Kuvvet ve dinamometre: kuvveti Newton ile ölçmek
MEB 5. sınıf · Kuvveti tanıyalım · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Kuvvet nedir, dinamometre ile kuvvet nasıl ölçülür?
Kısa cevap: Kuvvet, bir cismi iten ya da çeken etkidir. Kuvvetin büyüklüğü dinamometre ile ölçülür. Birimi Newton'dır ve N harfiyle yazılır. Dinamometrenin içindeki yay, kuvvet arttıkça daha çok uzar.Pazarda poşetleri asarak tartan çengelli tartıyı gördün mü? O aslında bir kuvvet ölçerdir.
Kuvvet neler yapar?
4. sınıfta kuvvetin itme ya da çekme olduğunu öğrendin. Kuvvet duran cismi harekete geçirir, hareket edeni hızlandırır ya da durdurur. Şeklini de değiştirebilir.
Dinamometre
Kuvvetin büyüklüğünü ölçen alete dinamometre denir. İçinde bir yay ve eşit aralıklı çizgileri olan bir gösterge vardır.
Kancaya cisim asınca yay uzar, gösterge aşağı iner. Kuvvetin birimi Newton'dır; adını bilim insanı Isaac Newton'dan alır.
Gösterge nasıl okunur?
Dinamometrenin üstünde ölçebileceği en büyük kuvvet yazar. Bu sayıyı bölme sayısına bölersen bir bölmenin değerini bulursun.
Üzerinde 20 N yazan, 10 eşit bölmeli bir dinamometrenin göstergesi 7. çizgide duruyor. Ölçülen kuvvet kaç N'dir?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Bir bölmenin değeri: 20 ÷ 10 = 2 N.
- Gösterge 7 bölme indi: 7 × 2 = 14 N.
Cevap: 14 N
Her yay her yüke uymaz
Kuvvet kalkınca eski şekline dönen cisimlere esnek cisim denir. Yay esnek olduğu için dinamometrede kullanılır.
Aynı maddeden kalın yay, ince yaydan zor uzar. Kalın yaylı dinamometre büyük kuvvetleri ölçer, ince yaylı olan küçük kuvvetleri daha hassas ölçer. Yayın maddesi de uzamayı değiştirir.
Yay bozulmadıkça kuvvet iki katına çıkınca uzama da iki katına çıkar. Yaya fazla yük asarsan esnekliği bozulur, artık doğru ölçmez.
Nasıl sorulurDinamometrelerin en büyük değeri, bölme sayısı ya da yay uzaması verilir. Ölçüm sonucu ya da uygun dinamometre sorulur.
TuzakKalın yaylı dinamometrenin daha hassas ölçtüğünü sanmak.
İpucuÖnce bir bölmenin kaç N olduğunu bul.
↕Sıralama doğru ölçüm
- Cismi dinamometrenin kancasına as.
- Bölme sayısını bir bölmenin değeriyle çarp.
- Ölçeceğin kuvvete uygun dinamometreyi seç.
- Yay durunca göstergenin indiği bölmeyi say.
- Yük yokken göstergenin sıfırda olduğunu kontrol et.
?Soru çöz öncüllü
Bir öğretmen, yayları aynı maddeden yapılmış üç dinamometre gösteriyor. Üzerlerinde ölçebilecekleri en büyük kuvvet yazıyor.
Buna göre,
I. En kalın yay M dinamometresindedir.
II. 30 N'lik kuvvet yalnız L ve M ile ölçülebilir.
III. 8 N'lik kalem kutusunu en hassas ölçen K'dir.
yargılarından hangileri doğrudur?