Madde ve ısı: tanecikli yapı, ısı ve sıcaklık, hâl değişimi, ısı yalıtımı

Sıcak çayın soğuması, buzun erimesi, kışın montun seni sıcak tutması… Hepsini maddenin minik taneciklerinin hareketiyle açıklayabilirsin.

4 durak5. sınıf · 5. ünite
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MODEL · TANECİKLER

Maddenin tanecikli yapısı: katı, sıvı ve gaz

MEB 5. sınıf · Maddenin doğası · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKütle ile ağırlık arasındaki fark nedir? Ay'da ağırlık neden azalır?Bağlantılı konudan (Kuvvet ve sürtünme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kütle, cisimdeki madde miktarıdır; eşit kollu teraziyle ölçülür ve her yerde aynıdır. Ağırlık, yer çekiminin cismi çekme kuvvetidir; dinamometreyle Newton cinsinden ölçülür ve yere göre değişir.

Kütle ve ağırlık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Madde nedir, katı, sıvı ve gazın tanecikleri nasıl hareket eder?

Kısa cevap: Kütlesi ve hacmi olan her şey maddedir. Madde, aralarında boşluk bulunan, sürekli hareket eden küçük taneciklerden oluşur. Katının tanecikleri yalnız titreşir; sıvı ve gazın tanecikleri titreşir, döner ve yer değiştirir.

Şişirdiğin balonun içindeki havayı göremezsin ama balon şişer. Demek ki hava da yer kaplıyor.

Madde nedir?

Kuvvet ve sürtünme sayfasında kütlenin madde miktarı olduğunu gördük. Güneş, Dünya ve Ay sayfasında da hacmi öğrendik. Kütlesi ve hacmi olan her şeye madde denir.

Tanecikli, boşluklu, hareketli

Madde, gözle görülmeyecek kadar küçük taneciklerden oluşur. Aralarında boşluk vardır. Tanecikler hiç durmadan hareket eder.

Yerinde ileri geri sallanmaya titreşim denir. Tanecik kendi etrafında da dönebilir. Bir yerden başka bir yere geçmesine ise öteleme denir.

Taneciklerin arasındaki boşluk katıda en az, gazda en fazladır.Görsel: Sınav Defteri

Üç hâl

Katının tanecikleri birbirine çok yakındır ve yalnız titreşir. Bu yüzden katının belirli bir şekli ve hacmi vardır.

Sıvı ve gazın tanecikleri titreşir, döner ve öteleme yapar. Öteleme sayesinde sıvı ve gaz akışkandır; bulundukları kabın şeklini alır. Sıvının hacmi belirlidir, gazın ise değişebilir.

Gazın tanecikleri arasında çok boşluk olduğu için gaz sıkıştırılabilir. Katılar sıkıştırılamaz, sıvıların da sıkıştırılamadığı kabul edilir.

Katı, sıvı ve gaz
KatıSıvıGaz
tanecik hareketititreşimtitreşim, dönme, ötelemetitreşim, dönme, öteleme
şekilbelirlikabın şeklikabın şekli
sıkıştırılmasıkışmazsıkışmaz kabul edilirsıkışır
Akılda kalsın: Katı titreşir; sıvı ve gaz titreşir, döner, öteler. Boşluk en çok gazda olduğu için yalnız gaz sıkışır.
Burslulukta

Nasıl sorulurTanecik modelleri ya da madde kartları verilir; hangi hâle ait oldukları ya da hangi özelliği taşıdıkları sorulur.

TuzakKatının taneciklerinin hiç hareket etmediğini sanmak.

İpucuTitreşimi her hâle, ötelemeyi yalnız sıvı ve gaza yaz.

?Soru çöz deney düzeneği

Ela bir taşı, su dolu ve boş görünen birer kapalı pet şişeyi aynı kuvvetle sıkıyor. Yalnız hava dolu şişe içe göçüyor.

Boş görünen şişenin içinde hava var.Görsel: Sınav Defteri

Bu deneyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Hava sıkıştı; çünkü gaz tanecikleri arasında çok boşluk vardır. A yanlış: kuvvet aynı tutuldu, değişen sıkılan maddedir. B yanlış: katının tanecikleri arasında da boşluk vardır, yalnız çok azdır. C yanlış: sıvı tanecikleri titreşir, döner ve öteleme yapar.

⇄Bilgi eşleştirme hangi hâl?

DENEY · ISI ALIŞVERİŞİ

Isı ve sıcaklık: aynı şey değil

MEB 5. sınıf · Maddenin doğası · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMadde nedir, katı, sıvı ve gazın tanecikleri nasıl hareket eder?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kütlesi ve hacmi olan her şey maddedir. Madde, aralarında boşluk bulunan, sürekli hareket eden küçük taneciklerden oluşur. Katının tanecikleri yalnız titreşir; sıvı ve gazın tanecikleri titreşir, döner ve yer değiştirir.

Tanecikli yapı ve hâller

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Isı ile sıcaklık arasındaki fark nedir, sıcak ve soğuk su karışınca ne olur?

Kısa cevap: Isı, sıcaklıkları farklı maddeler arasında aktarılan bir enerjidir; birimi joule ya da kaloridir. Sıcaklık termometreyle ölçülür, birimi derece Celsius'tur ve enerji değildir. Sıcak ve soğuk su karışınca ısı sıcaktan soğuğa geçer.

Hava durumunda "Yarın 12 derece" denir, "Yarın 12 ısı" denmez. Bu iki sözcüğün farkı fen dersinde çok önemlidir.

Isı bir enerjidir

Güneş, Dünya ve Ay sayfasında Güneş'in ısı ve ışık kaynağı olduğunu gördük. Peki ısı nedir? Sıcak bir maddeden soğuk bir maddeye geçen enerjiye ısı denir. Isının birimi joule (J) ya da kaloridir (cal). Isı termometreyle ölçülmez; kalorimetre kabı denen düzenekle hesaplanır.

Sıcaklık ölçülür

Bir maddenin ne kadar sıcak ya da soğuk olduğunu sıcaklık gösterir. Sıcaklık termometreyle ölçülür, birimi derece Celsius'tur (°C). Sıcaklık bir enerji değildir.

"Fırının ısısı 200 derece" demek yanlıştır. Doğrusu "fırının sıcaklığı 200 °C" demektir.

Isı ile sıcaklığı karşılaştır
IsıSıcaklık
Nedir?aktarılan enerjisıcaklık-soğukluk derecesi
Nasıl bulunur?kalorimetre kabıyla hesaplanırtermometreyle ölçülür
Birimijoule (J), kalori (cal)derece Celsius (°C)

Sıcak su ile soğuk suyu karıştırınca

Sıcaklıkları farklı iki su karışınca aralarında ısı alışverişi olur. Sıcak su ısı verir ve soğur; soğuk su ısı alır ve ısınır. Son sıcaklık, iki suyun ilk sıcaklıkları arasında bir değerdir.

Isı alışverişi, sıcaklıklar eşitlenince durur. Sıcaklıkları baştan eşit olan iki su arasında ısı alışverişi olmaz.

Akılda kalsın: Termometre sıcaklığı ölçer, ısıyı değil. Isı her zaman sıcaktan soğuğa geçer; son sıcaklık ikisinin arasındadır.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir konuşma ya da sıvıların karıştırılma tablosu verilir; sözcüklerin doğru kullanımı ya da son sıcaklık aralığı sorulur.

Tuzak"ısı" ile "sıcaklık" sözcüklerini birbirinin yerine kullanmak.

İpucuTermometreyle ölçülen her şey sıcaklıktır.

?Soru çöz öncüllü

Eymen, iki kaptaki suyu büyük bir kapta karıştırıyor. Bir süre sonra karışımın sıcaklığını termometreyle ölçüyor.

İki su karıştırılıyor, karışımın sıcaklığı ölçülüyor.Görsel: Sınav Defteri

Buna göre,
I. 70 °C'lik su ısı vermiştir.
II. 30 °C'lik su ısı almıştır.
III. Eymen termometreyle karışımın ısısını ölçmüştür.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Sıcak su soğudu, yani ısı verdi (I); soğuk su ısındı, yani ısı aldı (II). III yanlış: termometre ısıyı değil sıcaklığı ölçer. B, C ve D ısı ile sıcaklığı aynı sanıyor.

▭Boşluk doldurma

Ateşölçer vücudumuzun ölçer. Isının birimlerinden biri joule, öbürü . Sıcak çaya konan soğuk kaşık ısınır; çünkü çay kaşığa verir.

MODEL · HÂL DEĞİŞİMİ

Hâl değişimleri: ısı alınca ve verince maddeye ne olur?

MEB 5. sınıf · Maddenin doğası · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaIsı ile sıcaklık arasındaki fark nedir, sıcak ve soğuk su karışınca ne olur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Isı, sıcaklıkları farklı maddeler arasında aktarılan bir enerjidir; birimi joule ya da kaloridir. Sıcaklık termometreyle ölçülür, birimi derece Celsius'tur ve enerji değildir. Sıcak ve soğuk su karışınca ısı sıcaktan soğuğa geçer.

Isı ve sıcaklık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Erime, donma, buharlaşma, yoğuşma, süblimleşme ve kırağılaşma nedir?

Kısa cevap: Madde ısı alarak ya da vererek bir hâlden başka bir hâle geçebilir. Erime, buharlaşma, kaynama ve süblimleşme ısı alarak; donma, yoğuşma ve kırağılaşma ısı vererek olur. Buharlaşma her sıcaklıkta, kaynama belirli bir sıcaklıkta gerçekleşir.

Buzluktan çıkan dondurma masada erir, banyonun aynası duştan sonra buğulanır. İkisi de birer hâl değişimidir.

Isı alarak olanlar

4. sınıfta erime, donma, buharlaşma ve yoğuşmayı gördün. Katının ısı alarak sıvıya dönüşmesi erimedir; masada eriyen buz gibi. Sıvının ısı alarak gaza dönüşmesi buharlaşmadır; ıslak çamaşırın kuruması gibi.

Buharlaşma her sıcaklıkta olur; kışın balkonda da çamaşır kurur. Sıvının her yerinde kabarcıklarla süren buharlaşmaya kaynama denir. Kaynama belirli bir sıcaklıkta olur.

Bazı katılar sıvı olmadan doğrudan gaza dönüşür. Buna süblimleşme denir. Dolaba konan naftalinin zamanla küçülüp kaybolması buna örnektir.

Isı vererek olanlar

Sıvının ısı vererek katıya dönüşmesi donmadır; buzluğa konan suyun buz olması gibi. Gazın ısı vererek sıvıya dönüşmesi yoğuşmadır; soğuk şişenin dışında su damlacıklarının belirmesi gibi.

Gaz bazen sıvı olmadan doğrudan katıya dönüşür. Buna kırağılaşma denir. Soğuk kış sabahlarında araba camında ve yapraklarda görülen ince buz tabakası kırağıdır.

Katıdan gaza doğru giden her ok ısı alır, geri dönen her ok ısı verir.Görsel: Sınav Defteri
Hâl değişimleri
OlayHangi hâlden hangisine?Isı
erimekatı → sıvıalır
buharlaşma, kaynamasıvı → gazalır
süblimleşmekatı → gazalır
donmasıvı → katıverir
yoğuşmagaz → sıvıverir
kırağılaşmagaz → katıverir

Saf bir madde erirken, donarken ve kaynarken sıcaklığı değişmez. Örneğin kaynayan suya ısı verilse de su bitene kadar sıcaklığı aynı kalır.

Soru nasıl okunur?

Buzdolabından çıkardığın kapalı şişenin dışında su damlacıkları belirdi. Damlacıklar nereden geldi?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: damlacıkların kaynağı soruluyor; önce ilk ve son hâli bul.
  2. Anahtar: "kapalı" ve "dışında": şişedeki su dışarı sızamaz. Son hâl sıvı, şişe soğuk.
  3. Eleme: sızma olamaz. Geriye havadaki su buharı kalır; soğuk şişeye ısı verip sıvıya döner.

Cevap: havadaki su buharının yoğuşması

Akılda kalsın: Katıdan gaza doğru giderken ısı alınır, geri dönerken verilir. Buharlaşma her sıcaklıkta, kaynama belirli sıcaklıkta olur.
Burslulukta

Nasıl sorulurGünlük olaylar kartlarla verilir; hangi hâl değişimi olduğu ya da ısı alıp vermediği sorulur.

TuzakBuharlaşmanın yalnız kaynarken olduğunu sanmak.

İpucuÖnce ilk ve son hâli yaz, sonra katıdan gaza mı gidiyor bak.

⇄Bilgi eşleştirme olay ve adı

?Soru çöz öncüllü

Elif kış tatilinde gözlemlerini deftere yazıyor.

Elif'in gözlem defteri
ZamanGözlem
öğlegüneşte yollardaki kar eriyor
soğuk sabahçimenlerde kırağı oluşuyor
akşamçaydanlıktaki su kaynıyor

Bu olaylarla ilgili,
I. Karın erimesi ısı alarak olur.
II. Kırağı oluşurken su buharı ısı verir.
III. Kaynayan suyun sıcaklığı kaynarken sürekli artar.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Erime ısı alarak (I), kırağılaşma ısı vererek (II) olur. III yanlış: su saf bir maddedir; kaynama sırasında sıcaklığı değişmez. A kırağılaşmayı gözden kaçırıyor; B ve D, kaynarken sıcaklığın arttığını sanıyor.
UYGULAMA · ISI YALITIMI

Isı iletkenleri, yalıtkanlar ve ısı yalıtımı

MEB 5. sınıf · Maddenin doğası · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaErime, donma, buharlaşma, yoğuşma, süblimleşme ve kırağılaşma nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Madde ısı alarak ya da vererek bir hâlden başka bir hâle geçebilir. Erime, buharlaşma, kaynama ve süblimleşme ısı alarak; donma, yoğuşma ve kırağılaşma ısı vererek olur. Buharlaşma her sıcaklıkta, kaynama belirli bir sıcaklıkta gerçekleşir.

Hâl değişimleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Isı iletkeni ve ısı yalıtkanı nedir, binalarda neden ısı yalıtımı yapılır?

Kısa cevap: Isıyı iyi ileten maddeler ısı iletkeni, iyi iletmeyenler ısı yalıtkanıdır. Metaller iletken; tahta, plastik, yün ve hava yalıtkandır. Binalarda yalıtım, ısı akışını yavaşlatarak enerji ve para tasarrufu sağlar.

Sıcak çorbayı metal kaşıkla karıştırınca kaşığın sapı ısınır, tahta kaşıkla karıştırınca ısınmaz.

İletkenler ve yalıtkanlar

Önceki konuda ısının sıcaktan soğuğa geçtiğini gördük. Bu geçişi kolaylaştıran ya da yavaşlatan maddeler vardır. Isıyı iyi ileten maddelere ısı iletkeni denir. Demir, bakır, alüminyum ve çelik gibi metaller iyi iletkendir. Tencere ve tava bu yüzden metalden yapılır.

Isıyı iyi iletmeyen maddelere ısı yalıtkanı denir. Tahta, plastik, yün, pamuk ve hava yalıtkandır. Tencerenin kulpunun plastik olması elini yanmaktan korur.

Yün seni ısıtır mı?

Kazak kendi başına ısı üretmez. Vücudunun ısısını dışarıya geç bırakır, bu yüzden üşümezsin. Aynı kazağı bir buz kalıbına sararsan buz da geç erir.

Binalarda ısı yalıtımı

Isı akışını yavaşlatmak için yapılan uygulamalara ısı yalıtımı denir. Duvarlara yalıtkan malzeme konur, çift camlı pencere takılır.

Yalıtım kışın içerideki ısının dışarı kaçmasını, yazın dışarıdaki ısının içeri girmesini yavaşlatır. Böylece daha az yakıt ve elektrik harcanır. Bu, hem aile bütçesine hem ülke ekonomisine katkıdır.

Akılda kalsın: Metal iletir; tahta, plastik, yün ve hava yalıtır. Yalıtım her mevsimde işe yarar.
Burslulukta

Nasıl sorulurFarklı malzemelerle sarılmış kaplarda suyun soğuması gibi bir deney verilir; en iyi yalıtkan ya da deneyin değişkenleri sorulur.

TuzakYünün kendisinin ısı ürettiğini sanmak.

İpucuSıcaklığı en yavaş değişen kap, en iyi yalıtılmış kaptır.

?Soru çöz deney düzeneği

Bir öğrenci üç özdeş cam kavanoza aynı miktarda 50 °C'lik musluk suyu koyup şekildeki gibi yerleştiriyor. 20 dakika sonra sıcaklıkları ölçüyor.

Üç kavanoza da 50 °C'lik su konuyor.Görsel: Sınav Defteri
20 dakika sonraki sıcaklıklar
KavanozSon sıcaklık
K (yün atkı)42 °C
L (açıkta)33 °C
M (köpük kutu)45 °C

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ B. Sıcaklığı en az düşen M'dir; köpük kutu ısı akışını en çok yavaşlattı. A yanlış: ilk sıcaklık aynı tutuldu, değişen sarma malzemesidir. C yanlış: yün ısı üretmez, yalnız ısı kaybını yavaşlatır. D tersini söylüyor: L en çok soğudu.

↕Sıralama adil bir yalıtım deneyi

  1. Hepsini aynı süre bekletirsin.
  2. Her birine aynı miktarda, aynı sıcaklıkta su koyarsın.
  3. Son sıcaklıkları ölçüp karşılaştırırsın.
  4. Üç özdeş kavanoz seçersin.
  5. Kavanozları farklı malzemelerle sararsın.

6. sınıfta bu konunun devamı 6. Sınıf Fen Bilimleri serisindeki Maddenin ayırt edici özellikleri sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Madde nedir, katı, sıvı ve gazın tanecikleri nasıl hareket eder?

    Kontrol et

    Kütlesi ve hacmi olan her şey maddedir. Madde, aralarında boşluk bulunan, sürekli hareket eden küçük taneciklerden oluşur. Katının tanecikleri yalnız titreşir; sıvı ve gazın tanecikleri titreşir, döner ve yer değiştirir.

    Konuya dön: Tanecikli yapı ve hâller

    Yapabiliyor musun?
  2. Isı ile sıcaklık arasındaki fark nedir, sıcak ve soğuk su karışınca ne olur?

    Kontrol et

    Isı, sıcaklıkları farklı maddeler arasında aktarılan bir enerjidir; birimi joule ya da kaloridir. Sıcaklık termometreyle ölçülür, birimi derece Celsius'tur ve enerji değildir. Sıcak ve soğuk su karışınca ısı sıcaktan soğuğa geçer.

    Konuya dön: Isı ve sıcaklık

    Yapabiliyor musun?
  3. Erime, donma, buharlaşma, yoğuşma, süblimleşme ve kırağılaşma nedir?

    Kontrol et

    Madde ısı alarak ya da vererek bir hâlden başka bir hâle geçebilir. Erime, buharlaşma, kaynama ve süblimleşme ısı alarak; donma, yoğuşma ve kırağılaşma ısı vererek olur. Buharlaşma her sıcaklıkta, kaynama belirli bir sıcaklıkta gerçekleşir.

    Konuya dön: Hâl değişimleri

    Yapabiliyor musun?
  4. Isı iletkeni ve ısı yalıtkanı nedir, binalarda neden ısı yalıtımı yapılır?

    Kontrol et

    Isıyı iyi ileten maddeler ısı iletkeni, iyi iletmeyenler ısı yalıtkanıdır. Metaller iletken; tahta, plastik, yün ve hava yalıtkandır. Binalarda yalıtım, ısı akışını yavaşlatarak enerji ve para tasarrufu sağlar.

    Konuya dön: Isı iletimi ve yalıtım

    Yapabiliyor musun?

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Nehir, üç maddeyi sırayla gözünün önüne tutup arkasındaki saate bakıyor ve gördüklerini tabloya yazıyor.

Nehir'in gözlemleri
MaddeSaat nasıl görünüyor?
Knet
Lbulanık
Mgörünmüyor

Buna göre,
I. K saydam bir maddedir.
II. L ışığın bir kısmını geçirir.
III. M yerine iki kat kalın bir K konulursa saat görünmez.
yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur?

✓ B. Arkası net görünen K saydamdır (I); bulanık gösteren L ışığın bir kısmını geçirir (II). III kesin değil: kalınlık geçen ışığı azaltır ama iki kat kalın saydam madde opak olmaz, saat yine görülebilir. C ve D bu yanılgıya düşüyor; A, L'yi gözden kaçırıyor.Kaynak: Işık ve gölge · Saydam, yarı saydam ve opak

?Soru 2

Kerem bir gününü tabloya yazıyor.

Kerem'in günü
kahvaltıda süt içiyor
çantasını tek omzuna asıyor
yaşına uygun antrenman yapıyor
yere düşen kitabını dizlerini bükerek alıyor

Buna göre Kerem'in hangi davranışı destek ve hareket sisteminin sağlığına zarar verebilir?

✓ B. Çantayı tek omza asmak yükü tek tarafa bindirir ve duruşu bozar. A yararlıdır: süt kalsiyum verir. C yararlıdır: yaşa uygun spor kasları geliştirir. D doğru bir kaldırma biçimidir; bel korunur.Kaynak: Hücre ve destek-hareket sistemi · Destek ve hareket sisteminin sağlığı

?Soru 3

Arda, ıspanak yaprağından hazırlanmış bir örneği mikroskoba koyuyor. Aynı örneğe iki farklı objektifle bakıp iki çizim yapıyor.

Önce en az, sonra daha çok büyüten objektifle bakıldı.Görsel: Sınav Defteri

Bu çalışmayla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Arda yalnız objektifi değiştirdi, ıspanak örneği aynı kaldı. A yanlış: örnek değişmedi. C yanlış: hücreler gerçekte büyümez, yalnız daha büyük görünür. D tersini söylüyor: incelemeye en az büyüten objektifle başlanır.Kaynak: Hücre ve destek-hareket sistemi · Mikroskop ve hücre

?Soru 4

Bir öğretmen, yayları aynı maddeden yapılmış üç dinamometre gösteriyor. Üzerlerinde ölçebilecekleri en büyük kuvvet yazıyor.

Üç dinamometrenin yayları aynı maddeden yapılmıştır.Görsel: Sınav Defteri

Buna göre,
I. En kalın yay M dinamometresindedir.
II. 30 N'lik kuvvet yalnız L ve M ile ölçülebilir.
III. 8 N'lik kalem kutusunu en hassas ölçen K'dir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ D. En büyük kuvveti ölçen M'nin yayı en kalındır (I). 30 N, K'nin sınırını aşar; L ve M ölçebilir (II). 8 N, K'nin sınırı içindedir; küçük kuvveti en hassas ince yaylı K ölçer (III). B, kalın yayı hassas sanıp III'ü eliyor; A ve C doğru yargıları eksik bırakıyor.Kaynak: Kuvvet ve sürtünme · Kuvvet ve dinamometre

?Soru 5

Öğretmen, masadaki el fenerinden çıkan ışığın yolunu çizmelerini istiyor. Dört öğrencinin çizimi aşağıda.

Her kutuda fener soldadır.Görsel: Sınav Defteri

Buna göre hangi öğrencinin çizimi doğrudur?

✓ D. Işık fenerden çıkar ve düz bir yolla ilerler; ok, ışığın gittiği yöne bakmalıdır. A'da okların yönü ters. B dalgalı çizerek ışığın düz gitmediğini sanıyor. C'de ışığın yönü gösterilmemiş.Kaynak: Işık ve gölge · Işığın yayılması

?Soru 6

Bir öğretmen tahtaya bir hücrenin bazı özelliklerini yazıyor:

Hücrenin özellikleri
hücre duvarıyok
kofulküçük ve çok sayıda
sentrozomvar

Buna göre bu hücreyle ilgili,
I. Bir hayvana aittir.
II. Mitokondrisi yoktur.
III. Kloroplast bulundurmaz.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ D. Duvarın olmaması, küçük kofullar ve sentrozom hayvan hücresini gösterir (I); hayvan hücresinde kloroplast bulunmaz (III). II yanlış: mitokondri hem bitki hem hayvan hücresinde vardır. A, kloroplast bilgisini kaçırıyor; B ve C mitokondriyi yok sayıyor.Kaynak: Hücre ve destek-hareket sistemi · Organeller, bitki ve hayvan hücresi

?Soru 7

Ece, el feneri ile duvar arasına kartondan kesilmiş bir yıldız tutuyor.

Duvarda yıldız biçimli koyu bir gölge oluşuyor.Görsel: Sınav Defteri

Ece aşağıdakilerden hangisini yaparsa duvarda tam gölge oluşmaz?

✓ A. Saydam plastik ışığı geçirir; arkasında karanlık bölge kalmaz. B ve D yalnız gölgenin büyüklüğünü değiştirir, gölge yine oluşur. C'de tahta da opaktır; yıldız biçimli gölge yine görülür.Kaynak: Işık ve gölge · Tam gölgenin oluşumu

?Soru 8

Mert, tahtanın yüzeyini sırayla üç malzemeyle kaplıyor. Aynı silgiyi koyup tahtanın ucunu silgi kayana kadar kaldırıyor ve yüksekliği ölçüyor.

Silgi kayana kadar tahtanın ucu yavaşça kaldırılıyor.Görsel: Sınav Defteri
Mert'in ölçümleri
Tahtanın kaplamasıSilgi kaymaya başladığında yükseklik
zımpara kâğıdı18 cm
karton10 cm
alüminyum folyo6 cm

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ B. Silgi en pürüzlü zımparada en geç, 18 cm'de kaydı; pürüzlülük arttıkça sürtünme arttı. A yanlış: silgi aynı tutuldu, değişen kaplamadır. C yanlış: ölçülen, kaymanın başladığı yüksekliktir. D tersini söylüyor: folyoda sürtünme en azdır.Kaynak: Kuvvet ve sürtünme · Sürtünme kuvveti

?Soru 9

Ece, 2 kg kütleli oyuncak robotunu deniz kenarında ve yüksek bir dağın zirvesinde ölçüyor. İki yerde de eşit kollu terazi ve dinamometre kullanıyor.

Aynı robot iki yerde de terazi ve dinamometreyle ölçülüyor.Görsel: Sınav Defteri

Buna göre,
I. Terazide bulunan değer iki yerde de aynıdır.
II. Dinamometrede okunan değer zirvede biraz daha küçüktür.
III. Robotun deniz kenarındaki ağırlığı yaklaşık 20 kg'dır.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Terazi kütleyi ölçer; kütle yer değiştirince değişmez (I). Zirvede yer çekimi azalır, ağırlık biraz düşer (II). III yanlış: ağırlık yaklaşık 20 N'dir; kilogram kütle birimidir. A zirvedeki değişimi kaçırıyor; B ve D birimleri karıştırıyor.Kaynak: Kuvvet ve sürtünme · Kütle ve ağırlık

?Soru 10

Bir öğrenci el fenerini ve ekranı sabitliyor. Aynı karton üçgeni fenerden farklı uzaklıklara koyup ekrandaki gölgenin boyunu ölçüyor.

Ölçüm sonuçları
Fener ile üçgen arasıGölgenin boyu
10 cm24 cm
20 cm12 cm
30 cm8 cm

Buna göre,
I. Deneyde değiştirilen şey, fener ile üçgen arasındaki uzaklıktır.
II. Üçgen fenerden uzaklaştıkça gölgesi küçülmüştür.
III. Deneyde fener ile ekran arasındaki uzaklık da değiştirilmiştir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. Öğrenci yalnız üçgenin fenere uzaklığını değiştirdi (I); uzaklık 10 cm'den 30 cm'ye çıkınca gölge 24 cm'den 8 cm'ye indi (II). III yanlış: fener ve ekran sabit tutuldu. A ve B yargılardan birini eksik bırakıyor; D aynı tutulan değişkeni değişmiş sanıyor.Kaynak: Işık ve gölge · Gölgenin büyüklüğü
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?5. Sınıf Fen Bilimleri soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →