Senaryo ve kural problemleri: tarife, promosyon, puanlama, en az-en çok

Uzun bir kural metnini adım adım modele çevirmeyi, en az ve en çok sorularında uç durumu sınamayı ve toplamdan parçaya geri gitmeyi öğren.

6 durakALES · DGS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
SET · TARİFE

Tarife karşılaştırma: kırılma noktasını bul, iki yanına bak

ALES · DGS · Kural ve işlem · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaALES ve DGS'de sütun grafiği sorusu nasıl okunur, eksen birimi “bin” ise sonuç nasıl yazılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Grafik yorumlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sütun grafiği kategorileri (ay, ilçe, ürün) yan yana karşılaştırır; sütunun yüksekliği dikey eksendeki değeri verir. Okumaya eksen adı ve birimle başlanır: eksen “bin” diyorsa sütundaki 12, 12 000'dir. Değer etiketi yoksa ızgara çizgileri sayılır. Sonra soru tablo sorusu gibi çözülür: oran, fark, ortalama ya da ek bilgiyle hesap.

Sütun grafiği: eksen ve birim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

ALES ve DGS'de tarife karşılaştırma sorusu nasıl çözülür, iki tarifenin eşitlendiği kırılma noktası nasıl bulunur?

Kısa cevap: Her tarifeyi “sabit ücret + birim ücret × miktar” diye yaz. İki tarifeyi eşitleyen miktar kırılma noktasıdır: sabiti düşük olan bu noktadan önce, birim ücreti düşük olan sonra ucuzdur. “Daha ucuz” isteniyorsa eşitlik değil, eşitliği aşan ilk tam sayı cevaptır. Üç tarifede her aralıkta en ucuzu ayrı bulunur.

Bir ortak çalışma ofisi üç üyelik sunar: saat başına ödeme, düşük aylık ücret artı ucuz saat, bir de sınırsız paket. Kimin için hangisinin kârlı olduğu, ayda kaç saat çalıştığına bağlıdır.

Eski tam kitapçıklarda en sık görülen set tiplerinden biri, bir kural metniyle başlayan senaryo setidir: tarife, kampanya, puan kuralı ya da üretim reçetesi verilir, sorular bu kuralı farklı durumlara uygular. Kuralın kendisi zor değildir; zor olan, uzun metni bir formüle çevirmektir. Doğrusal denklem ve eşitsizlik kurmanın kendisi Temel Matematik serisinin denklemler ve eşitsizlikler anlatımında; burada setin nasıl okunacağına bakıyoruz.

Yöntem: formül, eşitlik, iki yan

Tarife setinde dört adım
AdımNe yapNeden işe yarar?
1. Formüle çevirher tarife = sabit + birim × miktarUzun metin, tek satırlık karşılaştırmaya iner.
2. Eşitleiki formülü eşitle, miktarı bulKırılma noktası, ucuzluğun el değiştirdiği yerdir.
3. İki yanı denenoktanın bir altında ve bir üstünde hesaplaHangi tarifenin hangi yanda ucuz olduğunu karıştırmazsın.
4. Kökü oku“eşit”, “daha ucuz”, “en az kaç”Eşitlik ile “daha ucuz” arasında bir birimlik fark vardır.
Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 5 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir ortak çalışma ofisinin aylık üyelik seçenekleri şunlardır: Saatlik: saat başına 60 TL, sabit ücret yok. Temel: aylık 1 200 TL artı saat başına 20 TL. Sınırsız: aylık 3 000 TL, saat ücreti yok. Kullanım tam saat olarak ölçülür.

1. Ayda 25 saat çalışan biri en ucuz seçenekle kaç TL öder?

  1. Formüller: Saatlik 60h, Temel 1 200 + 20h, Sınırsız 3 000.
  2. h = 25: Saatlik 1 500, Temel 1 700, Sınırsız 3 000.

Cevap: 1 500 TL (Saatlik)

2. Temel üyeliğin Saatlik ödemeden daha ucuz olması için ayda en az kaç saat çalışılmalıdır?

  1. Eşitle: 1 200 + 20h = 60h → h = 30. Bu kırılma noktasıdır: 30 saatte ikisi de 1 800 TL.
  2. İki yanı dene: 31 saatte Temel 1 820, Saatlik 1 860. Kök “daha ucuz” dediği için eşitlik yetmez.

Cevap: 31 saat

3. Sınırsız üyeliğin üç seçenek içinde en ucuz olması için ayda en az kaç saat çalışılmalıdır?

  1. 30 saatten sonra Saatlik artık en ucuz değildir; Sınırsız'ın yenmesi gereken seçenek Temel'dir.
  2. 1 200 + 20h = 3 000 → h = 90; 91 saatte Temel 3 020 TL, Sınırsız 3 000 TL.
  3. Tuzak: yalnız Saatlik'le karşılaştırmak 51 verir; ama 51 saatte Temel (2 220 TL) daha ucuzdur.

Cevap: 91 saat

Kırılma noktası iki doğrunun kesiştiği yerdir; grafik yorumlama sayfasında gördüğümüz çizgi grafiğin aynısı. Her aralıkta en alttaki doğru en ucuz seçenektir.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 4 dk

1–2. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir belediye suyu kademeli faturalar: her ay 50 TL sabit ücret; tüketimin ilk 10 m³'ü için m³ başına 20 TL, 10 m³'ü aşan kısmın her m³'ü için 35 TL. Tüketim tam m³ olarak ölçülür.

1. Faturası 670 TL gelen bir abone o ay kaç m³ su tüketmiştir?

  1. Kuralı sondan geri al: sabit ücreti çıkar, 670 − 50 = 620.
  2. İlk kademe en çok 10 · 20 = 200 TL tutar; 620 bundan büyük, demek ki ikinci kademeye geçilmiş: 620 − 200 = 420.
  3. İkinci kademe: 420 ÷ 35 = 12 m³. Toplam 10 + 12 = 22 m³.
  4. Denetim: 50 + 200 + 12 · 35 = 670.

Cevap: 22 m³

2. Komşu belediye sabit ücretsiz, m³ başına 28 TL alıyor. Kademeli faturanın daha ucuz olduğu kaç farklı tam sayı m³ tüketim değeri vardır?

  1. Kademeli fatura iki parçalı bir doğrudur; iki ayrı kırılma noktası olabilir.
  2. 10 m³'e kadar: 50 + 20x < 28x → x > 6,25, yani 7'den itibaren. Deneme: 6 m³'te 170 ile 168, 7 m³'te 190 ile 196.
  3. 10 m³'ten sonra: 250 + 35(x − 10) < 28x → 35x − 100 < 28x → x < 14,3. Deneme: 14 m³'te 390 ile 392, 15 m³'te 425 ile 420.
  4. Kademeli ucuz: 7, 8, …, 14 → 8 değer.

Cevap: 8

✔ Doğru

  • Kırılma noktasının bir altını ve bir üstünü hesapla.
  • Üç tarifede her aralığın en ucuzunu ayrı bul.
  • Kademeli tarifede her kademeyi ayrı formülle yaz.

✘ Sık yapılan hata

  • “Daha ucuz” sorusuna eşitlik değerini (30) vermek.
  • Üçüncü tarifeyi yalnız ilkiyle karşılaştırmak (51).
  • Kademeli tarifede bütün tüketime yüksek fiyatı uygulamak.
Akılda kalsın: Tarife = sabit + birim × miktar. Kırılma noktasından önce sabiti düşük, sonra birimi düşük olan kazanır. Kök “ucuz” diyorsa eşitliğin bir adım ötesi.
Sınavda

Nasıl sorulurİki ya da üç ücret seçeneği (hat, kiralama, otopark, üyelik, kademeli fatura) verilir; sorular belli bir kullanımda en ucuz seçeneği, bir seçeneğin ucuz olduğu en az kullanımı ya da faturadan tüketimi ister.

TuzakEşitlik değerini “daha ucuz” sanmak ve üç seçenekli sette yalnız iki seçeneği karşılaştırmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme kök → strateji

İki ücret tarifesinin karşılaştırıldığı bir sette her soru kökünü doğru stratejiyle eşleştir.

?Soru çöz

Bir şehirde A taksisi 40 TL açılış ücreti ve kilometre başına 25 TL, B taksisi 100 TL açılış ücreti ve kilometre başına 19 TL alır. Yol tam kilometre olarak ölçülürse B taksisinin daha ucuz olduğu en kısa yolculuk kaç kilometredir?

✓ C. Eşitlik: 40 + 25k = 100 + 19k → k = 10; 10 km'de ikisi de 290 TL, 11 km'de A 315, B 309 TL. A 10, eşitlik noktasını “daha ucuz” sanmaktır; B 6, kilometre başı ücret farkını (25 − 19) cevap sanmaktır; D 4, B'nin açılışını A'nın km ücretine bölmektir (100 ÷ 25).
SET · PROMOSYON

Paket ve promosyon: en ucuz yol bazen fazlasını almaktır

ALES · DGS · Kural ve işlem · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Paket ve kampanya sorularında en az maliyet nasıl bulunur, bazen fazla ürün almak neden daha ucuzdur?

Kısa cevap: Paketli satışta en az maliyet için önce her seçeneğin birim fiyatını bul, birim fiyatı en düşük paketten başla, kalan adet için bütün seçenekleri dene. “En az … almak isteyen” denmişse bir üst paket, birkaç tekli alımdan ucuz olabilir. Kampanya kuralı alışveriş başına uygulanıyorsa alışverişi bölmek de bir seçenektir.

Fırında simitin tanesi, dörtlü paketi ve onlu paketi ayrı fiyatlıdır; dokuz simit isteyen biri kasada onlu paketi görünce hesabı yeniden yapar.

Promosyon setlerinin anahtarı birim fiyattır: paket fiyatı ÷ paketteki adet. Ama en ucuz birim fiyatlı paketle doldurmak her zaman yetmez, çünkü kalan birkaç adet pahalı yoldan alınır. Bu yüzden “büyük paket + kalan” çözümünü bir de “bir büyük paket fazla” çözümüyle karşılaştırırsın. Önceki konudaki kırılma noktası burada da vardır: kaç tekliden sonra bir paket almak daha ucuz? Kampanyalı sorularda ayrıca kampanyanın hangi birime (ürün, alışveriş, sepet) uygulandığı okunur.

Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 5 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir fırında simit üç biçimde satılır: tanesi 15 TL, dörtlü paket 50 TL, onlu paket 110 TL. Paketler bozulmaz.

Çözüme başlarken: birim fiyatlar
SeçenekFiyatSimit başına
Tekli15 TL15 TL
Dörtlü50 TL12,5 TL
Onlu110 TL11 TL

1. En az 9 simit almak isteyen biri en az kaç TL öder?

  1. Tam 9 için en ucuz yol: iki dörtlü ve bir tekli, 50 + 50 + 15 = 115 TL.
  2. Bir üst paketi dene: onlu paket 110 TL. Kök “en az 9” dediği için 10 simit almak serbesttir.

Cevap: 110 TL

2. Tam 14 simit almak isteyen biri en az kaç TL öder?

  1. Onlu + dörtlü: 110 + 50 = 160. Onlu + 4 tekli 170, üç dörtlü + 2 tekli 180.

Cevap: 160 TL

3. 175 TL'si olan biri en çok kaç simit alabilir?

  1. En ucuz birimden başla: bir onlu (110), kalan 65 TL ile bir dörtlü (50), kalan 15 TL ile bir tekli. Toplam 10 + 4 + 1 = 15 simit, tam 175 TL.
  2. Denetim: iki onlu 220 TL bütçeyi aşar; üç dörtlü + bir tekli 165 TL'ye yalnız 13 simit verir.

Cevap: 15 simit

Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 4 dk

1–2. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir mağazada tişörtün tanesi 200 TL'dir. Her alışverişte şu iki kampanyadan yalnız biri kullanılabilir: K1: her 3 tişörtten biri bedava (3 al 2 öde). K2: alışveriş tutarına %25 indirim. Bir kişi birden çok alışveriş yapabilir.

Çözüm çizelgesi: tek alışverişte tutar (TL)
Adet123456
K1200400400600800800
K2150300450600750900

1. 5 tişört almak isteyen biri en az kaç TL öder?

  1. Tek alışverişte: K1 800, K2 750.
  2. Alışverişi böl: 3 tişört K1 ile 400 TL, 2 tişört K2 ile 300 TL; toplam 700. Çizelge söylüyor: K1 yalnız 3'ün katlarında güçlüdür, artan adetler K2'ye gider.

Cevap: 700 TL

2. 1 100 TL'si olan biri en çok kaç tişört alabilir?

  1. Tek alışverişte 8 tişört K1 ile de K2 ile de 1 200 TL; 7 tişört K1 ile 1 000 TL.
  2. Bölerek: iki ayrı 3'lü K1 alışverişi 800 TL, kalan 2 tişört K2 ile 300 TL; toplam 1 100 TL, 8 tişört.

Cevap: 8 tişört

✔ Doğru

  • Önce birim fiyatları yan yana yaz.
  • “En az n tane” denmişse bir üst paketi de dene.
  • Kampanya alışveriş başınaysa bölmeyi dene.

✘ Sık yapılan hata

  • Tam istenen adette durup 115 TL bulmak.
  • Büyük paketi doldurup kalanı tekliyle almayı en ucuz sanmak.
  • İki kampanyayı aynı alışverişte birleştirmek.
Akılda kalsın: Promosyonda üç soru sor: birim fiyat ne, kalan nasıl alınır, bir fazlası daha ucuz mu? Kampanya alışverişe bağlıysa dördüncü soru: bölebilir miyim?
Sınavda

Nasıl sorulurTekli ve paketli fiyatlar ya da “3 al 2 öde”, “ikincisine %50” gibi kampanyalar verilir; sorular belli sayıda ürün için en az tutarı ya da belli bir bütçeyle en çok ürünü ister.

TuzakTam istenen adette kalıp bir üst paketi denememek ve kampanyanın ürüne mi alışverişe mi uygulandığını okumamaktır.

▭Sen çöz yeni mini set

Kırtasiyede kalemin tanesi 14 TL, beşli paketi 50 TL'dir. En az 9 kalem almak isteyen biri en az TL öder ve bu tutarla kalem almış olur.

↕Çözüm adımlarını sırala en az maliyet

  1. Kalan adet için tekli alımı ve bir üst paketi karşılaştır
  2. Her seçeneğin birim fiyatını hesapla
  3. En ucuz toplamı seç, adet koşulunu (“tam” mı, “en az” mı) denetle
  4. Birim fiyatı en düşük paketten olabildiğince çok al
SET · PUANLAMA

Puanlama ve turnuva: her maç toplam puana ne ekler?

ALES · DGS · Kural ve işlem · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaALES ve DGS'de tablo sorusu nasıl okunur, çapraz tabloda yüzde hangi toplama göre hesaplanır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Tablo yorumlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çapraz tablo, satırda bir özelliği (merkez, şube), sütunda başka bir özelliği (tür, seviye) gösterir; her hücre ikisinin kesişimidir. Önce başlığı, birimi ve toplamları oku, sonra sorunun hangi hücreleri istediğini işaretle. Yüzdede tabanı kök belirler: “kolilerin yüzde kaçı” sütun toplamına, “Güney'deki gönderilerin yüzde kaçı” satır toplamına bölünür.

Çapraz tablo okuma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Turnuva ve puanlama sorularında toplam puan, beraberlik sayısı ve birinci olmak için gereken en az puan nasıl bulunur?

Kısa cevap: Puan kuralı sorusunda takımlara değil maçlara bak: galibiyetin 3, beraberliğin 1 puan olduğu ligde galibiyetle biten maç toplama 3, berabere biten 2 puan ekler. n takımlı tek devreli ligde n(n − 1) ÷ 2 maç oynanır. Toplam puandan beraberlik sayısı bulunur; “en az, en çok” sorularında bu toplam sınırı uç durumu belirler.

Dört şirketin futbol takımları tek devreli bir turnuva oynar; organizatör puan tablosunu görmeden yalnız toplam puandan kaç maçın berabere bittiğini söyleyebilir.

Puanlama setlerinde kural kısa, sonuçları uzun bir zincirdir. Zincirin ilk halkası maç sayısı: dört takımın her biri ötekilerle birer kez oynarsa 4 · 3 ÷ 2 = 6 maç olur (her maç iki takımda sayıldığı için ikiye bölünür). İkinci halka maç başına toplam puan: galibiyetle biten maç 3 + 0, beraberlik 1 + 1. Bu iki bilgi birleşince toplam puan 3 · maç − beraberlik olur. Takımların tek tek puanlarını sorgularken ise çapraz tablo kurulur; tablo yorumlama sayfasında gördüğümüz satır-sütun okuması burada maç sonuçlarına uygulanır.

maç = n(n − 1) ÷ 2 toplam puan = 3 · maç − beraberlikGalibiyet 3, beraberlik 1, yenilgi 0 kuralında. Kural farklıysa (2-1-0 gibi) aynı akıl yürütme yeniden kurulur.
Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. A, B, C ve D takımları tek devreli bir turnuva oynar; her takım ötekilerle birer kez karşılaşır. Galibiyet 3, beraberlik 1, yenilgi 0 puandır.

1. Turnuvada dağıtılan toplam puan 15 ise kaç maç berabere bitmiştir?

  1. 6 maç oynanır; hiç beraberlik olmasa toplam 18 puan dağıtılır.
  2. Her beraberlik toplamı 1 azaltır: 18 − 15 = 3.

Cevap: 3

2. Bir takımın turnuvayı tek başına birinci bitirmesi için en az kaç puan toplaması gerekir?

  1. Toplam puan en az 12'dir (6 maçın hepsi berabere). Birinci 3 puan alsa ötekiler en çok 2'şer alır, toplam en çok 9: olmaz.
  2. Birinci 4 puan alsın: 4 puan ancak bir galibiyet, bir beraberlik, bir yenilgiyle olur.
  3. Demek ki en az iki maç galibiyetle biter, en çok 4 maç berabere kalır: toplam en az 18 − 4 = 14.
  4. Ötekiler en çok 3'er alabilir, toplam en çok 4 + 9 = 13; 14'e yetmez: olmaz.
  5. 5 puan olur, örnek çapraz tabloda: B 5, A 4, C 4, D 3.
Örnek düzen (satırdaki takımın puanı)
ABCDPuan
A—1304
B1—135
C01—34
D300—3

Cevap: 5

3. Hiçbir maçın berabere bitmediği biliniyorsa takımların puanları büyükten küçüğe I. 9-6-3-0, II. 9-9-0-0, III. 6-6-6-0 dizilerinden hangileri olabilir?

  1. Beraberlik yok: toplam 18, puanlar 3'ün katı, galibiyetler toplamı 6. Üç dizi de bu sayım koşulunu sağlar; karar maç maç verilir.
  2. I olabilir: A herkesi, B C'yi ve D'yi, C D'yi yener.
  3. II olamaz: 9 puanlı iki takım da 3 maçını kazanmış olmalı, ama birbirleriyle oynadılar; biri yenilmiştir.
  4. III olabilir: A, B, C D'yi yener; aralarında A B'yi, B C'yi, C A'yı yener.

Cevap: I ve III

✔ Doğru

  • Önce maç sayısını ve maç başına puanı yaz.
  • “En az kaç puan” sorusunda toplam puan sınırını kullan.
  • “Olabilir” dizisini bir maç düzeniyle kanıtla.

✘ Sık yapılan hata

  • Maç sayısını n(n − 1) bulup ikiye bölmemek.
  • Yalnız toplamı tutan diziyi “olabilir” saymak (9-9-0-0).
  • Beraberliğin toplama 2 puan kattığını unutmak.
Akılda kalsın: Turnuvada sayan şey maçtır: galibiyetli maç 3, berabere maç 2 puan. Toplamı tutan dizi yetmez; iki takımın birbiriyle oynadığını unutma.
Sınavda

Nasıl sorulurLig, yarışma ya da sınav puanlama kuralı verilir; sorular toplam puanı, beraberlik sayısını, birinci olmak için gereken en az puanı ya da hangi puan dağılımının olabileceğini sorar.

TuzakToplam puanı tutan her diziyi olası saymak ve “tek başına birinci” koşulunu eşitlikle karıştırmaktır.

?Soru çöz

20 soruluk bir bilgi yarışmasında doğru cevap +4, yanlış cevap −1 puandır; boş bırakılan soru puanı değiştirmez. 55 puan alan bir yarışmacı en çok kaç soruyu boş bırakmış olabilir?

✓ A. 4d − y = 55; d = 14 ise y = 1, boş 20 − 15 = 5; d = 15 ise y = 5, boş 0; d = 16 için y = 9 soru sayısını aşar. En çok boş 5. B 0, öteki olası durumdur (en az boş); C 6, yanlışı yok sayıp 20 − 14 demektir; D 1, yanlış sayısını boş sanmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme kural → sonuç

Dört takımlı, tek devreli, galibiyet 3, beraberlik 1, yenilgi 0 puan veren bir turnuvada eşleştir.

SET · ÜRETİM

Karışım ve üretim: darboğaz malzemeyi bul

ALES · DGS · Kural ve işlem · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Üretim ve reçete sorularında eldeki malzemeyle en çok kaç ürün yapılır, darboğaz nedir?

Kısa cevap: Bir ürün birden çok malzeme kullanıyorsa her malzeme için stok ÷ ürün başına ihtiyaç hesaplanır; en küçük sonuç üretilebilecek en çok üründür, o malzeme darboğazdır. İki ürün aynı stoku paylaşıyorsa her malzemeden bir eşitsizlik yazılır ve uygun bileşimler tabloda denenir. Kalan stok = stok − kullanılan.

Bir pastane sabah iki ürün planlar: kek ve kurabiye. Unu bol, yumurtası sınırlıdır; hangi üründen kaç tane yapacağına yumurta karar verir.

Üretim setlerinin kuralı bir reçete tablosudur: satırlar ürünler, sütunlar malzemeler. Tek ürün için iş kolaydır: en küçük bölüm kazanır, çünkü hangi malzeme önce biterse üretim orada durur. En çok stoku olan malzeme değil, stoğu ihtiyacına oranla en az olan malzeme sınırlar. İki ürün olunca her malzeme bir eşitsizlik verir; “toplam en çok kaç ürün” sorusunda bütün malzemeleri aynı anda kullanan bileşim aranır. Karışım yüzdesi ve saf madde hesabı Temel Matematik serisinin yüzde, kâr-zarar ve karışım problemleri anlatımında; burada stok kısıtına bakıyoruz.

Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir pastanenin iki ürününün malzeme ihtiyacı ve günlük stok tabloda verilmiştir. Ürünler yalnız tam adet yapılır.

Reçete ve stok
Yumurta (adet)Un (bardak)Şeker (bardak)
1 kek321
1 tepsi kurabiye131
Stok243012

1. Yalnız kek yapılırsa en çok kaç kek yapılabilir?

  1. Her malzeme için bölüm: yumurta 24 ÷ 3 = 8, un 30 ÷ 2 = 15, şeker 12 ÷ 1 = 12.
  2. En küçüğü 8: yumurta darboğazdır. Stoğu en az olan şeker değil.

Cevap: 8

2. Önce 4 kek yapılırsa kalan malzemeyle en çok kaç tepsi kurabiye yapılabilir?

  1. 4 kek 12 yumurta, 8 bardak un, 4 bardak şeker kullanır. Kalan: 12 yumurta, 22 un, 8 şeker.
  2. Kurabiye için bölümler: 12 ÷ 1 = 12, 22 ÷ 3 ≈ 7,3, 8 ÷ 1 = 8. En küçük tam değer 7: bu kez darboğaz un.

Cevap: 7

3. Kek ve kurabiye tepsisi toplamı en çok kaç olabilir?

  1. Her ürün 1 bardak şeker ister: toplam en çok 12. Bu sınıra ulaşılabilir mi?
  2. k kek, 12 − k tepsi: yumurta 3k + 12 − k ≤ 24 → k ≤ 6; un 2k + 36 − 3k ≤ 30 → k ≥ 6. Tek değer k = 6.
  3. Denetim: 6 kek + 6 tepsi = 24 yumurta, 30 un, 12 şeker; stok tam biter.

Cevap: 12 (6 kek, 6 tepsi)

✔ Doğru

  • Her malzeme için stok ÷ ihtiyaç; en küçüğü al.
  • Ara üretimden sonra kalan stoğu yeniden yaz.
  • Ortak sınırı (her ürüne 1 şeker) toplam için kullan.

✘ Sık yapılan hata

  • Stoğu en az olan malzemeyi darboğaz sanmak.
  • 7,3'ü yuvarlayıp 8 tepsi demek.
  • Darboğazın ikinci soruda değişebileceğini unutmak.
Akılda kalsın: Üretimi önce biten malzeme durdurur: stok ÷ ihtiyaç, en küçük, aşağı yuvarla. Üretim planı değişince darboğazı yeniden bul.
Sınavda

Nasıl sorulurReçete ya da parça listesi ve stok tablosu verilir; sorular en çok kaç ürün yapılacağını, bir üretimden sonra kalan malzemeyi ya da iki ürünün toplamının en çok kaç olacağını ister.

TuzakEn az stoğu olan malzemeyi darboğaz sanmak ve kesirli sonucu yukarı yuvarlamaktır.

▭Sen çöz yeni mini set

Bir atölyede sandalye için 4 ayak, 1 oturak ve 1 sırtlık, tabure için 3 ayak ve 1 oturak gerekir. Stokta 50 ayak, 15 oturak ve 8 sırtlık vardır. Yalnız sandalye yapılırsa en çok sandalye yapılır; bu sandalyeler yapıldıktan sonra kalan parçalarla en çok tabure yapılabilir.

?Soru çöz

Bir kafe bir sürahi limonata için 5 limon, 0,5 kg şeker ve 2,5 litre su kullanır. Depoda 60 limon, 9 kg şeker ve 40 litre su vardır. Bu stokla en çok kaç sürahi limonata yapılabilir?

✓ D. Bölümler: limon 60 ÷ 5 = 12, şeker 9 ÷ 0,5 = 18, su 40 ÷ 2,5 = 16; en küçüğü 12, darboğaz limon. A 9, sayıca en küçük stoğu (9 kg şeker) cevap sanmaktır; B 16, suyun bölümüdür, limon daha önce biter; C 18, en büyük bölümü almaktır.
YÖNTEM · UÇ DURUM

Koşullu dağılım: birini büyütmek için ötekileri küçült

ALES · DGS · Kural ve işlem · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Bir toplamı kişilere farklı ve en az belli sayıda olacak biçimde dağıtma sorularında en çok ve en az değer nasıl bulunur?

Kısa cevap: Toplamı belli bir miktar kısıtlarla (her biri en az k, hepsi farklı, biri en çok) dağıtılıyorsa: bir kişinin en çok alabileceğini bulmak için ötekileri izin verilen en küçük değerlere indir; en çok alanın en az ne alacağını bulmak için dağılımı olabildiğince eşit yap. Her sonucu bir örnek dağılımla denetle.

Bir okuma kulübünde beş kişinin yıl boyunca okuduğu kitapların toplamı biliniyor; kimin en çok okumuş olabileceği, ötekilerin en az ne okumuş olabileceğine bağlı.

Koşullu dağılım setleri, eksik hücre aralıklarının sayılarla sorulan hâlidir: toplam sabit olduğu için birini büyütmek ötekilerden almak demektir. İki uç vardır. En çoğu bulmak için ötekiler tabana itilir: “en az 3 ve farklı” ise 3, 4, 5, 6. En azı (en büyüğün en küçük değerini) bulmak için değerler birbirine yaklaştırılır, çünkü eşitsizlik büyüğü büyütür. Her iki uçta da kurduğun dağılımı yazıp kısıtları tek tek denetlemek, yanlış uç durumu yakalamanın tek güvenli yoludur.

Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Ada, Bora, Cem, Deniz ve Efe bir yılda toplam 40 kitap okumuştur. Herkes en az 3 kitap okumuş, hiçbir ikisi aynı sayıda kitap okumamıştır. En çok kitabı Ada, en az kitabı Efe okumuştur.

1. Ada en çok kaç kitap okumuş olabilir?

  1. Öteki dördü farklı ve en az 3: en küçük değerler 3 + 4 + 5 + 6 = 18.
  2. Ada 40 − 18 = 22.
  3. Denetim: 22, 6, 5, 4, 3 hepsi farklı, toplam 40.

Cevap: 22

2. Ada en az kaç kitap okumuş olabilir?

  1. Ada en büyük olduğundan, beş farklı sayıyı birbirine yaklaştır: ortalama 40 ÷ 5 = 8, ardışık beş sayı 6, 7, 8, 9, 10.
  2. Ada 9 olsaydı öteki dördü en çok 8, 7, 6, 5 → toplam en çok 35: 40'a ulaşmaz.

Cevap: 10

3. Ada'nın 12 kitap okuduğu biliniyorsa Efe en çok kaç kitap okumuş olabilir?

  1. Kalan dört kişi 40 − 12 = 28 kitap okumuş; hepsi 12'den az ve farklı.
  2. Efe'yi büyütmek için ötekiler Efe'nin hemen üstüne yığılır: Efe 6 olsa en az 6 + 7 + 8 + 9 = 30 > 28, olmaz.
  3. Efe 5: 5, 6, 7, 10 ya da 5, 6, 8, 9 toplamı 28; ikisinde de en büyük değer 12'den küçük.

Cevap: 5

İki uç aynı toplamdan çıkar (40): soldaki dağılımda ötekiler en küçük farklı değerlere itilmiş, sağdakinde beş değer ardışık. Altın sütun Ada.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • En çok için ötekileri tabana it: 3, 4, 5, 6.
  • En büyüğün en azı için değerleri ardışık yap.
  • Bulduğun değeri bir örnek dağılımla yaz.

✘ Sık yapılan hata

  • “Farklı” koşulunu unutup ötekilere 3'er vermek (28 bulmak).
  • Ortalamayı (8) en büyüğün en azı sanmak.
  • Ek bilgiyi (Ada 12) sonraki soruya taşımak.
Akılda kalsın: Toplam sabitse dağılım bir terazidir: birini yukarı itmek için ötekileri tabana, en büyüğü aşağı çekmek için hepsini ortalamaya yaklaştır.
Sınavda

Nasıl sorulurKişilere ya da kutulara dağıtılan bir toplam ve “her biri en az”, “farklı sayıda”, “en çok alan”, “en az alan” gibi koşullar verilir; kökler “en çok kaç”, “en az kaç” ve “… biliniyorsa” biçimindedir.

TuzakFarklılık koşulunu atlamak ve en büyüğün en az değeri yerine ortalamayı işaretlemektir.

?Soru çöz

Bir şirket 4 şubesine toplam 30 yeni bilgisayar dağıtacaktır. Her şube en az 4 bilgisayar alacak, hiçbir iki şube aynı sayıda bilgisayar almayacaktır. En çok bilgisayar alan şube en az kaç bilgisayar almış olabilir?

✓ B. Değerleri ardışık yap: 6 + 7 + 8 + 9 = 30, en büyük 9. 8 olsaydı en çok 8 + 7 + 6 + 5 = 26 dağıtılırdı. A 8, ortalamayı (7,5) yukarı yuvarlayıp farklılığı atlamaktır; C 15, en çok alanın alabileceği en çok değerdir (4 + 5 + 6 + 15); D 7, ortalamayı aşağı yuvarlamaktır.

↕Çözüm adımlarını sırala “en çok kaç”

  1. Ötekileri kısıtların izin verdiği en küçük değerlere it
  2. Örnek dağılımı yaz, bütün koşulları tek tek denetle
  3. Hangi kişinin değerinin büyütüleceğini belirle
  4. Ötekilerin toplamını genel toplamdan çıkar
YÖNTEM · TERSİNE

Tersine kurgu: sonuç verildi, girdileri listele

ALES · DGS · Kural ve işlem · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Toplam tutar ya da toplam puan verilip parçalar sorulan senaryo sorularında olası durumlar nasıl bulunur?

Kısa cevap: Kural ve sonuç verilip girdi sorulduğunda kural sondan başa geri alınır: önce en son uygulanan adım (indirim, sabit ücret) kaldırılır, sonra kalan denklem çözülür. İki bilinmeyen tek denklemdeyse tam sayı çözümler bir tabloda listelenir; soru bu listeden “en az”, “en çok” ya da “kaç farklı” cevabı ister.

Müze gişesindeki görevli günün sonunda yalnız kasadaki toplamı biliyor; kaç yetişkin, kaç çocuk bilet sattığını bu toplamdan ve iki fiyattan çıkarmaya çalışıyor.

Senaryo setlerinin son sorusu çoğu zaman tersine kurulur: “fatura 670 TL ise”, “grup 1 230 TL ödediyse”. İlk konudaki kademeli faturada bunu yaptık: sabiti çıkar, kademeleri sırayla geri al. Kuralın birden çok adımı varsa son adım ilk geri alınır; Temel Matematik serisinin rutin olmayan problemler anlatımındaki geriye doğru çalışma yönteminin aynısı. Fark şu: setlerde çoğu zaman tek bir cevap değil, birkaç olası girdi çıkar. Yetişkin ve çocuk sayısı gibi iki bilinmeyen tek bir toplam denkleminde kalırsa, tam sayı çözümleri bir tabloya dökmek hem “en az kişi” hem “en çok kişi” sorusunu aynı anda çözer. Kuralın bir sayının rakamlarına uygulandığı setleri tanımlı işlemler sayfasında göreceğiz.

Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir müzede yetişkin bileti 150 TL, çocuk bileti 90 TL'dir. 10 ya da daha fazla kişilik gruplar toplam tutardan %10 indirim alır.

1. 6 kişilik bir aile 720 TL ödediyse ailede kaç çocuk vardır?

  1. Herkes yetişkin olsa 6 · 150 = 900 TL ödenirdi; fark 900 − 720 = 180.
  2. Her çocuk 60 TL eksik getirir: 180 ÷ 60 = 3. Bu varsayım yolu Temel Matematik serisinin sayı, kesir ve yaş problemleri anlatımında.
  3. Denetim: 3 · 150 + 3 · 90 = 720.

Cevap: 3

2. Bir grup 1 230 TL ödediyse grupta en az kaç kişi vardır?

  1. 150y + 90ç = 1 230; 30'a böl: 5y + 3ç = 41.
  2. Tam sayı çözümleri listele (çizelge aşağıda): (1, 12), (4, 7), (7, 2). Kişi sayıları 13, 11, 9.
  3. 13 ve 11 kişilik gruplar indirim alır; indirimsiz 1 230 TL ödeyemezler.
  4. İndirimli yol da tutmaz: indirim öncesi tutar 1 230 ÷ 0,9 ≈ 1 366,7, 30'un katı değil.
  5. Geriye 9 kişi kalır; en az kişi, en çok yetişkinle gelir.
5y + 3ç = 41 çözüm çizelgesi
Yetişkin (y)Çocuk (ç)KişiGruba uyar mı?
11213✗ (indirim alırdı)
4711✗ (indirim alırdı)
729✓

Cevap: 9

3. Bir grup 1 188 TL ödediyse grupta en az kaç kişi vardır?

  1. İndirimsiz ödeme olamaz: 5y + 3ç = 1 188 ÷ 30 = 39,6 tam sayı değil. Demek ki grup en az 10 kişi ve indirim almış.
  2. Son adımı geri al: indirimden önceki tutar 1 188 ÷ 0,9 = 1 320; 5y + 3ç = 44.
  3. Çözümler (1, 13), (4, 8), (7, 3): 14, 12, 10 kişi; hepsi 10 ya da üstü. En az 10.

Cevap: 10

✔ Doğru

  • Son uygulanan adımı (indirim) ilk geri al.
  • Tek denklem, iki bilinmeyen: tam sayı çözümleri listele.
  • Her çözümü kuralın koşuluna (grup büyüklüğü) geri sor.

✘ Sık yapılan hata

  • İndirimi geri almadan denklemi kurmak.
  • %10 indirimi geri alırken 1,1 ile çarpmak.
  • Listeden koşula uymayan çözümü (13 kişi) seçmek.
Akılda kalsın: Tersine kurguda son giren ilk çıkar: indirim → sabit → birim. İki bilinmeyen kalırsa listele, sonra her satırı kurala geri sor.
Sınavda

Nasıl sorulurBir ücret ya da puan kuralı ve bir toplam verilir; sorular kişi, ürün ya da maç sayısını, “en az/en çok kaç kişi” ya da “kaç farklı durum” biçiminde ister.

Tuzakİndirimi ya da sabit ücreti geri almadan hesaplamak ve listedeki her çözümün kuralın koşulunu (grup büyüklüğü, “en az bir”) sağladığını varsaymaktır.

▭Sen çöz kuralı geri al

Bir otopark ilk saat için 40 TL, sonraki her saat için 25 TL alır; ücret tam saat üzerinden hesaplanır. 140 TL ödeyen bir araç saat, 215 TL ödeyen bir araç saat otoparkta kalmıştır.

?Soru çöz

Bir tiyatroda tam bilet 180 TL, öğrenci bileti 120 TL'dir. Cuma gösterisinin satış tablosunda tam bilet sayısı 40, toplam gelir 10 800 TL yazıyor; öğrenci bileti hücresi boş bırakılmış. Cuma günü kaç öğrenci bileti satılmıştır?

✓ C. Tam biletlerin geliri 40 · 180 = 7 200 TL; kalan 10 800 − 7 200 = 3 600 TL; 3 600 ÷ 120 = 30. A 90, bütün geliri öğrenci biletine bölmektir; B 36, geliri iki fiyatın toplamına bölmektir (10 800 ÷ 300); D 60, kalanı fiyat farkına bölmektir (3 600 ÷ 60).

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir kooperatifin süt teslimatı grafikte 2022'de 238 ton, 2024'te 415 ton olarak okunuyor. Teslimat 2022'den 2024'e yaklaşık yüzde kaç artmıştır?

✓ C. Tahmin: 240'tan 420'ye çıkış +180 ton, 180 ÷ 240 = %75 civarı; şıklardan yalnız C buna yakın. Tam hesap (415 − 238) ÷ 238 = 177 ÷ 238 ≈ %74. A %43, farkı yeni değere (415) bölmektir; B %174, 415 ÷ 238 ≈ 1,74 katı artış oranı sanmaktır (1,74 kat = %74 artış); D %37, iki yıllık artışı ikiye bölüp yıllık oran yazmaktır, oysa soru 2022'den 2024'e toplam artışı soruyor.Kaynak: Grafik yorumlama · Tahminle eleme, grafik ve tablo

?Soru 2

Beş şıklı bir soruda bir şıkkı kesin eleyen aday, kalan dört şıktan birini rastgele işaretlerse beklenen net kaçtır? (Net = D − Y/4)

✓ D. Doğru olasılığı 1/4 (+1), yanlış olasılığı 3/4 (−1/4): 1/4 − 3/16 = 1/16. A 0, hiç şık elenmeyen durumdur (1/5 − 4/5 · 1/4); B 1/4, yanlışın götürdüğü çeyrek neti unutmaktır; C 1/6, iki şık elendiği durumdur.Kaynak: Sayısal testin haritası · Net hesabı ve boş bırakma

?Soru 3

Bir okulun öğrencilerinin %60'ı lisede, %40'ı ortaokuldadır. Lisedeki öğrencilerin %25'i, ortaokuldaki öğrencilerin %50'si okul servisini kullanmaktadır. Okulun bütün öğrencilerinin yüzde kaçı servis kullanır?

✓ D. 100 öğrenci düşün: lisede 60'ın %25'i 15, ortaokulda 40'ın %50'si 20; 15 + 20 = 35, yani %35. A %37,5, iki oranın düz ortalamasıdır (gruplar eşit büyüklükte değil); B %75, oranları toplamaktır; C %15, yalnız lisedeki servis kullananları saymaktır.Kaynak: Grafik yorumlama · İki grafiği birleştirme

?Soru 4

DGS'ye hazırlanan bir aday sayısal bölümün 17 set sorusuna 30, sözel bölüme 55, kontrole 5 dakika ayırıyor. Sayısal bölümün bağımsız sorularına ve geometriye toplam kaç dakika kalır?

✓ A. 135 − 30 − 55 − 5 = 45 dakika. B 50, kontrol süresini çıkarmayı unutmaktır; C 60, DGS'yi ALES'in 150 dakikasıyla hesaplamaktır; D 80, yalnız sözel bölümü çıkarıp set ve kontrol süresini unutmaktır.Kaynak: Sayısal testin haritası · Zaman bütçesi: 150 ve 135 dakika

?Soru 5

ALES sayısal testindeki 8 set toplam 21 sorudur ve her set 2 ya da 3 sorudan oluşur. Kaç set 3 sorudan oluşur?

✓ A. a + b = 8 ve 2a + 3b = 21 → b = 21 − 16 = 5; üç tane ikili, beş tane üçlü set. B 3, ikili setlerin sayısıdır; C 7, 21'i doğrudan 3'e bölmektir (bütün setleri üçlü saymak); D 4, DGS'deki ikili set sayısıyla karıştırmaktır.Kaynak: Sayısal testin haritası · Sayısal testin iskeleti

?Soru 6

Bir adayın 10 dakikası kalmıştır ve dört setten seçecektir: P (2 soru, 4 dk), R (3 soru, 7 dk), T (3 soru, 5 dk), U (2 soru, 6 dk). Bu sürede en çok kaç soru çözebilir?

✓ B. T ve P: 5 + 4 = 9 dk, 3 + 2 = 5 soru; ikiden fazla set 10 dakikaya sığmaz. A 6, R ile T'yi seçip 12 dakikalık süreyi aşmaktır; C 4, süreyi tam dolduran P ve U'yu seçmektir (dolu süre, az soru); D 3, en uzun seti (R) tek başına seçmektir.Kaynak: Sayısal testin haritası · Set seçme sırası

?Soru 7

Bir aday ALES sayısal deneme sınavında şu sonuçları almıştır: bağımsız sorular (22 soru) 16 doğru, 4 yanlış; set soruları (21 soru) 12 doğru, 8 yanlış; geometri (7 soru) 3 doğru, 2 yanlış. Sayısal testin haritası sayfasında gördüğümüz net hesabıyla (doğru − yanlış ÷ 4) aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Boş sayısı tabloda yok, soru sayısından çıkarılır: bağımsız 22 − 20 = 2, set 21 − 20 = 1, geometri 7 − 5 = 2; set en az boş bırakılan bölümdür. A doğru: 15 + 10 + 2,5 = 27,5; C doğru: 8 ÷ 4 = 2; D doğru: götürülen 2 net geri gelir, 29,5.Kaynak: Tablo yorumlama · Çizelgeden sayma, “hangisi yanlıştır”

?Soru 8

Bir ilçenin nüfusu 40 bin kişi, bir aydaki su tüketimi 240 bin m³'tür. Ay 30 gün sayılırsa bu ilçede kişi başına günlük su tüketimi kaç litredir? (1 m³ = 1 000 litre)

✓ D. Bin ÷ bin sadeleşir: 240 ÷ 40 = 6 m³ kişi başına aylık; 6 m³ = 6 000 litre; 6 000 ÷ 30 = 200 litre. A 6, aylık m³ değerinde durmaktır; B 0,2, günlüğe bölüp litreye çevirmemektir (m³/gün); C 6 000, litreye çevirip 30 güne bölmemektir.Kaynak: Tablo yorumlama · Birim tuzağı: bin, milyon, ton

?Soru 9

Bir kitap kulübünün dağıtım noktasında pazartesi sabahı 30 kitap vardır. Salı ve perşembe sabahları 25'er kitap gelir. Pazartesiden cumaya her gün en az 5 kitap dağıtılmış, cuma akşamı 12 kitap kalmıştır. Çarşamba günü en fazla kaç kitap dağıtılmış olabilir?

✓ B. Çarşamba akşamına kadar gelen kitap 30 + 25 = 55; pazartesi ve salı en az 5'er gider: 55 − 10 = 45. Örnek: 5, 5, 45, 5, 8. A 48, toplamdan (68) öteki dört günün 5'erini çıkarıp stok sınırını atlamaktır: çarşamba stok eksiye düşer; C 68, toplam dağıtımı tek güne yazmaktır; D 53, “en az 5” kuralını dört yerine üç güne uygulamaktır.Kaynak: Tablo yorumlama · Stok-zaman tablosu

?Soru 10

Bir kütüphanenin üç salonunu bir günde kullananlar: A salonu 140 öğrenci, 40 akademisyen; B salonu 60 öğrenci, 60 akademisyen; C salonu 150 öğrenci, 50 akademisyen. Akademisyen ziyaretçilerin yüzde kaçı B salonunu kullanmıştır?

✓ C. Taban akademisyenlerin toplamı: 40 + 60 + 50 = 150; 60 ÷ 150 = %40. A %50, B salonunun kendi içindeki akademisyen payıdır (60 ÷ 120, satır tabanı); B %12, genel toplama bölmektir (60 ÷ 500); D %30, akademisyenlerin bütün ziyaretçilere oranıdır (150 ÷ 500).Kaynak: Tablo yorumlama · Çapraz tablo okuma
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Sayısal Mantık soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →