Sütun grafiği: önce eksen adı, sonra birim, en son sütun
ALES · DGS · Veri yorumlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTablo sorularında “bin kişi”, “milyon TL” gibi birimler nasıl hesaba katılır, kişi başına değer nasıl bulunur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Tablo yorumlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Tablo başlığındaki ya da sütun başındaki birim (bin kişi, milyon TL, ton) her hücrenin gizli çarpanıdır. Aynı birimli iki değer bölünürse çarpanlar sadeleşir; farklı birimli değerler bölünürse çarpan hesaba katılır: milyon TL ÷ bin kişi = 1000 × (TL/kişi). Sonuç, şıkların birimine çevrilmeden işaretlenmez.
Birim tuzağı: bin, milyon, ton
✎Konu anlatımı
ALES ve DGS'de sütun grafiği sorusu nasıl okunur, eksen birimi “bin” ise sonuç nasıl yazılır?
Kısa cevap: Sütun grafiği kategorileri (ay, ilçe, ürün) yan yana karşılaştırır; sütunun yüksekliği dikey eksendeki değeri verir. Okumaya eksen adı ve birimle başlanır: eksen “bin” diyorsa sütundaki 12, 12 000'dir. Değer etiketi yoksa ızgara çizgileri sayılır. Sonra soru tablo sorusu gibi çözülür: oran, fark, ortalama ya da ek bilgiyle hesap.Bir bisiklet paylaşım sisteminin aylık raporu tek bir grafiktir; belediye meclisi o grafiğe bakıp yeni istasyon kararı verir.
Grafik, tablo yorumlama sayfasında gördüğümüz tablonun resme dönüşmüş hâlidir; okuma sırası da aynıdır: başlık, birim, kategoriler, sonra soru. Farkı, değeri gözle okumandır: sütunun ucu iki ızgara çizgisinin arasındaysa değer tahmin edilir. ÖSYM grafiklerinde değerler çoğu zaman sütunun üstüne yazılır ya da ızgara tam sayıya denk gelir; yine de eksenin hangi sayıdan başladığına ve aralığın kaç birim olduğuna bakmadan sütunları karşılaştırma.
| Grafik | En iyi gösterdiği | Okurken ilk bak |
|---|---|---|
| Sütun | kategorileri karşılaştırma | dikey eksenin birimi ve başlangıcı |
| Çizgi | zaman içinde değişim | iki nokta arasındaki fark ve eğim |
| Daire | bütünün parçaları | derece mi yüzde mi verilmiş, toplam ne |
| Piktogram | simgeyle sayım | bir simgenin değeri, yarım simge |
1–3. soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız. Grafikte bir bisiklet paylaşım sisteminde ocak–mayıs aylarındaki kiralama sayıları verilmiştir.
1. Nisan ayındaki kiralama sayısı şubattakinin kaç katıdır?
- Aynı birimli iki değer: 27 ÷ 9 = 3; birim sadeleşir.
Cevap: 3 katı
2. Beş ayda aylık ortalama kaç kiralama yapılmıştır?
- (12 + 9 + 18 + 27 + 36) ÷ 5 = 102 ÷ 5 = 20,4 bin.
- Birime çevir: 20 400 kiralama.
- Denetim: ortalama en küçük (9) ile en büyük (36) değer arasında kalmalı; 20,4 · 5 = 102 toplamı verir.
Cevap: 20 400
3. Bir kiralama 15 TL ise mayıs ayındaki kiralama geliri kaç TL'dir?
- Birimi çöz: mayıs sütunu 36 bin, yani 36 000 kiralama.
- Geliri hesapla: 36 000 · 15 = 540 000 TL.
- Birimi atlayan 540 bulur; tablo yorumlama sayfasında gördüğümüz birim tuzağının grafikteki karşılığı budur.
Cevap: 540 000 TL
✔ Doğru
- Eksen adını ve birimini sütundan önce oku.
- Oran sorusunda birim sadeleşir; tutar sorusunda çarpana dön.
- Etiket yoksa ızgarayı say, ara değeri tahmin et.
✘ Sık yapılan hata
- “bin” birimini atlayıp 540 TL bulmak.
- Sütunların boyunu gözle kıyaslayıp eksenin 0'dan başlamadığını görmemek.
- Ortalamayı yalnız en büyük ve en küçük değerden almak.
Nasıl sorulurSütun grafiği setinde ilk soru çoğu zaman en büyük, en küçük ya da iki sütunun oranını, ikinci soru ortalama ya da toplamı, üçüncü soru ek bilgiyle bir tutarı ister.
TuzakEksendeki birimi atlamak ve şıklarda hazır duran 10 ya da 1000 kat küçük sonucu işaretlemektir.
⇄Bilgi eşleştirme veri → grafik
?Soru çöz
Grafikte üç ilçedeki kütüphane üye sayıları verilmiştir; sütunların üstünde değer yazmıyor.
B ilçesindeki üye sayısı A ilçesindekinin kaç katıdır?