Hükûmet Kurma Zorunluluğu24 Nisan Önergesi'ndeki "Hükûmet kurmak zorunludur." maddesi ile yeni bir devletin icra organının (yürütme) oluşturulacağı ilan edilmiştir.
Geçici Başkan Atamanın Reddi"Geçici olarak bir hükûmet başkanı tanımak veya padişah vekili atamak doğru değildir." kararı, meclisin bağımsızlığını ve kalıcılığını güvence altına almıştır.
Meclisin Üstünlüğü"TBMM'nin üstünde hiçbir güç yoktur." kararıyla İstanbul Hükûmeti ile saltanat makamı yok sayılmış ve egemenlik doğrudan millete verilmiştir.
Kuvvetler Birliği Kararı"Yasama ve yürütme yetkileri TBMM'ye aittir." maddesiyle olağanüstü savaş şartlarında kararların hızlı alınması için kuvvetler birliği ilkesi benimsenmiştir.
Padişah ve Halifenin Durumu"Padişah ve halifenin durumu, baskı bittikten sonra meclisin yapacağı yasayla belirlenir." kararı, saltanat yanlısı halkı küstürmemek ve millî birliği bozmamak için alınmıştır.
Ne zaman, nerede, neden?
Meclisin Açılış GerekçesiTBMM, 16 Mart 1920'de İstanbul'un İtilaf Devletlerince resmen işgal edilip Osmanlı Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine Mustafa Kemal'in genelgesiyle açılmıştır.
Meclisin Öncelikli AmacıI. TBMM'nin birincil amacı vatanın bütünlüğünü korumak, tam bağımsızlığı sağlamak ve Misak-ı Millî'yi gerçekleştirmektir.
Yapı ve teşkilat
Kurucu Meclis ÖzelliğiI. TBMM, Teşkilat-ı Esasiye'yi (1921 Anayasası) kabul edip yeni bir devlet sistemi kurduğu için "Kurucu Meclis" niteliğindedir.
Siyasi Parti Yerine GruplarI. TBMM'de siyasi partiler yer almamış; millî birliği korumak için farklı fikirleri savunan mebuslar meclis grupları hâlinde örgütlenmiştir.
Meclis Hükûmeti SistemiI. TBMM döneminde yürütme organı için "Meclis Hükûmeti Sistemi" uygulanmış, bakanlar meclis içinden oylanarak seçilmiş ve Meclis Başkanı hükûmetin de başkanı sayılmıştır.
Olağanüstü Yetkili MeclisYasama, yürütme ve İstiklal Mahkemeleri aracılığıyla yargı yetkilerini bünyesinde topladığı için "olağanüstü yetkilere sahip" bir meclistir.
Demokratik Meclis YapısıÜyelerinin halk tarafından seçimle belirlenmesi ve toplumun her sınıfından temsilci barındırması, onu demokratik bir meclis yapar.
Millî (Milliyetçi) MeclisOsmanlı Mebusan Meclisi'nin aksine I. TBMM'de gayrimüslim azınlık temsilcileri yoktur; bu yönüyle tamamen millî bir yapıdadır.
Meclisin AdlandırmasıMeclis 23 Nisan 1920'de açıldığında 'Büyük Millet Meclisi' adını taşımış; 'Türkiye' kelimesi adına sonradan eklenmiştir.
Önemi ve sonuçları
Çıkarılan İlk KanunI. TBMM'nin askerî ve mali ihtiyaçları karşılamak amacıyla çıkardığı ilk kanun, küçükbaş hayvanlardan alınan ağnam vergisinin artırılmasına yönelik kanundur.
Uygulamalar ve atılan adımlar
İhtilalci Özellikİstanbul Hükûmeti'ni ve saltanat makamını yok sayarak millet iradesini devletteki tek güç kabul etmesi, meclisin ihtilalci niteliğini gösterir.
Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi10 Ocak 1920'de Ankara'da çıkmaya başlayan Hâkimiyet-i Milliye gazetesi, TBMM'nin yarı resmî yayın organı olarak faaliyet göstermiştir.
Önceki ve sonraki olaylarla bağı
Temsil Heyeti'nin Sona ErmesiTBMM'nin açılarak yeni bir İcra Vekilleri Heyeti'nin kurulmasıyla birlikte, Erzurum'da kurulan Temsil Heyeti'nin görevi resmen sona ermiştir.
TBMM'nin Açılışı ile sık karıştırılanlar
TBMM'nin Açılışı en çok Erzurum Kongresi ile karıştırılır. Aynı konudaki bilgiler yan yana:
Mebusan Meclisi ile I. TBMM AyrımıOsmanlı Mebusan Meclisi İstanbul'da padişahın denetimi altında çalışırken, I. TBMM Ankara'da millî egemenlik ve tam bağımsızlık ruhuyla açılmış ihtilalci bir meclistir.
Konu
TBMM'nin Açılışı
Erzurum Kongresi
Meclisin Öncelikli Amacı
I. TBMM'nin birincil amacı vatanın bütünlüğünü korumak, tam bağımsızlığı sağlamak ve Misak-ı Millî'yi gerçekleştirmektir.
Kongre, Doğu Anadolu'da kurulması planlanan Ermeni devletine ve Trabzon civarındaki Rum Pontus tehlikesine karşı toplanmıştır.
Demokratik Meclis Yapısı
Üyelerinin halk tarafından seçimle belirlenmesi ve toplumun her sınıfından temsilci barındırması, onu demokratik bir meclis yapar.
Erzurum Kongresi'ne katılan delegeler, atama yoluyla değil, yerel müdafaa-i hukuk cemiyetlerinin yaptığı seçimlerle belirlenmiştir.
Hükûmet Kurma Zorunluluğu
24 Nisan Önergesi'ndeki "Hükûmet kurmak zorunludur." maddesi ile yeni bir devletin icra organının (yürütme) oluşturulacağı ilan edilmiştir.
Osmanlı Hükümeti vatanı koruyamazsa, geçici bir hükümet kurulacağı ilk kez Erzurum Kongresi'nde karara bağlanmıştır.
Padişah ve Halifenin Durumu
"Padişah ve halifenin durumu, baskı bittikten sonra meclisin yapacağı yasayla belirlenir." kararı, saltanat yanlısı halkı küstürmemek ve millî birliği bozmamak için alınmıştır.
Kararlarda, 'Milli irade Padişahı ve Halifeyi düştüğü esaretten kurtaracaktır' maddesi yer almıştır.
Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi
10 Ocak 1920'de Ankara'da çıkmaya başlayan Hâkimiyet-i Milliye gazetesi, TBMM'nin yarı resmî yayın organı olarak faaliyet göstermiştir.
Kongre kararları Albayrak, Hadisat ve Le Pays (Enver-i Şarkiye) gazeteleri aracılığıyla halka duyurulmuştur.
Mustafa Kemal Paşa; 1919 yılı sonunda icra edilen Son Osmanlı Mebusan Meclisi genel seçimlerinde İngiliz baskısı ve hakkında çıkarılan tevkif müzekkereleri gölgesinde Erzurum mebusu seçilmiş; fakat başkentin güvenlik zaafı nedeniyle İstanbul'a gitmemiştir. 16 Mart 1920'de İstanbul'un işgalinin ardından 19 Mart genelgesiyle Ankara'da kurucu nitelikte yeni bir meclis toplanacağını ilan etmiş ve bizzat katıldığı seçimler neticesinde kurucusu ve başkanı olacağı I. Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne milletvekili sıfatıyla intihap olunmuştur. Mustafa Kemal Paşa'nın 23 Nisan 1920'de açılan I. TBMM'ye milletvekili (mebus) olarak katıldığı idari merkez aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D. Mustafa Kemal Paşa, Son Osmanlı Mebusan Meclisi'ne Erzurum mebusu; 23 Nisan 1920'de açılan I. TBMM'ye ise Ankara milletvekili olarak seçilmiştir (bu iki meclis mebusluğu en kritik ÖSYM ayrımıdır).
Bu bilgi takıldı mı? TBMM'nin Açılışı Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.
İtilaf Devletleri'nin 16 Mart 1920'de payitaht İstanbul'u resmen işgal ederek Şehzadebaşı Karakolu'nu basması, meclis binasını askerî kordon altına alması ve milliyetçi mebusları Malta'ya sürgüne göndermesi; Osmanlı anayasal sistemini ve meşru yasama organını fiilen felç etmiştir. Mustafa Kemal Paşa, bu anayasal boşluğu ve işgal fiiliyatını bir meşruiyet zeminine dönüştürerek 19 Mart 1920'de yayımladığı tarihî tamimle tüm sancaklarda olağanüstü seçimler yaptırmış ve İstanbul'dan kaçabilen vekilleri de bünyesine katarak Türk siyasi tarihinde yeni bir dönemi başlatmıştır. İstanbul'un işgali ve Meclis-i Mebusan'ın dağıtılmasının doğrudan tetiklediği bu kurucu tarihsel gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B. İtilaf Devletleri'nin 16 Mart 1920'de İstanbul'u resmen işgal edip Mebusan Meclisi'ni kapatması, Mustafa Kemal Paşa'ya Ankara'da ulusal iradeye dayalı yeni bir meclis açma fırsatı ve meşruiyeti vermiştir. Bu doğrultuda 23 Nisan 1920'de TBMM açılmıştır.
Bu bilgi takıldı mı? TBMM'nin Açılışı Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.
Türk parlamento tarihinde 23 Nisan 1920 - 11 Ağustos 1923 tarihleri arasında vazife yapan I. TBMM 'Savaş ve Kurucu Meclis'; 11 Ağustos 1923 - 1 Ekim 1927 tarihleri arasında çalışan II. TBMM ise 'İnkılap Meclisi' olarak vasıflandırılmıştır. Buna göre; Lozan Barış Antlaşması'nın mecliste onaylanarak yürürlüğe konulması, Ankara'nın yeni Türk devletinin anayasal başkenti ilan edilmesi, Şeyh Said İsyanı sonrasında Takrir-i Sükûn Kanunu'nun kabul edilmesi, Sakarya Meydan Muharebesi zaferinin ardından Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'ya kanunla 'Müşirlik' (Mareşallik) rütbesi ve 'Gazilik' unvanının verilmesi tarihsel tasarrufları göz önüne alındığında, bu gelişmelerden hangisi doğrudan I. TBMM tarafından yasalaştırılmıştır?
Doğru cevap: A. Mustafa Kemal Paşa'ya Sakarya Zaferi sonrasında (19 Eylül 1921) Mareşallik rütbesi ve Gazilik unvanı I. TBMM tarafından kanunla verilmiştir. Lozan'ın onaylanması (23 Ağustos 1923), Ankara'nın başkent olması (13 Ekim 1923), Hilafetin kaldırılması (3 Mart 1924) ve Takrir-i Sükûn (4 Mart 1925) ise II. TBMM'nin icraatlarıdır.
Bu bilgi takıldı mı? TBMM'nin Açılışı Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.