve istatistik anlatımında. Aynı verinin çubuk, çizgi ya da daire olarak verildiği setleri ise grafik yorumlama sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Yüzdede sor: neyin içinde? “Kolilerin içinde” → koli sütunu; “Güney'in içinde” → Güney satırı; “bütün gönderilerin içinde” → genel toplam. Pay hep aynı hücredir, değişen tabandır.
Sınavda

Nasıl sorulurTablo setinde ilk soru çoğu zaman en büyük, en küçük ya da eşit olan hücreyi, ikinci soru bir oranı ya da yüzdeyi, üçüncü soru ek bilgiyle bir hesabı ister; kökler “kaçtır”, “yüzde kaçıdır”, “hangisidir” biçimindedir.

TuzakSayıca en büyük olanla payı en büyük olanı karıştırmak ve yüzdeyi yanlış toplama bölmektir.

⇄Bilgi eşleştirme kök → taban

?Soru çöz

Bir kütüphanenin üç salonunu bir günde kullananlar: A salonu 140 öğrenci, 40 akademisyen; B salonu 60 öğrenci, 60 akademisyen; C salonu 150 öğrenci, 50 akademisyen. Akademisyen ziyaretçilerin yüzde kaçı B salonunu kullanmıştır?

✓ C. Taban akademisyenlerin toplamı: 40 + 60 + 50 = 150; 60 ÷ 150 = %40. A %50, B salonunun kendi içindeki akademisyen payıdır (60 ÷ 120, satır tabanı); B %12, genel toplama bölmektir (60 ÷ 500); D %30, akademisyenlerin bütün ziyaretçilere oranıdır (150 ÷ 500).
YÖNTEM · EKSİK HÜCRE

Eksik hücre: tek bilinmeyenli satırdan başla, zinciri izle

ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Tabloda eksik hücre nasıl bulunur, satır ve sütun toplamı verilen tabloda bilinmeyen değer nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Satır ve sütun toplamları verilen tabloda eksik hücre, tek bilinmeyeni olan bir satır ya da sütundan bulunur: toplamdan bilinen hücreler çıkarılır. Bulunan değer tabloya yazılınca başka bir satır ya da sütun tek bilinmeyenli kalır ve zincir sürer. Bilgi yetmiyorsa hücre tek bir sayı değil bir aralıktır; soru “en az, en çok” ya da ek bilgiyle gelir.

Bir dil kursunun sekreteri yıl sonu tablosunu doldururken bazı kutuları boş bırakmış; ama satır ve sütun toplamları yazılı olduğu için hiçbir bilgi kaybolmamış.

Çapraz tabloda her satırın ve her sütunun toplamı bir denklemdir. Hücre bulmanın kuralı basittir: tek bilinmeyenli satırı ya da sütunu ara. İki bilinmeyenli bir satırda takılırsan o satırı bırakıp sütunlara bak; çoğu zaman bir sütun önce çözülür ve satırın bilinmeyenlerinden birini verir. Önceki konudaki okuma sırası burada da geçerlidir: önce hangi toplamların verildiğini işaretle.

  1. Bilinmeyenlere yer aç: boş hücreleri işaretle; neyi aradığını görürsün, değeri yanlış hücreye yazmazsın.
  2. Tek bilinmeyenli satırı ya da sütunu bul ve toplamdan bilinenleri çıkar: bir denklem, bir bilinmeyen.
  3. Bulduğunu tabloya yaz, yeni tek bilinmeyenli satıra geç: her değer bir sonrakinin anahtarıdır.
  4. Genel toplamla denetle: satır toplamlarının toplamı sütun toplamlarının toplamına eşit olmalı; tutmuyorsa bir çıkarma yanlıştır.
Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 5 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir dil kursunun üç şubesindeki öğrencilerin seviyelere göre dağılımı tabloda verilmiş, bazı hücreler boş bırakılmıştır.

Öğrenci sayısı
ŞubeA1A2B1Toplam
Merkez45?30120
Kampüs?40?110
Sahil2540??
Toplam115?90330

1. Kampüs şubesinde B1 seviyesinde kaç öğrenci vardır?

  1. Kampüs satırında iki bilinmeyen var; A1 sütununa geç, o tek bilinmeyenli: Kampüs A1 = 115 − 45 − 25 = 45.
  2. Kampüs satırı artık tek bilinmeyenli: B1 = 110 − 45 − 40 = 25.

Cevap: 25

2. Sahil şubesindeki öğrencilerin yüzde kaçı A2 seviyesindedir?

  1. Sahil toplamı satır toplamlarından: 330 − 120 − 110 = 100.
  2. Kök “Sahil'deki öğrencilerin yüzde kaçı” diyor, taban satır toplamı: 40 ÷ 100 = %40.

Cevap: %40

3. Öğrenci sayısı en çok olan seviye hangisidir?

  1. A2 toplamı verilmemiş: 330 − 115 − 90 = 125 (ya da Merkez A2 = 120 − 45 − 30 = 45 bulunup 45 + 40 + 40 = 125).
  2. A1 115, A2 125, B1 90. Denetim: 115 + 125 + 90 = 330, satır toplamlarıyla aynı.

Cevap: A2 (125 öğrenci)

Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir sergide cumartesi ve pazar günleri üç salonu ziyaret edenlerin sayıları için tablodaki toplamlar bilinmektedir. Her salonu her gün en az 40 kişi ziyaret etmiştir.

Ziyaretçi sayısı (verilen)
GünABCToplam
Cumartesi100??300
Pazar???400
Toplam250200250700
Çözüme başlarken kurulan çizelge (cumartesi B = x)
GünABC
Cumartesi100x200 − x
Pazar150 (kesin)200 − x50 + x
Sınırher hücre ≥ 40 → 40 ≤ x ≤ 160

1. Pazar günü C salonunu en az kaç kişi ziyaret etmiştir?

  1. Çizelgeye göre pazar C = 50 + x; x en küçük 40 olabilir.
  2. En az 50 + 40 = 90. Uç durumu dene: x = 40 iken cumartesi C 160, pazar B 160; bütün hücreler 40 ya da üstünde.

Cevap: 90

2. Cumartesi B salonunu ziyaret edenler, pazar B salonunu ziyaret edenlerden 40 kişi fazlaysa pazar günü C salonunu kaç kişi ziyaret etmiştir?

  1. Ek bilgi yalnız bu soru için: x − (200 − x) = 40 → x = 120.
  2. Pazar C = 50 + 120 = 170.

Cevap: 170

3. Buna göre, I. Pazar günü A salonunu 150 kişi ziyaret etmiştir. II. Pazar günü C salonunun ziyaretçisi cumartesi C salonununkinden fazladır. III. Pazar günü B ve C salonlarının ziyaretçileri toplamı 250'dir. ifadelerinden hangileri kesinlikle doğrudur?

  1. Önceki sorunun x = 120 bilgisi burada yok; set yönergesindeki “birbirinden bağımsız” bunu söyler. x hâlâ 40 ile 160 arasındadır.
  2. I kesin: 250 − 100 = 150. III kesin: pazar toplamı 400, A'sı 150, kalan 250.
  3. II kesin değil, karşı örnek: x = 40 iken pazar C 90, cumartesi C 160.

Cevap: I ve III

✔ Doğru

  • Önce tek bilinmeyenli satır ya da sütun.
  • Bilgi yetmiyorsa bilinmeyeni x ile yaz, sınırlarını bul.
  • Ek bilgiyi yalnız kendi sorusunda kullan.

✘ Sık yapılan hata

  • İki bilinmeyenli satırda tahminle ilerlemek.
  • “En az” sorusunda soruda verilen alt sınırı (en az 40) atlayıp 0 almak.
  • Önceki sorunun ek bilgisini sonraki soruya taşımak.
Akılda kalsın: Eksik hücre bir zincirdir: tek bilinmeyenli halkadan başla. Zincir kopuyorsa bilinmeyen bir aralıktır: x ile yaz, en küçük ve en büyük değeri uçlarda dene.
Sınavda

Nasıl sorulurBazı hücreleri boş bırakılmış bir tablo verilir; sorular bir hücreyi, bir yüzdeyi ya da “en az, en fazla kaç” sınırını ister; sonraki sorular “… biliniyorsa” diye yeni bilgi ekler.

TuzakÖnceki sorunun ek bilgisini sonraki soruya taşımak ve hücre sınırını (en az 1, en az 40, sıfırdan farklı) gözden kaçırmaktır.

↕Çözüm adımlarını sırala eksik hücre

  1. Bulduğun değeri tabloya yaz, yeni tek bilinmeyenli satıra geç
  2. Tek bilinmeyeni olan satırı ya da sütunu bul
  3. Satır ve sütun toplamlarını genel toplamla karşılaştır
  4. Toplamdan bilinen hücreleri çıkarıp bilinmeyeni hesapla

▭Sen çöz yeni mini set

Bir kafe hafta sonu yalnız çay ve kahve satmıştır. Cumartesi 140 çay ve toplam 230 içecek, pazar 110 kahve satılmış; iki günde toplam 260 çay ve 460 içecek satılmıştır. Pazar günü çay, iki günde toplam kahve satılmıştır.

YÖNTEM · YÜZDE

Yüzde ve sayı: yüzdeyi kişiye çevir, sonra karşılaştır

ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Yüzdelerle verilen tabloda sayı nasıl bulunur, farklı gruplarda yüzdeler neden toplanmaz ya da ortalaması alınmaz?

Kısa cevap: Tablo yüzde veriyorsa her yüzde kendi grubunun toplamına göredir. Gruplar farklı büyüklükteyse yüzdeler doğrudan karşılaştırılmaz, toplanmaz ve ortalaması alınmaz: önce sayıya çevrilir (grup × yüzde ÷ 100). Toplam oran, toplam sayının toplam gruba bölünmesiyle bulunur. Bir sayı ve yüzdesi biliniyorsa grubun tamamı sayı ÷ yüzde × 100'dür.

Bir belediye üç mahallede memnuniyet anketi yapar; en yüksek memnuniyet yüzdesi en küçük mahalleden gelir, ama en çok memnun insan başka bir mahallededir.

Yüzde, ilk konuda gördüğümüz tabanın kısaltılmış hâlidir: Yalı'daki 250 kişi için “%60 memnun”, 150 kişi demektir. Gruplar aynı büyüklükte değilse yüzde ile sayı farklı sıralama verebilir. Bu yüzden kural tektir: karşılaştırmadan önce sayıya çevir. Yüzde hesabının kendisi Temel Matematik serisinin yüzde problemleri anlatımında; burada tablo içinde güvenli geçişe bakıyoruz.

sayı = grup × yüzde ÷ 100 grup = sayı ÷ yüzde × 100Toplam oran = toplam sayı ÷ toplam grup; yüzdelerin düz ortalaması değil.
Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir belediyenin üç mahallede yaptığı anketin katılımcı sayıları ve yanıtların yüzde dağılımı tabloda verilmiştir. Her katılımcı tek yanıt vermiştir.

Memnuniyet anketi
MahalleKatılımcı (kişi)Memnun (%)Kararsız (%)Memnun değil (%)
Çamlık400452035
Yalı250601624
Bağlar350403030

1. Memnun olduğunu söyleyen kişi sayısı en çok hangi mahalledir?

  1. Yüzdeleri kişiye çevir: Çamlık 400 · 0,45 = 180, Yalı 250 · 0,60 = 150, Bağlar 350 · 0,40 = 140.
  2. En yüksek yüzde Yalı'da (%60), ama en çok kişi Çamlık'ta (180): Yalı küçük bir gruptur.

Cevap: Çamlık

2. Üç mahallenin katılımcılarının tamamı içinde memnun olanların oranı yüzde kaçtır?

  1. Toplam memnun 180 + 150 + 140 = 470; toplam katılımcı 400 + 250 + 350 = 1000.
  2. 470 ÷ 1000 = %47. Yüzdelerin düz ortalaması (45 + 60 + 40) ÷ 3 ≈ %48,3 yanlıştır: mahalleler eşit büyüklükte değil.

Cevap: %47

3. Bağlar'da kararsız olanların üçte biri ikinci görüşmede memnun olduğunu söylerse Bağlar'da memnun olanların oranı yüzde kaç olur?

  1. Bağlar'da kararsız 350 · 0,30 = 105 kişi; üçte biri 35.
  2. Memnun 140 + 35 = 175; 175 ÷ 350 = %50. Taban değişmedi, çünkü kişiler mahalle içinde yanıt değiştirdi.

Cevap: %50

✔ Doğru

  • Farklı büyüklükteki grupları sayıyla karşılaştır.
  • Toplam oranı toplam sayıdan hesapla.
  • Ek bilgide tabanın değişip değişmediğine bak.

✘ Sık yapılan hata

  • En yüksek yüzdeyi en çok kişi sanmak.
  • Yüzdelerin düz ortalamasını toplam oran diye almak.
  • Farklı grupların yüzdelerini toplamak (%45 + %60).
Akılda kalsın: Yüzde bir oran, sayı bir miktardır. Gruplar farklıysa karşılaştırmadan önce yüzdeyi kişiye çevir; birleştirirken kişileri topla, sonra böl.
Sınavda

Nasıl sorulurTablo bir sütunda grup büyüklüğünü, ötekilerde yüzdeleri verir; sorular “en çok kaç kişi”, “toplamın yüzde kaçı” ya da “… kişi yanıt değiştirirse oran ne olur” biçimindedir.

TuzakEn yüksek yüzdeyi en büyük sayı sanmak ve farklı grupların yüzdelerinin ortalamasını almaktır.

?Soru çöz

Bir şirketin X şubesinde 80, Y şubesinde 120 kişi çalışmaktadır. X'te çalışanların %25'i, Y'de %50'si uzaktan çalışmaktadır. İki şubenin bütün çalışanlarının yüzde kaçı uzaktan çalışmaktadır?

✓ A. Sayıya çevir: 80 · 0,25 = 20 ve 120 · 0,50 = 60; (20 + 60) ÷ 200 = %40. B %37,5, iki yüzdenin düz ortalamasıdır (şubeler eşit büyüklükte değil); C %75, yüzdeleri toplamaktır; D %60, Y'deki uzaktan çalışan sayısını (60 kişi) yüzde sanmaktır.

