Tarife karşılaştırma: kırılma noktasını bul, iki yanına bak
ALES · DGS · Kural ve işlem · Okuma 8 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaALES ve DGS'de sütun grafiği sorusu nasıl okunur, eksen birimi “bin” ise sonuç nasıl yazılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Grafik yorumlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Sütun grafiği kategorileri (ay, ilçe, ürün) yan yana karşılaştırır; sütunun yüksekliği dikey eksendeki değeri verir. Okumaya eksen adı ve birimle başlanır: eksen “bin” diyorsa sütundaki 12, 12 000'dir. Değer etiketi yoksa ızgara çizgileri sayılır. Sonra soru tablo sorusu gibi çözülür: oran, fark, ortalama ya da ek bilgiyle hesap.
✎Konu anlatımı
ALES ve DGS'de tarife karşılaştırma sorusu nasıl çözülür, iki tarifenin eşitlendiği kırılma noktası nasıl bulunur?
Kısa cevap: Her tarifeyi “sabit ücret + birim ücret × miktar” diye yaz. İki tarifeyi eşitleyen miktar kırılma noktasıdır: sabiti düşük olan bu noktadan önce, birim ücreti düşük olan sonra ucuzdur. “Daha ucuz” isteniyorsa eşitlik değil, eşitliği aşan ilk tam sayı cevaptır. Üç tarifede her aralıkta en ucuzu ayrı bulunur.Bir ortak çalışma ofisi üç üyelik sunar: saat başına ödeme, düşük aylık ücret artı ucuz saat, bir de sınırsız paket. Kimin için hangisinin kârlı olduğu, ayda kaç saat çalıştığına bağlıdır.
Eski tam kitapçıklarda en sık görülen set tiplerinden biri, bir kural metniyle başlayan senaryo setidir: tarife, kampanya, puan kuralı ya da üretim reçetesi verilir, sorular bu kuralı farklı durumlara uygular. Kuralın kendisi zor değildir; zor olan, uzun metni bir formüle çevirmektir. Doğrusal denklem ve eşitsizlik kurmanın kendisi Temel Matematik serisinin denklemler ve eşitsizlikler anlatımında; burada setin nasıl okunacağına bakıyoruz.
Yöntem: formül, eşitlik, iki yan
| Adım | Ne yap | Neden işe yarar? |
|---|---|---|
| 1. Formüle çevir | her tarife = sabit + birim × miktar | Uzun metin, tek satırlık karşılaştırmaya iner. |
| 2. Eşitle | iki formülü eşitle, miktarı bul | Kırılma noktası, ucuzluğun el değiştirdiği yerdir. |
| 3. İki yanı dene | noktanın bir altında ve bir üstünde hesapla | Hangi tarifenin hangi yanda ucuz olduğunu karıştırmazsın. |
| 4. Kökü oku | “eşit”, “daha ucuz”, “en az kaç” | Eşitlik ile “daha ucuz” arasında bir birimlik fark vardır. |
1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir ortak çalışma ofisinin aylık üyelik seçenekleri şunlardır: Saatlik: saat başına 60 TL, sabit ücret yok. Temel: aylık 1 200 TL artı saat başına 20 TL. Sınırsız: aylık 3 000 TL, saat ücreti yok. Kullanım tam saat olarak ölçülür.
1. Ayda 25 saat çalışan biri en ucuz seçenekle kaç TL öder?
- Formüller: Saatlik 60h, Temel 1 200 + 20h, Sınırsız 3 000.
- h = 25: Saatlik 1 500, Temel 1 700, Sınırsız 3 000.
Cevap: 1 500 TL (Saatlik)
2. Temel üyeliğin Saatlik ödemeden daha ucuz olması için ayda en az kaç saat çalışılmalıdır?
- Eşitle: 1 200 + 20h = 60h → h = 30. Bu kırılma noktasıdır: 30 saatte ikisi de 1 800 TL.
- İki yanı dene: 31 saatte Temel 1 820, Saatlik 1 860. Kök “daha ucuz” dediği için eşitlik yetmez.
Cevap: 31 saat
3. Sınırsız üyeliğin üç seçenek içinde en ucuz olması için ayda en az kaç saat çalışılmalıdır?
- 30 saatten sonra Saatlik artık en ucuz değildir; Sınırsız'ın yenmesi gereken seçenek Temel'dir.
- 1 200 + 20h = 3 000 → h = 90; 91 saatte Temel 3 020 TL, Sınırsız 3 000 TL.
- Tuzak: yalnız Saatlik'le karşılaştırmak 51 verir; ama 51 saatte Temel (2 220 TL) daha ucuzdur.
Cevap: 91 saat
1–2. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir belediye suyu kademeli faturalar: her ay 50 TL sabit ücret; tüketimin ilk 10 m³'ü için m³ başına 20 TL, 10 m³'ü aşan kısmın her m³'ü için 35 TL. Tüketim tam m³ olarak ölçülür.
1. Faturası 670 TL gelen bir abone o ay kaç m³ su tüketmiştir?
- Kuralı sondan geri al: sabit ücreti çıkar, 670 − 50 = 620.
- İlk kademe en çok 10 · 20 = 200 TL tutar; 620 bundan büyük, demek ki ikinci kademeye geçilmiş: 620 − 200 = 420.
- İkinci kademe: 420 ÷ 35 = 12 m³. Toplam 10 + 12 = 22 m³.
- Denetim: 50 + 200 + 12 · 35 = 670.
Cevap: 22 m³
2. Komşu belediye sabit ücretsiz, m³ başına 28 TL alıyor. Kademeli faturanın daha ucuz olduğu kaç farklı tam sayı m³ tüketim değeri vardır?
- Kademeli fatura iki parçalı bir doğrudur; iki ayrı kırılma noktası olabilir.
- 10 m³'e kadar: 50 + 20x < 28x → x > 6,25, yani 7'den itibaren. Deneme: 6 m³'te 170 ile 168, 7 m³'te 190 ile 196.
- 10 m³'ten sonra: 250 + 35(x − 10) < 28x → 35x − 100 < 28x → x < 14,3. Deneme: 14 m³'te 390 ile 392, 15 m³'te 425 ile 420.
- Kademeli ucuz: 7, 8, …, 14 → 8 değer.
Cevap: 8
✔ Doğru
- Kırılma noktasının bir altını ve bir üstünü hesapla.
- Üç tarifede her aralığın en ucuzunu ayrı bul.
- Kademeli tarifede her kademeyi ayrı formülle yaz.
✘ Sık yapılan hata
- “Daha ucuz” sorusuna eşitlik değerini (30) vermek.
- Üçüncü tarifeyi yalnız ilkiyle karşılaştırmak (51).
- Kademeli tarifede bütün tüketime yüksek fiyatı uygulamak.
Nasıl sorulurİki ya da üç ücret seçeneği (hat, kiralama, otopark, üyelik, kademeli fatura) verilir; sorular belli bir kullanımda en ucuz seçeneği, bir seçeneğin ucuz olduğu en az kullanımı ya da faturadan tüketimi ister.
TuzakEşitlik değerini “daha ucuz” sanmak ve üç seçenekli sette yalnız iki seçeneği karşılaştırmaktır.
⇄Bilgi eşleştirme kök → strateji
İki ücret tarifesinin karşılaştırıldığı bir sette her soru kökünü doğru stratejiyle eşleştir.
?Soru çöz
Bir şehirde A taksisi 40 TL açılış ücreti ve kilometre başına 25 TL, B taksisi 100 TL açılış ücreti ve kilometre başına 19 TL alır. Yol tam kilometre olarak ölçülürse B taksisinin daha ucuz olduğu en kısa yolculuk kaç kilometredir?