Rakam fonksiyonu: kural sayının basamaklarına uygulanınca
ALES · DGS · Kural ve işlem · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
ALES'te rakamlarla tanımlanan işlem soruları nasıl çözülür, tanımlı işlem setinde sorular hangi sırayla gelir?
Kısa cevap: Tanımlı işlem setlerinde kural çoğunlukla bir sayının rakamlarına uygulanır: “yüzler ile birler basamağının çarpımından onlar basamağı çıkarılır” gibi. Önce verilen örneği kuralla kendin hesapla, sonra soruya geç. Set içinde sorular genellikle düz hesap, sonuçtan rakama geri gitme ve “kaç tane” sayımı sırasıyla gelir.Bir kargo firması her gönderi koduna, kodun rakamlarından hesaplanan bir denetim sayısı ekler; kural bilinince hatalı yazılmış bir kod tek bakışta yakalanır.
Temel Matematik serisinin rutin olmayan problemler anlatımında iki sayıyı alıp tek sonuç veren a ∆ b türü işlemleri, sıra ve parantez kuralını gördük. Burada aynı fikrin ALES setlerinde daha sık görülen biçimine bakıyoruz: kural tek bir sayıyı alır ve onun rakamlarıyla çalışır. Eski tam kitapçıklarda bu tip ALES'te DGS'ye göre daha sık görülüyor. Rakam kuralının iki gizli sınırı vardır: her rakam 0–9 arasındadır ve ilk rakam 0 olamaz. Setin bütün soruları bu iki sınırın içinde çözülür.
Yöntem: örneği yeniden hesapla, rolleri yaz
- Rolleri adlandır: ABC yaz; kuralda hangi rakamın ne yaptığını harflerle not et. Uzun cümle tek satırlık formüle iner.
- Örneği kendin hesapla: soru kökündeki örnek, kuralı doğru okuyup okumadığını sınamak içindir; tutmuyorsa basamakları karıştırmışsındır.
- Rakam sınırlarını yaz: A 1–9, B ve C 0–9. Geri gitme ve sayım soruları bu aralıklardan çözülür.
- Kökü oku: değer mi, rakam mı, sayı mı, “kaç tane” mi isteniyor?
1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Üç basamaklı bir sayının izi, yüzler basamağındaki rakam ile birler basamağındaki rakamın çarpımından onlar basamağındaki rakamın çıkarılmasıyla bulunur. Örnek: iz(527) = 5 · 7 − 2 = 33.
1. iz(683) + iz(409) kaçtır?
- iz(683) = 6 · 3 − 8 = 10.
- iz(409) = 4 · 9 − 0 = 36; sıfır rakamı burada yalnız “hiçbir şey çıkarma” demektir.
Cevap: 46
2. İzi 0 olan en büyük üç basamaklı sayı kaçtır?
- Koşul: A · C = B. En büyük sayı için önce A, sonra B en büyük olmalı.
- A = 9: 9 · C = B ≤ 9, yani C = 1, B = 9 (991) ya da C = 0, B = 0 (900). Büyüğü 991.
- Denetim: kurala geri koy: iz(991) = 9 · 1 − 9 = 0.
Cevap: 991
3. Yüzler basamağı 2 olan üç basamaklı sayılardan kaç tanesinin izi negatiftir?
- Koşul: 2C < B. En kısıtlı rakam C; her C için uygun B'leri say.
- C = 0: B 1–9 → 9; C = 1: B 3–9 → 7; C = 2: B 5–9 → 5; C = 3: B 7–9 → 3; C = 4: B = 9 → 1; C ≥ 5 için 2C ≥ 10, B yetişmez.
- 9 + 7 + 5 + 3 + 1 = 25.
Cevap: 25
✔ Doğru
- Kuralı A, B, C ile tek satır yaz.
- Verilen örneği kendin yeniden hesapla.
- En büyük sayı için soldaki basamaktan başla.
✘ Sık yapılan hata
- Onlar ile birler basamağının rolünü karıştırmak.
- 0 rakamını “sayı yok” sayıp atlamak.
- En büyük sayıyı rakamları en büyük olan sanmak (999 izi 72).
Nasıl sorulurBir sayının rakamlarından yeni bir değer üreten kural ve bir örnek verilir; ilk soru düz hesap, sonrakiler “değeri K olan en büyük sayı”, “kaç tane sayı” ya da “hangisi olamaz” biçimindedir.
TuzakBasamak adlarını karıştırmak ve 0 rakamını hesaba katmamaktır.
?Soru çöz
Üç basamaklı ABC sayısı için T(ABC), AB ve BC iki basamaklı sayılarının toplamıdır. Örnek: T(358) = 35 + 58 = 93. Buna göre T(472) − T(274) kaçtır?
⇄Bilgi eşleştirme kural dili → değer
527 sayısı için kural metnindeki ifadeyi değeriyle eşleştir.