▭Sen çöz sayıdan gruba

Bir ankette kararsızların oranı %15, kararsız sayısı 36'dır. Ankete kişi katılmıştır; memnunların oranı %55 ise memnun sayısı olur.

TUZAK · BİRİM

Birim tuzağı: “bin kişi” ile “milyon TL” aynı kesirde buluşunca

ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Tablo sorularında “bin kişi”, “milyon TL” gibi birimler nasıl hesaba katılır, kişi başına değer nasıl bulunur?

Kısa cevap: Tablo başlığındaki ya da sütun başındaki birim (bin kişi, milyon TL, ton) her hücrenin gizli çarpanıdır. Aynı birimli iki değer bölünürse çarpanlar sadeleşir; farklı birimli değerler bölünürse çarpan hesaba katılır: milyon TL ÷ bin kişi = 1000 × (TL/kişi). Sonuç, şıkların birimine çevrilmeden işaretlenmez.

Bir kitap fuarının raporunda ziyaretçiler “bin kişi”, bilet geliri “milyon TL” diye yazılır; tablodaki 2,5 ile 25'in oranı 0,1 çıkar, ama bilet 10 kuruş değildir.

Birim tuzağı setlerde üç biçimde gelir: ×1000 gibi bir ölçek çarpanı, yüzde ile sayının karışması (önceki konu) ve m³-litre, kg-ton gibi ölçü çevirisi. Güvenli yol, hesaba başlamadan her değeri birimiyle birlikte yazmaktır: 2,5 milyon TL = 2 500 000 TL, 25 bin kişi = 25 000 kişi. Sadeleşen çarpanlar sonra silinir.

Bölmede birim ne olur?
BölmeSonucun birimiTablodaki sayıya çarpan
milyon TL ÷ milyon TLbirimsiz oran1 (sadeleşir)
bin adet ÷ bin kişiadet/kişi1 (sadeleşir)
milyon TL ÷ bin kişiTL/kişi× 1000
bin m³ ÷ bin kişim³/kişi1; litre isteniyorsa × 1000
Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir kitap fuarının dört gününe ait veriler tabloda verilmiştir.

Fuar verileri
GünZiyaretçi (bin kişi)Bilet geliri (milyon TL)Satılan kitap (bin adet)
Perşembe80,9612
Cuma101,118
Cumartesi252,545
Pazar202,440

1. Cumartesi günü ziyaretçi başına bilet geliri kaç TL'dir?

  1. Birimleriyle yaz: 2 500 000 TL ÷ 25 000 kişi = 100 TL.
  2. Denetim: tablodaki sayılarla 2,5 ÷ 25 = 0,1; milyon ÷ bin = 1000 çarpanı eklenince 100.

Cevap: 100 TL

2. Ziyaretçi başına satılan kitap sayısı en çok hangi gündedir?

  1. İki sütun da “bin”: çarpan sadeleşir, tablodaki sayılar doğrudan bölünür.
  2. Perşembe 12 ÷ 8 = 1,5, Cuma 1,8, Cumartesi 1,8, Pazar 40 ÷ 20 = 2.

Cevap: Pazar

3. Perşembe günü tam bilet 150 TL, indirimli bilet 75 TL'dir ve her ziyaretçi bu biletlerden birini almıştır. Perşembe günü kaç kişi indirimli bilet almıştır?

  1. Birime çevir: 8 bin kişi = 8 000 kişi, 0,96 milyon TL = 960 000 TL.
  2. Herkes tam bilet alsaydı gelir 8 000 · 150 = 1 200 000 TL olurdu; eksik 240 000 TL.
  3. Her indirimli bilet 75 TL eksik getirir: 240 000 ÷ 75 = 3 200. Denetim: 4 800 · 150 + 3 200 · 75 = 960 000.

Cevap: 3 200 kişi

✔ Doğru

  • Hesaptan önce her değeri birimiyle yaz.
  • Aynı birimler sadeleşir, farklı birimler çarpan bırakır.
  • Sonucu şıkların birimine çevir.

✘ Sık yapılan hata

  • Tablodaki sayıları birimsiz bölüp 0,1 TL bulmak.
  • Cevabı “bin kişi” cinsinden bırakıp 3,2 işaretlemek.
  • Ay-gün ya da m³-litre çevirisini atlamak.
Akılda kalsın: Birim, hücrenin görünmez çarpanıdır. Bölmede “milyon ÷ bin = bin”, çarpmada “bin × bin = milyon”. Şıklardaki sayılar birbirinin 10 ya da 1000 katıysa soru seni birimle sınıyordur.
Sınavda

Nasıl sorulurTablonun başlığında ya da sütun başında “bin kişi”, “milyon TL”, “ton” gibi bir birim verilir; soru kişi başına değer, toplam tutar ya da başka bir birimdeki miktarı ister.

TuzakŞıklarda doğru cevabın 10 ya da 1000 katının da bulunmasıdır: birimi atlayan aday kendi hatasını şıkta hazır bulur.

⇄Bilgi eşleştirme birim çevirme

?Soru çöz

Bir ilçenin nüfusu 40 bin kişi, bir aydaki su tüketimi 240 bin m³'tür. Ay 30 gün sayılırsa bu ilçede kişi başına günlük su tüketimi kaç litredir? (1 m³ = 1 000 litre)

✓ D. Bin ÷ bin sadeleşir: 240 ÷ 40 = 6 m³ kişi başına aylık; 6 m³ = 6 000 litre; 6 000 ÷ 30 = 200 litre. A 6, aylık m³ değerinde durmaktır; B 0,2, günlüğe bölüp litreye çevirmemektir (m³/gün); C 6 000, litreye çevirip 30 güne bölmemektir.
SET · STOK

Stok-zaman tablosu: bir günün sonu, ertesi günün başı

ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Stok tablosu sorusu nasıl çözülür, gün sonu stoku ve eksik giriş-çıkış değeri nasıl bulunur?

Kısa cevap: Stok tablosunda her satır bir zaman dilimidir ve tek kural işler: dönem sonu = dönem başı + giriş − çıkış; bir dönemin sonu ertesi dönemin başıdır. Eksik değer bu denklemden bulunur. Uzun aralıkta kısa yol: son stok = ilk stok + toplam giriş − toplam çıkış. Stok hiçbir an eksiye düşemez; “en fazla” sorularında bu sınır belirleyicidir.

Bir ilaç deposunda sayım her akşam yapılır; ertesi sabah depoyu açan görevli, dünkü akşam sayımını kendi başlangıç sayısı olarak devralır.

Stok tablosu, eksik hücre konusundaki zincirin zamana yayılmış hâlidir: satırlar birbirine gün sonu = ertesi gün başı bağıyla bağlıdır. Bu bağ yüzünden tek bir değişiklik kendinden sonraki bütün stokları aynı miktarda kaydırır. Stokun bir de alt sınırı vardır: hiçbir gün eldekinden fazla ürün çıkamaz. En az-en çok sorularının anahtarı bu uç durumdur.

gün sonu = gün başı + giriş − çıkış son = ilk + Σgiriş − ΣçıkışGün sonu ertesi günün başıdır; stok hiçbir an 0'ın altına inemez.
Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 5 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir ilaç deposunda bir ürünün beş günlük hareketi tabloda verilmiş, bazı hücreler boş bırakılmıştır.

Stok hareketi (kutu)
GünGün başıGirişÇıkışGün sonu
Pazartesi1204070?
Salı?035?
Çarşamba??6075
Perşembe?30?40
Cuma?5045?

1. Çarşamba günü depoya kaç kutu girmiştir?

  1. Zinciri baştan kur: pazartesi sonu 120 + 40 − 70 = 90 = salı başı; salı sonu 90 + 0 − 35 = 55 = çarşamba başı.
  2. Çarşamba: 55 + giriş − 60 = 75 → giriş = 80.

Cevap: 80

2. Beş günde depodan toplam kaç kutu çıkmıştır?

  1. Perşembe çıkışı: 75 + 30 − çıkış = 40 → 65. Cuma sonu 40 + 50 − 45 = 45.
  2. Toplam çıkış 70 + 35 + 60 + 65 + 45 = 275. Kısa yolla denetim: 120 + 200 − 275 = 45, cuma sonuyla aynı.

Cevap: 275

3. Perşembe günkü çıkış 15 kutu az olsaydı cuma günü sonunda depoda kaç kutu olurdu?

  1. Perşembe sonu 15 artar (55); bu artış ertesi günün başına aynen geçer.
  2. Cuma sonu 45 + 15 = 60. Cumayı baştan hesaplamaya gerek yok: değişiklik sonraki her stoka aynen taşınır.

Cevap: 60

Her ok bir gündür: girişi ekle, çıkışı çıkar, akşam sayısını bir sonraki daireye taşı. Altın renkli değerler tablodaki boş hücrelerden bulundu; en düşük stok perşembe akşamı.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir kırtasiyede pazartesi sabahı 50 defter vardır. Salı sabahı 30, perşembe sabahı 40 defter gelir; başka giriş yoktur. Pazartesiden perşembeye her gün en az 10 defter satılmış, perşembe akşamı 35 defter kalmıştır.

1. Dört günde toplam kaç defter satılmıştır?

  1. Kısa yol: 50 + 30 + 40 − 35 = 85.

Cevap: 85

2. Pazartesi günü en fazla kaç defter satılmış olabilir?

  1. Öteki üç güne en az 10'ar verilirse 85 − 30 = 55 bulunur; ama bu, stok sınırını atlar.
  2. Pazartesi giriş yok, eldeki 50 defter: pazartesi en fazla 50 satılabilir.
  3. Uç durumu dene: satışlar 50, 10, 10, 15 → akşam stokları 0, 20, 10, 35; hiçbiri eksi değil.

Cevap: 50

3. Çarşamba akşamı dükkânda en az kaç defter kalmış olabilir?

  1. Geriye doğru çalış (Temel Matematik serisinin rutin olmayan problemler anlatımındaki yöntem): perşembe akşamı 35 = çarşamba akşamı + 40 − perşembe satışı, yani çarşamba akşamı = perşembe satışı − 5.
  2. Perşembe satışı en az 10 → çarşamba akşamı en az 5. Uç durumu dene: satışlar 10, 10, 55, 10 → akşam stokları 40, 60, 5, 35.

Cevap: 5

✔ Doğru

  • Gün sonunu ertesi günün başına taşı.
  • Uzun aralıkta toplam giriş-çıkışla kısa yoldan git.
  • “En fazla” sonucunu stok sınırıyla dene.

✘ Sık yapılan hata

  • Gün başı ile gün sonunu karıştırmak.
  • Bir değişikliğin sonraki günlere taşındığını unutmak.
  • “Stok eksi olamaz” sınırını atlayıp 55 bulmak.
Akılda kalsın: Stok tablosu bir bayrak yarışıdır: akşamki sayı ertesi sabaha devredilir. Bulduğun “en fazla” değerini uç durumda dene; stok bir gün eksiye düşüyorsa cevap o değildir.
Sınavda

Nasıl sorulurGün, hafta ya da ay satırlarıyla stok, giriş ve çıkış sütunları verilir; sorular eksik bir değeri, toplam çıkışı, stokun en düşük olduğu günü ya da ek bilgiyle yeni bir stoku ister.

Tuzak“en fazla” sorusunda yalnız toplamı hesaplayıp stokun hiçbir gün eksiye inemeyeceğini unutmaktır.

?Soru çöz

Bir kitap kulübünün dağıtım noktasında pazartesi sabahı 30 kitap vardır. Salı ve perşembe sabahları 25'er kitap gelir. Pazartesiden cumaya her gün en az 5 kitap dağıtılmış, cuma akşamı 12 kitap kalmıştır. Çarşamba günü en fazla kaç kitap dağıtılmış olabilir?

✓ B. Çarşamba akşamına kadar gelen kitap 30 + 25 = 55; pazartesi ve salı en az 5'er gider: 55 − 10 = 45. Örnek: 5, 5, 45, 5, 8. A 48, toplamdan (68) öteki dört günün 5'erini çıkarıp stok sınırını atlamaktır: çarşamba stok eksiye düşer; C 68, toplam dağıtımı tek güne yazmaktır; D 53, “en az 5” kuralını dört yerine üç güne uygulamaktır.

▭Sen çöz kısa yol

Bir depoda pazartesi sabahı 80 koli vardır; hafta boyunca 150 koli girmiş, 170 koli çıkmıştır. Cuma akşamı depoda koli vardır. Perşembe günü 10 koli daha fazla çıksaydı cuma akşamı koli olurdu.

SET · ÇİZELGE

Çizelgeden sayma ve “hangisi yanlıştır”: her şıkkı tabloya sor

ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaALES ve DGS'de “aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız” ne demek?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Sayısal testin haritası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yönergedeki “bilgilere göre” setin bütün sorularının aynı bilgi kutusuna dayandığını, “birbirinden bağımsız” ise her sorunun yalnız o bilgi kutusu ve kendi ek bilgisiyle çözüldüğünü söyler. Bir sorunun “… biliniyorsa” diye eklediği bilgi sonraki soruya taşınmaz; önceki sorunun cevabı da sonrakinin verisi değildir.

Set yönergesi: birbirinden bağımsız

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Program çizelgesi sorularında olası seçimler nasıl sayılır, “hangisi yanlıştır” sorusunda şıklar tabloyla nasıl sınanır?

Kısa cevap: Program çizelgesinde hücreler sayı değil olaydır (kurs, nöbet, sefer). Sayma sorusunda önce koşulsuz seçimler çarpılır, sonra koşulu bozanlar (aynı gün, aynı saat) çıkarılır. “Hangisi yanlıştır” sorusunda her şık tabloyla tek tek sınanır: tabloyla çelişen şık cevaptır. Tablonun vermediği bilgiyle (kişi sayısı gibi) hüküm kurulmaz.

Bir halk eğitim merkezi dört kursu haftanın beş gününe dağıtır; kayıt masasındaki görevli “hem resim hem gitar, ama aynı gün olmasın” diyen birine kaç seçenek sunabileceğini çizelgeden sayar.

Çizelgede bir kursun birden çok şubesi vardır; kişi her kurstan bir şube seçer. Sayma için Temel Matematik serisinin permütasyon ve kombinasyon anlatımındaki çarpma ilkesi yeter: önce hepsini say, sonra yasak olanları çıkar. Yorum sorularında hesap değil eşleştirme yapılır: her ifade belli hücrelere bakar. Koşullu sorularda en az seçeneği kalan kurstan başlamak, sözel mantık setlerindeki “en kısıtlı koşul önce” ilkesinin aynısıdır; yöntem ortaktır.

Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir halk eğitim merkezinin haftalık çizelgesi aşağıdadır. Her hücre bir kursun bir şubesidir; bir kişi her kurstan yalnız bir şubeye kaydolur.

Haftalık kurs çizelgesi
SaatPztSalıÇarPerCuma
10.00ResimGitarYogaResimSatranç
14.00YogaResimSatrançGitarYoga
19.00GitarSatrançResimYogaGitar

1. Resim ve gitar kurslarına, ikisi aynı güne denk gelmeyecek biçimde kaydolmak isteyen biri kaç farklı seçim yapabilir?

  1. Resmin 4 şubesi (Pzt, Salı, Çar, Per), gitarın 4 şubesi (Salı, Per, Pzt, Cuma): koşulsuz 4 · 4 = 16 seçim.
  2. Yasak olanlar aynı gündeki çiftler: pazartesi, salı, perşembe → 3 çift.
  3. 16 − 3 = 13.

Cevap: 13

2. Çizelgeye göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? A) Her kursun en az bir 19.00 şubesi vardır. B) Yoga ile satrancı aynı gün almak yalnız çarşamba mümkündür. C) Yalnız 10.00 şubeleriyle dört kursun hepsine katılmak mümkündür. D) Gitar şubesi olmayan tek gün çarşambadır.

  1. A: 19.00 satırında gitar, satranç, resim ve yoga var; doğru.
  2. B: yoga günleri Pzt, Çar, Per, Cuma; satranç günleri Salı, Çar, Cuma. Ortak günler çarşamba ve cuma; B yanlış.
  3. C: 10.00 satırında dört kursun her biri farklı günlerde var; doğru. D: gitar Pzt, Salı, Per, Cuma; doğru.

Cevap: B

3. Cuma günü kursa gidemeyen biri dört kursa, aynı gün iki kursa gitmeden kaydoluyor. Buna göre, I. Satranç salı günüdür. II. Resim ile gitar aynı saattedir. III. Gitar salı, yoga çarşamba günüdür. ifadelerinden hangileri olabilir?

  1. En kısıtlı kurstan başla: cuma çıkınca satrancın yalnız iki şubesi kalır, salı 19.00 ya da çarşamba 14.00.
  2. I olabilir: resim Pzt 10.00, gitar Per 14.00, yoga Çar 10.00, satranç Salı 19.00.
  3. II olabilir: resim Pzt 10.00, gitar Salı 10.00, yoga Per 19.00, satranç Çar 14.00; resim ve gitar 10.00'da.
  4. III olamaz: salı ve çarşamba dolunca satrancın iki şubesi de kapanır.

Cevap: I ve II

✔ Doğru

  • Önce koşulsuz say, sonra yasakları çıkar.
  • “Hangisi yanlıştır”da dört şıkkı da tabloyla sına.
  • “Olabilir” öncülünü bir örnek düzenle kanıtla.

✘ Sık yapılan hata

  • Aynı gün yasağını unutup 16 demek.
  • İlk doğru görünen şıkta durmak.
  • Tek bir düzende görünmeyeni “olamaz” saymak.
Akılda kalsın: Çizelgede sayma: hepsi − yasaklar. Yorumda her şıkka “tabloda hangi hücreler?” diye sor. “Olabilir” için bir örnek yeter; “olamaz” için bütün yolların kapandığını göster.
Sınavda

Nasıl sorulurKurs, nöbet, sefer ya da toplantı çizelgesi verilir; sorular “kaç farklı biçimde”, “aşağıdakilerden hangisi yanlıştır” ya da “… biliniyorsa I, II ve III'ten hangileri olabilir” biçimindedir.

Tuzak“yanlıştır” kökünde ilk okunan doğru şıkkı işaretlemek, yasak durumları çıkarmayı unutmak ve tek bir düzene bakıp karar vermektir.

?Soru çöz

Bir aday ALES sayısal deneme sınavında şu sonuçları almıştır: bağımsız sorular (22 soru) 16 doğru, 4 yanlış; set soruları (21 soru) 12 doğru, 8 yanlış; geometri (7 soru) 3 doğru, 2 yanlış. Sayısal testin haritası sayfasında gördüğümüz net hesabıyla (doğru − yanlış ÷ 4) aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Boş sayısı tabloda yok, soru sayısından çıkarılır: bağımsız 22 − 20 = 2, set 21 − 20 = 1, geometri 7 − 5 = 2; set en az boş bırakılan bölümdür. A doğru: 15 + 10 + 2,5 = 27,5; C doğru: 8 ÷ 4 = 2; D doğru: götürülen 2 net geri gelir, 29,5.

⇄Bilgi eşleştirme kök → ne yapılır

Karma tekrar

Önceki 1 sayfadan karışık 6 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir kırtasiyede kalemin tanesi 12 TL'dir ve “5 alana 1 bedava” kampanyası vardır (her 6 kalemin 5'i ödenir). Setin önceki sorusu “kalemin tanesi 10 TL'ye inerse” diye bir ek bilgi vermiştir. Bu soruda: kırtasiyeden 12 kalem alan kişi kaç TL öder?

✓ C. Önceki sorunun 10 TL bilgisi yalnız o soruya aittir; fiyat 12 TL. 12 kalem iki tane 6'lı gruptur, her grupta 5 kalem ödenir: 10 · 12 = 120. A 100, önceki sorunun indirimini taşımaktır; B 144, kampanyayı atlamaktır; D 132, iki grup yerine yalnız bir kalemi bedava saymaktır.Kaynak: Sayısal testin haritası · Set yönergesi: birbirinden bağımsız

?Soru 2

Bir adayın 10 dakikası kalmıştır ve dört setten seçecektir: P (2 soru, 4 dk), R (3 soru, 7 dk), T (3 soru, 5 dk), U (2 soru, 6 dk). Bu sürede en çok kaç soru çözebilir?

✓ B. T ve P: 5 + 4 = 9 dk, 3 + 2 = 5 soru; ikiden fazla set 10 dakikaya sığmaz. A 6, R ile T'yi seçip 12 dakikalık süreyi aşmaktır; C 4, süreyi tam dolduran P ve U'yu seçmektir (dolu süre, az soru); D 3, en uzun seti (R) tek başına seçmektir.Kaynak: Sayısal testin haritası · Set seçme sırası

?Soru 3

ALES sayısal testindeki 8 set toplam 21 sorudur ve her set 2 ya da 3 sorudan oluşur. Kaç set 3 sorudan oluşur?

✓ A. a + b = 8 ve 2a + 3b = 21 → b = 21 − 16 = 5; üç tane ikili, beş tane üçlü set. B 3, ikili setlerin sayısıdır; C 7, 21'i doğrudan 3'e bölmektir (bütün setleri üçlü saymak); D 4, DGS'deki ikili set sayısıyla karıştırmaktır.Kaynak: Sayısal testin haritası · Sayısal testin iskeleti

?Soru 4

ALES-SAY puanı hedefleyen bir aday için sayısal testteki 1 standart puanlık artış, ağırlıklı toplama sözel testteki kaç standart puanlık artış kadar katkı yapar?

✓ C. Sayısal 1 puan 0,75 katkı yapar; sözelde aynı katkı için 0,75 ÷ 0,25 = 3 puan gerekir. A 1, iki testin eşit ağırlıkta olduğu EA türüdür; B 1/3, oranı ters kurmaktır; D 0,75, yalnız sayısal ağırlığı yazıp sözel ağırlıkla karşılaştırmamaktır.Kaynak: Sayısal testin haritası · Bağımsız sorular ve puan türü

?Soru 5

DGS'ye hazırlanan bir aday sayısal bölümün 17 set sorusuna 30, sözel bölüme 55, kontrole 5 dakika ayırıyor. Sayısal bölümün bağımsız sorularına ve geometriye toplam kaç dakika kalır?

✓ A. 135 − 30 − 55 − 5 = 45 dakika. B 50, kontrol süresini çıkarmayı unutmaktır; C 60, DGS'yi ALES'in 150 dakikasıyla hesaplamaktır; D 80, yalnız sözel bölümü çıkarıp set ve kontrol süresini unutmaktır.Kaynak: Sayısal testin haritası · Zaman bütçesi: 150 ve 135 dakika

?Soru 6

Beş şıklı bir soruda bir şıkkı kesin eleyen aday, kalan dört şıktan birini rastgele işaretlerse beklenen net kaçtır? (Net = D − Y/4)

✓ D. Doğru olasılığı 1/4 (+1), yanlış olasılığı 3/4 (−1/4): 1/4 − 3/16 = 1/16. A 0, hiç şık elenmeyen durumdur (1/5 − 4/5 · 1/4); B 1/4, yanlışın götürdüğü çeyrek neti unutmaktır; C 1/6, iki şık elendiği durumdur.Kaynak: Sayısal testin haritası · Net hesabı ve boş bırakma
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Sayısal Mantık soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →