Grafik yorumlama: sütun, çizgi, daire grafik ve birleştirme

Grafiğin eksenini, birimini ve tabanını doğru okumayı, iki grafiği birlikte kullanmayı ve hesaplamadan önce tahminle şık elemeyi öğren.

6 durakALES · DGS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
SET · GRAFİK

Sütun grafiği: önce eksen adı, sonra birim, en son sütun

ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTablo sorularında “bin kişi”, “milyon TL” gibi birimler nasıl hesaba katılır, kişi başına değer nasıl bulunur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Tablo yorumlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tablo başlığındaki ya da sütun başındaki birim (bin kişi, milyon TL, ton) her hücrenin gizli çarpanıdır. Aynı birimli iki değer bölünürse çarpanlar sadeleşir; farklı birimli değerler bölünürse çarpan hesaba katılır: milyon TL ÷ bin kişi = 1000 × (TL/kişi). Sonuç, şıkların birimine çevrilmeden işaretlenmez.

Birim tuzağı: bin, milyon, ton

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

ALES ve DGS'de sütun grafiği sorusu nasıl okunur, eksen birimi “bin” ise sonuç nasıl yazılır?

Kısa cevap: Sütun grafiği kategorileri (ay, ilçe, ürün) yan yana karşılaştırır; sütunun yüksekliği dikey eksendeki değeri verir. Okumaya eksen adı ve birimle başlanır: eksen “bin” diyorsa sütundaki 12, 12 000'dir. Değer etiketi yoksa ızgara çizgileri sayılır. Sonra soru tablo sorusu gibi çözülür: oran, fark, ortalama ya da ek bilgiyle hesap.

Bir bisiklet paylaşım sisteminin aylık raporu tek bir grafiktir; belediye meclisi o grafiğe bakıp yeni istasyon kararı verir.

Grafik, tablo yorumlama sayfasında gördüğümüz tablonun resme dönüşmüş hâlidir; okuma sırası da aynıdır: başlık, birim, kategoriler, sonra soru. Farkı, değeri gözle okumandır: sütunun ucu iki ızgara çizgisinin arasındaysa değer tahmin edilir. ÖSYM grafiklerinde değerler çoğu zaman sütunun üstüne yazılır ya da ızgara tam sayıya denk gelir; yine de eksenin hangi sayıdan başladığına ve aralığın kaç birim olduğuna bakmadan sütunları karşılaştırma.

Hangi grafik neyi gösterir?
GrafikEn iyi gösterdiğiOkurken ilk bak
Sütunkategorileri karşılaştırmadikey eksenin birimi ve başlangıcı
Çizgizaman içinde değişimiki nokta arasındaki fark ve eğim
Dairebütünün parçalarıderece mi yüzde mi verilmiş, toplam ne
Piktogramsimgeyle sayımbir simgenin değeri, yarım simge
Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 4 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Grafikte bir bisiklet paylaşım sisteminde ocak–mayıs aylarındaki kiralama sayıları verilmiştir.

Dikey eksen 0'dan başlıyor, ızgara 10'ar bin; değerler sütunların üstünde.Görsel: Sınav Defteri

1. Nisan ayındaki kiralama sayısı şubattakinin kaç katıdır?

  1. Aynı birimli iki değer: 27 ÷ 9 = 3; birim sadeleşir.

Cevap: 3 katı

2. Beş ayda aylık ortalama kaç kiralama yapılmıştır?

  1. (12 + 9 + 18 + 27 + 36) ÷ 5 = 102 ÷ 5 = 20,4 bin.
  2. Birime çevir: 20 400 kiralama.
  3. Denetim: ortalama en küçük (9) ile en büyük (36) değer arasında kalmalı; 20,4 · 5 = 102 toplamı verir.

Cevap: 20 400

3. Bir kiralama 15 TL ise mayıs ayındaki kiralama geliri kaç TL'dir?

  1. Birimi çöz: mayıs sütunu 36 bin, yani 36 000 kiralama.
  2. Geliri hesapla: 36 000 · 15 = 540 000 TL.
  3. Birimi atlayan 540 bulur; tablo yorumlama sayfasında gördüğümüz birim tuzağının grafikteki karşılığı budur.

Cevap: 540 000 TL

✔ Doğru

  • Eksen adını ve birimini sütundan önce oku.
  • Oran sorusunda birim sadeleşir; tutar sorusunda çarpana dön.
  • Etiket yoksa ızgarayı say, ara değeri tahmin et.

✘ Sık yapılan hata

  • “bin” birimini atlayıp 540 TL bulmak.
  • Sütunların boyunu gözle kıyaslayıp eksenin 0'dan başlamadığını görmemek.
  • Ortalamayı yalnız en büyük ve en küçük değerden almak.
Akılda kalsın: Grafiğe üç soru sor: Eksen ne? Birim ne? 0'dan mı başlıyor? Sütun grafiği bir tablodur; değerleri okuduktan sonra tablo gibi hesapla.
Sınavda

Nasıl sorulurSütun grafiği setinde ilk soru çoğu zaman en büyük, en küçük ya da iki sütunun oranını, ikinci soru ortalama ya da toplamı, üçüncü soru ek bilgiyle bir tutarı ister.

TuzakEksendeki birimi atlamak ve şıklarda hazır duran 10 ya da 1000 kat küçük sonucu işaretlemektir.

⇄Bilgi eşleştirme veri → grafik

?Soru çöz

Grafikte üç ilçedeki kütüphane üye sayıları verilmiştir; sütunların üstünde değer yazmıyor.

B ilçesindeki üye sayısı A ilçesindekinin kaç katıdır?

✓ B. Eksen 20'den başlıyor: A'nın tepesi ilk ızgara çizgisinde (25 bin), B'ninki üçüncüde (35 bin); 35 ÷ 25 = 1,4. A 3, sütun boylarını gözle kıyaslamaktır: boylar 5 ve 15 binlik kısmı gösterir, çünkü 0–20 arası çizilmemiştir. C 10, farkı (35 − 25 = 10 bin) kat sanmaktır; D 0,4, “%40 fazla” bilgisini kat diye yazmaktır.
TUZAK · ARTIŞ

Çizgi grafiği: artış miktarı ve artış oranı aynı şey değil

ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Çizgi grafiğinde en çok artış ile en büyük artış oranı neden farklı yıllarda olabilir?

Kısa cevap: Çizgi grafiği bir büyüklüğün zamanla değişimini gösterir. Artış miktarı yeni değer eksi eski değerdir; artış oranı (yüzde değişim) bu farkın eski değere bölünmesidir. Küçük bir değerden başlayan artış, miktarca küçük ama oranca büyük olabilir. Grafikte en dik çizgi parçası en büyük miktarı gösterir, en büyük oranı değil.

Bir ilçede elektrikli araç sayısı her yıl artıyor; belediye “en hızlı büyüdüğümüz yıl” derken araç sayısına mı, yüzdeye mi bakıyor?

Çizgi grafiğinde iki komşu nokta arasındaki yükseklik farkı artış miktarıdır; çizgi ne kadar dikse miktar o kadar büyüktür. Artış oranı ise farkın başlangıç değerine göre büyüklüğüdür: 200'den 300'e çıkmak +100'dür ama %50'dir; 720'den 900'e çıkmak +180'dir ama %25'tir. Soru kökü “en çok arttığı” diyorsa miktar, “yüzde olarak en çok arttığı” ya da “artış oranı” diyorsa oran istenir. Çizgi grafiğinin ayrıntılı çizimi Temel Matematik serisinin veri ve istatistik anlatımında.

artış miktarı = yeni − eski artış oranı = (yeni − eski) ÷ eski · 100Taban her zaman eski (önceki) değerdir.
Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Grafikte bir ilçede yıl sonu itibarıyla kayıtlı elektrikli araç sayısı verilmiştir.

En dik parça 2023–2024 arası (+240); oranca en büyük sıçrama ise 2022–2023 arası (%60).Görsel: Sınav Defteri
Çözüm çizelgesi: yıllık değişim
YılArtış miktarıArtış oranı
2022+100100 ÷ 200 = %50
2023+180180 ÷ 300 = %60
2024+240240 ÷ 480 = %50
2025+180180 ÷ 720 = %25

1. Araç sayısının bir önceki yıla göre en çok arttığı yıl hangisidir?

  1. Kök “en çok arttığı” diyor: miktar. Çizelgede en büyük fark +240.

Cevap: 2024

2. Araç sayısının bir önceki yıla göre artış oranı en büyük olan yıl hangisidir?

  1. Her farkı kendi önceki yılına böl: en büyük oran %60.
  2. 2024 miktarca birinci ama oranca %50'dir; tabanı (480) büyüktür.

Cevap: 2023

3. 2021'den 2025'e araç sayısı yüzde kaç artmıştır?

  1. Taban 2021: (900 − 200) ÷ 200 · 100 = %350.
  2. 900 ÷ 200 = 4,5 kat olması %450 artış demek değildir: 4,5 kat = %100 + %350.

Cevap: %350

✔ Doğru

  • “En çok arttı” → miktar; “artış oranı” → yüzde.
  • Yüzde değişimde eski değere böl.
  • k katına çıkan değer (k − 1) · 100 yüzde artar.

✘ Sık yapılan hata

  • En dik çizgi parçasını en büyük oran sanmak.
  • Yüzde artışı yeni değere bölmek.
  • 4,5 katı %450 artış sanmak.
Akılda kalsın: Dik çizgi = büyük miktar, küçük taban = büyük oran. Oranın paydası her zaman eski değerdir.
Sınavda

Nasıl sorulurÇizgi grafiği setinde “en çok arttığı”, “yüzde olarak en çok arttığı”, “azaldığı dönem” ve “iki yıl arasındaki değişim yüzde kaçtır” en sık köklerdir.

TuzakMiktar ile oranı karıştırmak ve şıklarda hem miktarca hem oranca en büyük olan yılların birlikte bulunmasıdır: hangisinin istendiğini kökten oku.

?Soru çöz

Grafikte bir ürünün 2023–2025 yıllarındaki fiyatı verilmiştir; noktaların üstünde değer yazmıyor, ızgara 10'ar TL.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Izgaradan oku: 2023'te 40, 2024'te 50 (yazısız çizgi, 40 ile 60'ın ortası), 2025'te 60 TL. Artış iki yılda da 10 TL; oran 2024'te 10 ÷ 40 = %25, 2025'te 10 ÷ 50 = %20. B, taban büyüdüğü için oranın düştüğünü görmemektir; C %45, iki yüzdeyi toplamaktır (doğrusu 20 ÷ 40 = %50); D, miktarların eşit olduğunu atlamaktır.

▭Sen çöz miktar ve oran

Bir değer 120'den 150'ye çıkmıştır. Artış miktarı , artış oranı yüzde olur.

YÖNTEM · DAİRE

Daire grafiği: 360 derece, yüzde yüz ve bir toplam

ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaALES ve DGS'de tablo sorusu nasıl okunur, çapraz tabloda yüzde hangi toplama göre hesaplanır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Tablo yorumlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çapraz tablo, satırda bir özelliği (merkez, şube), sütunda başka bir özelliği (tür, seviye) gösterir; her hücre ikisinin kesişimidir. Önce başlığı, birimi ve toplamları oku, sonra sorunun hangi hücreleri istediğini işaretle. Yüzdede tabanı kök belirler: “kolilerin yüzde kaçı” sütun toplamına, “Güney'deki gönderilerin yüzde kaçı” satır toplamına bölünür.

Çapraz tablo okuma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Daire grafiğinde derece yüzdeye nasıl çevrilir, bir dilimin gösterdiği miktar nasıl bulunur?

Kısa cevap: Daire grafiğinde bütün 360° ya da %100'dür; her %1, 3,6° eder. Bir dilimin payı merkez açısı ÷ 360'tır; dilimin gösterdiği miktar bu pay ile toplamın çarpımıdır. İki dilimin farkı da önce derece farkı olarak bulunur, sonra toplamla çarpılır. Grafik yalnız payları gösterir; toplam verilmeden miktar bulunamaz.

Bir belediyenin kültür bütçesi bir pastaya benzer: tiyatroya büyük bir dilim ayrılınca başka bir dilim küçülür, çünkü pastanın kendisi büyümez.

Daire grafiği bir bütünün nasıl paylaşıldığını gösterir. Dilimler derece ile verilmişse önce yüzdeye çevir: 90° dörtte bir, yani %25'tir. Miktar istendiğinde payı toplamla çarp. İki daire grafiği karşılaştırılıyorsa dikkat: aynı yüzde, farklı toplamlarda farklı miktar demektir; bunu yüzde ve sayı geçişinde, tablo yorumlama sayfasında gördük.

Sık dereceler
DereceKesirYüzde
180°1/2%50
90°1/4%25
72°1/5%20
36°1/10%10
18°1/20%5
Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 4 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir belediyenin 24 milyon TL'lik kültür bütçesinin dağılımı daire grafiğinde merkez açılarıyla verilmiştir.

Dilimler saat yönünde, en üstten başlayarak: konser, tiyatro, sergi, kütüphane, diğer.Görsel: Sınav Defteri

1. Tiyatroya ayrılan pay bütçenin yüzde kaçıdır?

  1. 90 ÷ 360 = 1/4 = %25 (ya da 90 ÷ 3,6 = 25).

Cevap: %25

2. Konsere ayrılan bütçe kaç milyon TL'dir?

  1. Payı bul: 126 ÷ 360 = 0,35, yani %35.
  2. Toplamla çarp: 0,35 · 24 = 8,4 milyon TL.

Cevap: 8,4 milyon TL

3. Tiyatro bütçesi kütüphane bütçesinden kaç TL fazladır?

  1. Önce derece farkı: 90 − 54 = 36°, yani bütçenin 1/10'u.
  2. 24 ÷ 10 = 2,4 milyon TL = 2 400 000 TL. İki tutarı ayrı ayrı hesaplamaya gerek yok.
  3. Denetim: tiyatro 24 ÷ 4 = 6 milyon, kütüphane 54 ÷ 360 · 24 = 3,6 milyon; 6 − 3,6 = 2,4 milyon.

Cevap: 2 400 000 TL

✔ Doğru

  • Dereceyi 3,6'ya bölerek yüzdeye çevir.
  • Fark sorusunda önce derece farkını al.
  • Miktar için toplamı mutlaka bul.

✘ Sık yapılan hata

  • Dereceyi yüzde sanmak (54° = %54).
  • Toplam verilmeden iki ayrı grafiğin dilimlerini miktar olarak karşılaştırmak.
  • Dilimlerin toplamının 360 olduğunu denetlememek.
Akılda kalsın: 360° = %100, 3,6° = %1. Daire grafiği pay söyler; miktar için toplamla çarp.
Sınavda

Nasıl sorulurDilimler derece ya da yüzdeyle verilir; sorular bir dilimin yüzdesini, tutarını, iki dilimin farkını ya da “bir dilim büyürse ötekiler ne olur” sorusunu ister.

TuzakDereceyi yüzde gibi okumak ve toplamı farklı iki daire grafiğinde aynı yüzdeyi aynı miktar sanmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme derece → yüzde

?Soru çöz

Daire grafiğinde 2 000 kişinin ulaşım tercihleri merkez açılarıyla verilmiştir.

Bisiklet tercih eden kaç kişidir?

✓ C. Pay 54 ÷ 360 = 0,15; 0,15 · 2 000 = 300 kişi. A 1 080, dereceyi yüzde sanmaktır (2 000'in %54'ü); B 54, açıyı kişi sayısı sanmaktır; D 15, yüzdeyi (%15) bulup toplamla çarpmayı unutmaktır.
YÖNTEM · PİKTOGRAM

Piktogram: bir simgenin değeri her şeyi belirler

ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Piktogram nasıl okunur, yarım simge ne demektir, simge değeri bilinmezse nasıl bulunur?

Kısa cevap: Piktogramda veriler simgeyle gösterilir ve her simgenin değeri grafiğin altında yazar (bir simge = 40 fidan gibi). Satırdaki simge sayısı bu değerle çarpılır; yarım simge değerin yarısıdır. Simge değeri verilmeyip toplam verilmişse, toplam simge sayısına bölünerek simge değeri bulunur.

Bir fidanlığın panosunda ağaç resimleri sıralanmış; her resim 40 fidanı anlatıyor ve bir resmin yarısı kesilmiş.

Piktogram en kolay okunan grafik gibi görünür, ama sorunun anahtarı tek bir sayıdır: simgenin değeri. Değer değişince bütün satırlar aynı oranda değişir; satırlar arasındaki oran ise değişmez. Bu yüzden “kaç katı” soruları simge sayılarıyla, “kaç tane” soruları değerle çarpılarak çözülür.

Çözümlü set · temel · hedef süre ≈ 4 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Piktogramda bir fidanlıkta bir haftada dikilen fidanlar türlerine göre gösterilmiştir.

Yarım daire, bir simgenin yarısıdır. Satırlar arası oran simge sayılarıyla, fidan sayısı simge değeriyle bulunur.Görsel: Sınav Defteri

1. Kaç ıhlamur fidanı dikilmiştir?

  1. 4 tam + 1 yarım = 4,5 simge: 4,5 · 40 = 180.

Cevap: 180

2. Toplam kaç fidan dikilmiştir?

  1. Simgeleri topla: 3,5 + 2 + 4,5 + 1,5 = 11,5.
  2. 11,5 · 40 = 460. Her satırı ayrı çarpıp toplamaktan kısadır.

Cevap: 460

3. Simgelerin değeri bilinmeseydi ve toplam 690 fidan dikildiği bilinseydi bir simge kaç fidan gösterirdi?

  1. Tersine çalış: 690 ÷ 11,5 = 60.
  2. Bu ek bilgi yalnız bu soruya aittir; öteki sorularda simge yine 40 fidandır.

Cevap: 60

✔ Doğru

  • Önce simgenin değerini oku.
  • Toplamı simge sayısıyla bir kerede hesapla.
  • “Kaç katı” sorusunda simge sayılarını böl.

✘ Sık yapılan hata

  • Yarım simgeyi tam saymak ya da hiç saymamak.
  • Simge sayısını fidan sayısı diye yazmak.
  • Simge değerini başka bir sorudan taşımak.
Akılda kalsın: Piktogram = simge sayısı × simge değeri. Oran için simgeler yeter; miktar için değerle çarp; toplam verildiyse değer = toplam ÷ simge sayısı.
Sınavda

Nasıl sorulurPiktogram tek başına ya da bir tabloyla birlikte gelir; sorular bir satırın miktarını, toplamı, iki satırın farkını ya da simge değerini ister.

TuzakYarım ve çeyrek simgeleri yanlış saymak ve simge sayısını miktar diye işaretlemektir.

↕Simge değeri yazmayan piktogramı çöz tersine çalış

Bir piktogramda simgenin değeri yazmıyor; yalnız bütün satırların toplamı (690 fidan) verilmiş ve bir satırın kaç fidan gösterdiği soruluyor. Adımları sırala.

  1. Verilen toplamı toplam simge sayısına bölüp bir simgenin değerini bul
  2. Her satırdaki simgeleri, yarım ve çeyrekleri kesir olarak katarak say
  3. İstenen satırın simge sayısını bu değerle çarp
  4. Satırların simge sayılarını toplayıp toplam simge sayısını bul

▭Sen çöz yarım ve çeyrek simge

Piktogramda bir kütüphanenin iki gündeki ziyaretçi sayısı gösterilmiştir.

Pazartesi satırı kişiyi, salı satırı kişiyi gösterir; 130 kişi için simge çizilir.

SET · İKİLİ GRAFİK

İki grafiği birleştirme: birinin çıktısı ötekinin tabanı

ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYüzdelerle verilen tabloda sayı nasıl bulunur, farklı gruplarda yüzdeler neden toplanmaz ya da ortalaması alınmaz?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Tablo yorumlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tablo yüzde veriyorsa her yüzde kendi grubunun toplamına göredir. Gruplar farklı büyüklükteyse yüzdeler doğrudan karşılaştırılmaz, toplanmaz ve ortalaması alınmaz: önce sayıya çevrilir (grup × yüzde ÷ 100). Toplam oran, toplam sayının toplam gruba bölünmesiyle bulunur. Bir sayı ve yüzdesi biliniyorsa grubun tamamı sayı ÷ yüzde × 100'dür.

Yüzde ve sayı arasında geçiş

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İki grafik birlikte verildiğinde soru nasıl çözülür, oranların tabanı nasıl seçilir?

Kısa cevap: İki grafikli setlerde genellikle birinci grafik bir bütünün gruplara dağılımını, ikinci grafik her grubun içindeki bir oranı verir. Birleştirmek için önce birinci grafikten grup büyüklüğü bulunur, sonra ikinci grafikteki oran o büyüklüğe uygulanır. Grupların oranları doğrudan toplanmaz ya da ortalaması alınmaz; sayıya çevrilip toplanır.

Bir şirketin insan kaynakları raporu iki grafik koyar: biri çalışanların birimlere dağılımı, öteki her birimde kadın çalışanların oranı. Şirketin kadın oranı ikisinin birleşiminden çıkar.

İkinci grafikteki yüzdenin tabanı birinci grafikteki gruptur: “Satış biriminin %50'si kadın” cümlesinde taban şirket değil, satış birimidir. Bu, tablo yorumlama sayfasında gördüğümüz “neyin içinde?” sorusunun grafikteki karşılığıdır. Çözüm çizelgesi basittir: her grup için bir satır, sütunlarda grup büyüklüğü, oran ve sayı.

Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. 400 çalışanı olan bir şirkette çalışanların birimlere dağılımı soldaki, her birimdeki kadın çalışanların oranı sağdaki grafikte verilmiştir.

Sağdaki yüzdelerin tabanı şirket değil, soldaki her birimdir.Görsel: Sınav Defteri
Çözüm çizelgesi
BirimÇalışanKadın oranıKadın sayısı
Üretim400 · 0,40 = 160%2540
Satış400 · 0,30 = 120%5060
Ar-Ge400 · 0,20 = 80%5040
Yönetim400 · 0,10 = 40%5020
Toplam400–160

1. Kadın çalışan sayısı en çok olan birim hangisidir?

  1. Üç birimde oran aynı (%50); karar sayıda: satış 60, Ar-Ge 40, yönetim 20, üretim 40.

Cevap: Satış

2. Şirketin bütün çalışanlarının yüzde kaçı kadındır?

  1. Kadınların toplamı 160: 160 ÷ 400 = %40.
  2. Oranların düz ortalaması (25 + 50 + 50 + 50) ÷ 4 = %43,75 yanlıştır; birimler eşit büyüklükte değil.
  3. Denetim: şirket oranı en küçük (%25) ile en büyük (%50) birim oranı arasında kalmalı; %40 kalıyor. En kalabalık birim (üretim) %25'te olduğu için sonuç düz ortalamanın altına iner.

Cevap: %40

3. Satış birimine 30 kadın çalışan daha katılırsa bu birimdeki kadın oranı yüzde kaç olur?

  1. Pay: kadınlar 60 + 30 = 90.
  2. Taban da büyür: birim 120 + 30 = 150.
  3. Yeni oran: 90 ÷ 150 = %60.

Cevap: %60

Birleştirmenin öteki biçimi çok serili grafiktir: iki seri (iki şube, iki ürün) aynı eksende gruplu sütun ya da iki çizgi olarak durur. Okuma kuralı aynıdır: her kategoriyi önce iki sayı olarak oku, sonra kökün istediğini kur. Fark, oran ve toplam içindeki pay üç ayrı sorudur ve tabanları farklıdır.

Çözümlü set · çok serili grafik · hedef süre ≈ 5 dk

1–2. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Grafikte bir kargo firmasının Merkez ve Liman şubelerinin ocak–nisan aylarında teslim ettiği paket sayıları verilmiştir.

Her ayda soldaki sütun Merkez, sağdaki Liman; değerler ızgaradan okunur.Görsel: Sınav Defteri
Çözüm çizelgesi: grafikten okunan değerler (bin)
AyMerkezLimanFarkLiman ÷ Merkez
Ocak2010100,5
Şubat4010300,25
Mart4030100,75
Nisan5030200,6

1. Liman şubesinin paket sayısının Merkez şubesininkine oranı en büyük olan ay hangisidir?

  1. Her ayı kendi Merkez değerine böl: 0,5; 0,25; 0,75; 0,6.
  2. Liman mart ve nisanda eşit (30) ama nisanda tabanı (Merkez 50) büyük; oran martta en büyük.

Cevap: Mart

2. I. Ocaktan nisana paket sayısının artış oranı Liman şubesinde Merkez şubesindekinden büyüktür. II. İki şubenin paket sayıları arasındaki fark en çok nisan ayındadır. III. Nisan ayında Liman şubesi, iki şubenin o ayki toplam paketinin %40'ından azını teslim etmiştir. Buna göre I, II ve III'ten hangileri kesinlikle doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III

  1. I: oran eski değere göre: Liman (30 − 10) ÷ 10 = %200, Merkez (50 − 20) ÷ 20 = %150. I doğru. Miktara bakan (Merkez +30, Liman +20) I'i yanlış eler.
  2. II: farklar 10, 30, 10, 20; en büyük fark şubatta. Nisanın en uzun sütunu fark değildir; II yanlış.
  3. III: taban iki şubenin toplamı: 30 ÷ (50 + 30) = %37,5 < %40. III doğru. Tabanı Merkez alan 30 ÷ 50 = %60 bulur ve III'ü eler.

Cevap: C (I ve III)

✔ Doğru

  • Önce grup büyüklüklerini sayıya çevir.
  • İkinci grafiğin oranını o grubun sayısına uygula.
  • Ek kişi gelince payı ve tabanı birlikte artır.

✘ Sık yapılan hata

  • Oranların düz ortalamasını şirket oranı sanmak.
  • İkinci grafikteki yüzdeyi şirket toplamına uygulamak.
  • Yeni gelenleri paya ekleyip tabana eklememek.
Akılda kalsın: İki grafik bir zincirdir: birinci grafik kaç kişi, ikinci grafik onların yüzde kaçı. Zinciri sayıyla kur, toplamı sayıdan hesapla.
Sınavda

Nasıl sorulurBir daire ya da yüzde grafiği ile bir sütun grafiği birlikte verilir; sorular bir grubun içindeki sayıyı, bütün içindeki oranı ya da ek bilgiyle yeni oranı ister. Çok serili grafikte yorum sorusu I, II ve III öncüllü de gelebilir.

Tuzakİkinci grafiğin yüzdesini yanlış tabana uygulamak, grup oranlarının ortalamasını almak ve en uzun sütunu en büyük fark sanmaktır.

?Soru çöz

Bir okulun öğrencilerinin %60'ı lisede, %40'ı ortaokuldadır. Lisedeki öğrencilerin %25'i, ortaokuldaki öğrencilerin %50'si okul servisini kullanmaktadır. Okulun bütün öğrencilerinin yüzde kaçı servis kullanır?

✓ D. 100 öğrenci düşün: lisede 60'ın %25'i 15, ortaokulda 40'ın %50'si 20; 15 + 20 = 35, yani %35. A %37,5, iki oranın düz ortalamasıdır (gruplar eşit büyüklükte değil); B %75, oranları toplamaktır; C %15, yalnız lisedeki servis kullananları saymaktır.

▭Sen çöz zincir kur

500 çalışanlı bir firmada çalışanların %30'u satıştadır ve satıştakilerin %40'ı kadındır. Satışta kadın çalışır; bu, firmanın bütün çalışanlarının yüzde kadarıdır.

STRATEJİ · TAHMİN

Tahminle eleme: grafik ve tablo birlikte gelince

ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaALES'te 150, DGS'de 135 dakika nasıl bölüştürülür, soru başına ne kadar süre düşer?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Sayısal testin haritası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

ALES 150, DGS 135 dakikadır ve bu süre sayısal ile sözel testin toplam 100 sorusu içindir; testlere ayrı süre verilmez. Soru başına ortalama ALES'te 90, DGS'de 81 saniye düşer. Süre bölüm bölüm önceden planlanır: set bölümüne ayrılan dakika, set sayısına bölünerek set başına bütçe bulunur.

Zaman bütçesi: 150 ve 135 dakika

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Grafik sorularında tahminle şık nasıl elenir, grafik ve tablo birlikte verildiğinde nasıl çözülür?

Kısa cevap: Grafik sorularında şıklar birbirinden uzaksa sayıları yuvarlayıp tahminle eleme yapılır; tam hesap yalnız yakın şıklar arasında gerekir. “Hangisi yanlıştır” sorusunda her şık grafikle tek tek sınanır, çoğu şık gözle doğrulanır. Grafik bir tabloyla birlikte verilmişse ikisini ortak bir kural (örneğin stok denklemi) bağlar.

Bir depo müdürü haftalık stok grafiğine bakıp “cuma en düşük günümüz” der; bunu söylemek için hesap yapması gerekmez, ama perşembe kaç koli çıktığını sorarsan hesap ister.

Tahmin, süre kazanmanın en güvenli yoludur: 312'den 497'ye çıkış “300'den 500'e yakın”, yani %60 civarıdır; şıklarda %30, %37, %59 ve %159 varsa yalnız biri tahmine uyar. Sayısal testin haritası sayfasında gördüğümüz süre bütçesi, bu tür kestirmelerle korunur. Grafik ile tablonun birlikte geldiği setlerde ise tablo yorumlama sayfasında gördüğümüz stok denklemi devreye girer: gün sonu = gün başı + giriş − çıkış.

Çözümlü set · sınav düzeyi · hedef süre ≈ 6 dk

1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Bir deponun pazartesi sabahı ve altı günün akşamındaki koli stoku grafikte, her günkü koli girişi tabloda verilmiştir.

İlk nokta pazartesi sabahıdır; öteki noktalar o günün akşam stoku. Izgara 30'ar koli.Görsel: Sınav Defteri
Günlük koli girişi
GünPztSalıÇarPerCumaCmt
Giriş20154510040

1. Çarşamba günü depodan kaç koli çıkmıştır?

  1. Çarşamba başı = salı akşamı 65; çarşamba akşamı 90, giriş 45.
  2. 65 + 45 − çıkış = 90 → çıkış 20.

Cevap: 20

2. Buna göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Stok yalnız çarşamba ve cumartesi günleri artmıştır.
B) Stokun azaldığı gün sayısı 4'tür.
C) En çok çıkış pazartesi günü olmuştur.
D) Cumartesi günkü çıkış cuma günkünden fazladır.

  1. A ve B gözle: çizgi yalnız çarşamba ve cumartesi yükseliyor, dört gün iniyor; ikisi de doğru.
  2. C ve D hesap ister. Her gün için çıkış = gün başı + giriş − gün sonu: sırayla 40, 30, 20, 30, 20, 15.
  3. C: en çok çıkış pazartesi (40); C doğru.
  4. D: cumartesi 50 + 40 − 75 = 15, cuma 70 + 0 − 50 = 20; 15 < 20, D yanlış.

Cevap: D

3. Altı günde depodan toplam kaç koli çıkmıştır?

  1. Kısa yol: ilk stok + toplam giriş − son stok = 100 + 130 − 75 = 155.
  2. Denetim: 40 + 30 + 20 + 30 + 20 + 15 = 155.

Cevap: 155

✔ Doğru

  • Önce şıklara bak: uzaklarsa yuvarla, tahmin et.
  • “Yanlıştır” sorusunda gözle doğrulananları hızla geç.
  • Grafik ile tabloyu ortak kuralla bağla.

✘ Sık yapılan hata

  • Şıklar uzakken her sayıyı virgülüyle hesaplamak.
  • Şıklar yakınken tahminle işaretlemek.
  • Grafikteki ilk noktayı (sabah stoku) bir günün akşamı sanmak.
Akılda kalsın: Hesaptan önce şıklara bak: aralık genişse tahmin, darsa tam hesap. Grafik ve tablo birlikteyse ikisini bağlayan kuralı bul.
Sınavda

Nasıl sorulurGrafik setinin bir sorusu çoğu zaman “aşağıdakilerden hangisi yanlıştır / doğrudur” biçimindedir ve bazı şıklar gözle, bazıları hesapla sınanır; grafik ile tablo birlikte de gelebilir.

TuzakGözle doğrulanan şıklarda süre harcayıp hesap isteyen şıkka acele etmek ve ilk noktanın neyi gösterdiğini okumamaktır.

?Soru çöz

Bir kooperatifin süt teslimatı grafikte 2022'de 238 ton, 2024'te 415 ton olarak okunuyor. Teslimat 2022'den 2024'e yaklaşık yüzde kaç artmıştır?

✓ C. Tahmin: 240'tan 420'ye çıkış +180 ton, 180 ÷ 240 = %75 civarı; şıklardan yalnız C buna yakın. Tam hesap (415 − 238) ÷ 238 = 177 ÷ 238 ≈ %74. A %43, farkı yeni değere (415) bölmektir; B %174, 415 ÷ 238 ≈ 1,74 katı artış oranı sanmaktır (1,74 kat = %74 artış); D %37, iki yıllık artışı ikiye bölüp yıllık oran yazmaktır, oysa soru 2022'den 2024'e toplam artışı soruyor.

▭Sen çöz ne zaman tahmin?

Şıklar birbirinden uzaksa yeterlidir; şıklar birbirine yakınsa gerekir.

tahmintam hesapgözle okuma

Karma tekrar

Önceki 2 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir ilçenin nüfusu 40 bin kişi, bir aydaki su tüketimi 240 bin m³'tür. Ay 30 gün sayılırsa bu ilçede kişi başına günlük su tüketimi kaç litredir? (1 m³ = 1 000 litre)

✓ D. Bin ÷ bin sadeleşir: 240 ÷ 40 = 6 m³ kişi başına aylık; 6 m³ = 6 000 litre; 6 000 ÷ 30 = 200 litre. A 6, aylık m³ değerinde durmaktır; B 0,2, günlüğe bölüp litreye çevirmemektir (m³/gün); C 6 000, litreye çevirip 30 güne bölmemektir.Kaynak: Tablo yorumlama · Birim tuzağı: bin, milyon, ton

?Soru 2

Bir aday ALES sayısal deneme sınavında şu sonuçları almıştır: bağımsız sorular (22 soru) 16 doğru, 4 yanlış; set soruları (21 soru) 12 doğru, 8 yanlış; geometri (7 soru) 3 doğru, 2 yanlış. Sayısal testin haritası sayfasında gördüğümüz net hesabıyla (doğru − yanlış ÷ 4) aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Boş sayısı tabloda yok, soru sayısından çıkarılır: bağımsız 22 − 20 = 2, set 21 − 20 = 1, geometri 7 − 5 = 2; set en az boş bırakılan bölümdür. A doğru: 15 + 10 + 2,5 = 27,5; C doğru: 8 ÷ 4 = 2; D doğru: götürülen 2 net geri gelir, 29,5.Kaynak: Tablo yorumlama · Çizelgeden sayma, “hangisi yanlıştır”

?Soru 3

Beş şıklı bir soruda bir şıkkı kesin eleyen aday, kalan dört şıktan birini rastgele işaretlerse beklenen net kaçtır? (Net = D − Y/4)

✓ D. Doğru olasılığı 1/4 (+1), yanlış olasılığı 3/4 (−1/4): 1/4 − 3/16 = 1/16. A 0, hiç şık elenmeyen durumdur (1/5 − 4/5 · 1/4); B 1/4, yanlışın götürdüğü çeyrek neti unutmaktır; C 1/6, iki şık elendiği durumdur.Kaynak: Sayısal testin haritası · Net hesabı ve boş bırakma

?Soru 4

ALES sayısal testindeki 8 set toplam 21 sorudur ve her set 2 ya da 3 sorudan oluşur. Kaç set 3 sorudan oluşur?

✓ A. a + b = 8 ve 2a + 3b = 21 → b = 21 − 16 = 5; üç tane ikili, beş tane üçlü set. B 3, ikili setlerin sayısıdır; C 7, 21'i doğrudan 3'e bölmektir (bütün setleri üçlü saymak); D 4, DGS'deki ikili set sayısıyla karıştırmaktır.Kaynak: Sayısal testin haritası · Sayısal testin iskeleti

?Soru 5

Bir kırtasiyede kalemin tanesi 12 TL'dir ve “5 alana 1 bedava” kampanyası vardır (her 6 kalemin 5'i ödenir). Setin önceki sorusu “kalemin tanesi 10 TL'ye inerse” diye bir ek bilgi vermiştir. Bu soruda: kırtasiyeden 12 kalem alan kişi kaç TL öder?

✓ C. Önceki sorunun 10 TL bilgisi yalnız o soruya aittir; fiyat 12 TL. 12 kalem iki tane 6'lı gruptur, her grupta 5 kalem ödenir: 10 · 12 = 120. A 100, önceki sorunun indirimini taşımaktır; B 144, kampanyayı atlamaktır; D 132, iki grup yerine yalnız bir kalemi bedava saymaktır.Kaynak: Sayısal testin haritası · Set yönergesi: birbirinden bağımsız

?Soru 6

Bir adayın 10 dakikası kalmıştır ve dört setten seçecektir: P (2 soru, 4 dk), R (3 soru, 7 dk), T (3 soru, 5 dk), U (2 soru, 6 dk). Bu sürede en çok kaç soru çözebilir?

✓ B. T ve P: 5 + 4 = 9 dk, 3 + 2 = 5 soru; ikiden fazla set 10 dakikaya sığmaz. A 6, R ile T'yi seçip 12 dakikalık süreyi aşmaktır; C 4, süreyi tam dolduran P ve U'yu seçmektir (dolu süre, az soru); D 3, en uzun seti (R) tek başına seçmektir.Kaynak: Sayısal testin haritası · Set seçme sırası

?Soru 7

Bir kitap kulübünün dağıtım noktasında pazartesi sabahı 30 kitap vardır. Salı ve perşembe sabahları 25'er kitap gelir. Pazartesiden cumaya her gün en az 5 kitap dağıtılmış, cuma akşamı 12 kitap kalmıştır. Çarşamba günü en fazla kaç kitap dağıtılmış olabilir?

✓ B. Çarşamba akşamına kadar gelen kitap 30 + 25 = 55; pazartesi ve salı en az 5'er gider: 55 − 10 = 45. Örnek: 5, 5, 45, 5, 8. A 48, toplamdan (68) öteki dört günün 5'erini çıkarıp stok sınırını atlamaktır: çarşamba stok eksiye düşer; C 68, toplam dağıtımı tek güne yazmaktır; D 53, “en az 5” kuralını dört yerine üç güne uygulamaktır.Kaynak: Tablo yorumlama · Stok-zaman tablosu

?Soru 8

ALES-SAY puanı hedefleyen bir aday için sayısal testteki 1 standart puanlık artış, ağırlıklı toplama sözel testteki kaç standart puanlık artış kadar katkı yapar?

✓ C. Sayısal 1 puan 0,75 katkı yapar; sözelde aynı katkı için 0,75 ÷ 0,25 = 3 puan gerekir. A 1, iki testin eşit ağırlıkta olduğu EA türüdür; B 1/3, oranı ters kurmaktır; D 0,75, yalnız sayısal ağırlığı yazıp sözel ağırlıkla karşılaştırmamaktır.Kaynak: Sayısal testin haritası · Bağımsız sorular ve puan türü

?Soru 9

Bir kütüphanenin üç salonunu bir günde kullananlar: A salonu 140 öğrenci, 40 akademisyen; B salonu 60 öğrenci, 60 akademisyen; C salonu 150 öğrenci, 50 akademisyen. Akademisyen ziyaretçilerin yüzde kaçı B salonunu kullanmıştır?

✓ C. Taban akademisyenlerin toplamı: 40 + 60 + 50 = 150; 60 ÷ 150 = %40. A %50, B salonunun kendi içindeki akademisyen payıdır (60 ÷ 120, satır tabanı); B %12, genel toplama bölmektir (60 ÷ 500); D %30, akademisyenlerin bütün ziyaretçilere oranıdır (150 ÷ 500).Kaynak: Tablo yorumlama · Çapraz tablo okuma

?Soru 10

Bir şirketin X şubesinde 80, Y şubesinde 120 kişi çalışmaktadır. X'te çalışanların %25'i, Y'de %50'si uzaktan çalışmaktadır. İki şubenin bütün çalışanlarının yüzde kaçı uzaktan çalışmaktadır?

✓ A. Sayıya çevir: 80 · 0,25 = 20 ve 120 · 0,50 = 60; (20 + 60) ÷ 200 = %40. B %37,5, iki yüzdenin düz ortalamasıdır (şubeler eşit büyüklükte değil); C %75, yüzdeleri toplamaktır; D %60, Y'deki uzaktan çalışan sayısını (60 kişi) yüzde sanmaktır.Kaynak: Tablo yorumlama · Yüzde ve sayı arasında geçiş
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Sayısal Mantık soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →