Mavri Mira CemiyetiFener Rum Patrikhanesi bünyesinde kurulan Mavri Mira Cemiyeti, Megali İdea doğrultusunda Bizans'ı yeniden kurmayı amaçlamış ve Rum cemiyetlerinin faaliyetlerini yönlendirmiştir.
Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk CemiyetiEdirne merkezli Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Trakya'nın Yunanistan'a bırakılmasını önlemek amacıyla kurulmuş; Osmanlı Devleti dağılırsa Trakya'da bağımsız bir yönetim kurulmasını öngörmüştür.
İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyetiİzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti, Batı Anadolu ve İzmir'in Yunanistan'a katılmasını engellemek ve Ege bölgesindeki Türk nüfus çoğunluğunu dünya kamuoyuna kanıtlamak amacıyla kurulmuştur.
Kilikyalılar CemiyetiKilikyalılar Cemiyeti, Adana ve Çukurova bölgesinin Fransız ve Ermeni işgaline uğramasını önlemek amacıyla İstanbul'da kurulmuş yararlı bir millî cemiyettir.
Pontus Rum CemiyetiDoğu Karadeniz'de Trabzon merkezli bağımsız bir Pontus Rum devleti kurmayı hedefleyen cemiyet, silahlı çeteler kurarak bölgedeki Türkleri göçe zorlamaya ve etnik çoğunluk sağlamaya çalışmıştır.
Hınçak ve Taşnaksutyun CemiyetleriHınçak ve Taşnaksutyun cemiyetleri, Doğu Anadolu ve Çukurova'da bağımsız bir Ermeni devleti kurmak amacıyla silahlı faaliyet yürütmüştür.
Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye CemiyetiDoğu Karadeniz'de bir Pontus Rum devleti kurulmasını önlemek amacıyla kurulan cemiyet, Erzurum Kongresi'nin toplanmasında Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile ortak hareket etmiştir.
Kürt Teali Cemiyetiİngilizlerin desteği ve Wilson İlkeleri'ne güvenerek Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da bağımsız veya özerk bir Kürt devleti kurmayı amaçlayan cemiyet, bölge halkından genel destek görememiştir.
Yapı ve teşkilat
Cemiyetlerin SınıflandırılmasıMondros Ateşkesi sonrası kurulan cemiyetler; Millî Cemiyetler (yararlı), Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler (zararlı) ve Millî Varlığa Düşman Cemiyetler (zararlı) olmak üzere üç temel grupta toplanır.
Yararlı Cemiyetlerin Genel NitelikleriYararlı (millî) cemiyetler bölgelerindeki işgali önlemek amacıyla kurulmuş; başlangıçta yalnızca kendi bölgelerinin kurtuluşunu hedeflemiş, basın-yayın, miting ve gerektiğinde silahlı direnişle mücadele etmiştir.
Teali-i İslam Cemiyetiİstanbul'da bazı medrese hocaları ve ulema tarafından kurulan Teali-i İslam Cemiyeti, kurtuluşu hilafet ve saltanata bağlı kalmak ile şeriat hükümlerine uymakta görmüş ve Kuva-yı Milliye aleyhine bildiriler yayımlamıştır.
Azınlık Cemiyetlerinin Genel ÖzellikleriAzınlık cemiyetleri İtilaf Devletleri tarafından desteklenmiş, patrikhaneler ve din adamlarınca yönetilmiş; Osmanlı topraklarını parçalayarak bağımsız devlet kurmayı veya komşu devletlere katılmayı hedeflemiştir.
Alyans İsrailit ve Makkabi CemiyetleriMuseviler tarafından kurulan Alyans İsrailit ve Makkabi cemiyetleri, Rum ve Ermeni cemiyetlerinden farklı olarak Anadolu'da toprak talebinde bulunmamış; Makkabi Filistin'de bir Yahudi devleti kurulmasını desteklemiştir.
Millî Varlığa Düşman Cemiyetlerin Genel ÖzellikleriTürkler ve Müslümanlar tarafından kurulan bu cemiyetler; bağımsızlık inancını yitirmiş, kurtuluşu büyük bir devletin mandasına girmekte ya da saltanat ve hilafete koşulsuz itaatte görmüş ve Millî Mücadele'ye cephe almıştır.
Hürriyet ve İtilaf Fırkasıİttihat ve Terakki düşmanlığı temelinde siyaset yapan fırka, Mondros'tan sonra iktidarı ele geçirmiş ve Millî Mücadele hareketini İttihatçıların yeni bir macerası olarak niteleyerek bastırmaya çalışmıştır.
Etniki Eterya Cemiyeti1814'te Odessa'da kurulan ve temel amacı Bizans'ı yeniden canlandırmak (Megali İdea) olan Etniki Eterya Cemiyeti, Mondros'tan sonra Mavri Mira ve Pontus cemiyetleriyle iş birliği yaparak çalışmıştır.
Önemli kişiler
İngiliz Muhipleri CemiyetiSait Molla öncülüğünde kurulan, Damat Ferit Paşa'nın da üyeleri arasında bulunduğu İngiliz Muhipleri Cemiyeti, kurtuluşu İngiliz mandasında görmüş ve Anadolu'da Millî Mücadele aleyhine isyanları kışkırtmıştır.
Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan CemiyetiSivas Valisi Reşit Paşa'nın eşi Melek Reşit Hanım ve arkadaşları tarafından Mustafa Kemal Paşa'nın teşvikiyle Sivas'ta kurulan cemiyet; orduya destek sağlamış ve işgalleri protesto eden mitingler düzenlemiştir.
Önemi ve sonuçları
İzmir Redd-i İlhak Cemiyetiİzmir'in işgal edileceği anlaşılınca kurulan Redd-i İlhak Cemiyeti, 14-15 Mayıs 1919 gecesi Maşatlık Mitingi'ni düzenleyerek halkı işgale karşı direnişe çağırmıştır.
Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk CemiyetiDoğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurulmasını engellemek amacıyla İstanbul'da kurulup Erzurum'da şube açan cemiyet; Albayrak, Hadisat ve Fransızca Le Pays gazetelerini çıkarmış ve Erzurum Kongresi'ni toplamıştır.
Millî Kongre CemiyetiDr. Esat Işık öncülüğünde İstanbul'da kurulan Millî Kongre Cemiyeti, bölgesel değil ulusal çapta çalışmış ve basın-yayın yoluyla Türklerin haklılığını dünya kamuoyuna duyurmaya çalışmıştır.
Millî Cemiyetlerin Ortaya Çıkış NedeniMondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra vatan topraklarının haksızca işgal edilmesi ve Osmanlı Hükûmeti'nin bu işgallere karşı tepkisiz kalması üzerine Türk milleti meşru müdafaa hakkını kullanarak millî cemiyetleri kurmuştur.
Uygulamalar ve atılan adımlar
Wilson Prensipleri Cemiyetiİstanbul'da Halide Edip ve Ahmet Emin gibi bazı aydınlar tarafından kurulan bu cemiyet, Osmanlı Devleti'nin bütünlüğünü koruyabilmesi için tek kurtuluş yolunun Amerikan mandası altına girmek olduğunu savunmuştur.
Yararlı Cemiyetlerin Wilson İlkeleri'ne DayanmasıYararlı cemiyetler, Wilson İlkeleri'nin 'Osmanlı Devleti'nde Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelere kesin egemenlik hakkı tanınması' maddesine dayanarak bölgelerinde Türk nüfusun çoğunlukta olduğunu kanıtlamaya çalışmıştır.
Gizli Direniş Grupları: Karakol ve Mim Mimİstanbul'da kurulan Karakol Cemiyeti ve M.M. (Millî Müdafaa) Grubu gibi gizli teşkilatlar, işgal altındaki İstanbul'dan Anadolu'ya silah, cephane, istihbarat ve subay kaçırma faaliyetlerini yürütmüştür.
Sulh ve Selamet-i Osmaniye FırkasıSulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası, vatanın kurtuluşunun ancak padişah ve halifenin emirlerine sıkı sıkıya bağlı kalmak ve meşrutiyet rejimini korumakla mümkün olacağını savunarak Millî Mücadele'ye karşı çıkmıştır.
Önceki ve sonraki olaylarla bağı
Cemiyetlerin Sivas Kongresi'nde ARMHC Olarak BirleşmesiSivas Kongresi'nde (4-11 Eylül 1919) tüm bölgesel yararlı cemiyetler 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' (ARMHC) adı altında birleştirilerek Millî Mücadele tek merkezden yönetilmeye başlanmıştır.
Yararlı ve Zararlı Cemiyetler ile sık karıştırılanlar
Yararlı ve Zararlı Cemiyetler en çok Sivas Kongresi ile karıştırılır. Aynı konudaki bilgiler yan yana:
Kilikyalılar Cemiyeti'nin Ayırt Edici NiteliğiKilikyalılar Cemiyeti, adındaki 'Kilikya' antik kökenli bölgesel adından dolayı sıklıkla zararlı bir azınlık cemiyeti sanılsa da Çukurova bölgesini Fransız ve Ermeni işgaline karşı savunan YARARLI bir millî cemiyettir.
Konu
Yararlı ve Zararlı Cemiyetler
Sivas Kongresi
Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti
Sivas Valisi Reşit Paşa'nın eşi Melek Reşit Hanım ve arkadaşları tarafından Mustafa Kemal Paşa'nın teşvikiyle Sivas'ta kurulan cemiyet; orduya destek sağlamış ve işgalleri protesto eden mitingler düzenlemiştir.
Kongreden sonra, 28 Kasım 1919'da Sivas'ta Melek Reşit Hanım öncülüğünde Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti kurulmuştur.
Wilson Prensipleri Cemiyeti
İstanbul'da Halide Edip ve Ahmet Emin gibi bazı aydınlar tarafından kurulan bu cemiyet, Osmanlı Devleti'nin bütünlüğünü koruyabilmesi için tek kurtuluş yolunun Amerikan mandası altına girmek olduğunu savunmuştur.
Kongrede Amerikan mandası tartışılmış, ancak tam bağımsızlık ilkesi doğrultusunda manda ve himaye kesin olarak reddedilmiştir.
Cemiyetlerin Sivas Kongresi'nde ARMHC Olarak Birleşmesi
Sivas Kongresi'nde (4-11 Eylül 1919) tüm bölgesel yararlı cemiyetler 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' (ARMHC) adı altında birleştirilerek Millî Mücadele tek merkezden yönetilmeye başlanmıştır.
Yurttaki bütün millî cemiyetler 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' adı altında birleştirilmiştir.
Kendini dene: şıkka dokun, cevabı ve açıklamayı hemen gör. Sorular doğrudan bu konudan, Sınav Defteri'nin ücretsiz soru havuzundan.
SORU 1 / 5Bu konudan
Adını bölgenin antik çağdaki isminden alması nedeniyle zaman zaman zararlı cemiyetlerle karıştırılan; ancak Fransız ordusu ve Ermeni intikam birliklerine karşı Çukurova ve çevresini savunmak amacıyla kurulan millî direniş cemiyeti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A. Kilikyalılar Cemiyeti, Çukurova ve Adana çevresini savunan yararlı bir cemiyettir.
Bu bilgi takıldı mı? Yararlı ve Zararlı Cemiyetler Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.
Mustafa Kemal Paşa, 12 Ekim 1919 tarihinde Harbiye Nazırı Cemal Paşa’ya hitaben çektiği şifreli telgrafta: 'Ordu safları arasına nifak tohumları saçmaya cüret eden bu fesat ocağının kökünden sökülüp atılmasını, elebaşlarının ibret teşkil edecek surette divan-ı harbe sevk edilmesini ve icraatın resmî tamimlerle kıtalara duyurulmasını; namuslu Türk subaylarının zihinlerinin teskini ve ordu disiplininin bekası adına hayati bir vecibe saymaktayız.' uyarısında bulunmuştur. Mustafa Kemal Paşa’nın, ordu içinde hizipleşme ve emir-komuta zaafı yaratarak Millî Mücadele'yi içeriden baltalamak istediği gerekçesiyle lağvedilmesini şart koştuğu, saltanat yanlısı emekli subaylarca kurulan cemiyet aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A. Askerî Nigehban Cemiyeti (Bekçiler Cemiyeti); subaylar arasında hizip yaratarak ordu disiplinini bozmaya çalışan, Mustafa Kemal'in 'fesat yuvası' olarak andığı zararlı bir teşekküldür.
Bu bilgi takıldı mı? Yararlı ve Zararlı Cemiyetler Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.
Millî Mücadele Dönemi'nde işgal altındaki İstanbul'daki İtilaf depolarından Anadolu'ya silah, cephane, istihbarat ve subay kaçırarak Kurtuluş Savaşı ordusunu ikmal eden gizli cemiyet aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C. Mim Mim Grubu, İstiklal Harbi boyunca silah ve mühimmat nakliyesini organize eden gizli cemiyettir.
Bu bilgi takıldı mı? Yararlı ve Zararlı Cemiyetler Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.
Mütareke devrinde Doğu Karadeniz havzasında faaliyet gösteren gayrimüslim bir teşekkül; 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet tarafından ortadan kaldırılan Trabzon Rum İmparatorluğu’nu ihya etmek maksadıyla Samsun, Trabzon ve Sinop çevresinde etnik terör eylemleri tertip etmiş ve İtilaf müdahalesine zemin hazırlamaya gayret etmiştir. Bu ayrılıkçı teşkilat, 'Kordos Komisyonu' (Rum Muhacirin Heyeti) kisvesi altında Yunanistan ve Kafkasya'dan sevk ettiği silahlı milisleri bölgeye yerleştirmiş, Merzifon Amerikan Koleji binalarını ise gizli bir cephanelik ve lojistik üs olarak kullanmıştır. Tarihsel dinamikleri aktarılan bu zararlı azınlık cemiyeti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A. Pontus Rum Cemiyeti, Doğu Karadeniz'de Rum devleti kurmak amacıyla terör eylemleri yapmış ve Merzifon Amerikan Koleji'ni üs olarak kullanmıştır.
Bu bilgi takıldı mı? Yararlı ve Zararlı Cemiyetler Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.
Mondros Mütarekesi’nin 'Vilâyât-ı Sitte'de bir karışıklık çıkarsa işgal edilecektir' şeklindeki 24. maddesiyle altyapısı kurulan Büyük Ermenistan projesine set çekmek amacıyla 4 Aralık 1918'de teşekkül eden cemiyet; Doğu Anadolu vilayetlerindeki Müslüman Türk nüfusun demografik üstünlüğünü korumayı varoluş gayesi saymıştır. Tüzüğüne 'kesinlikle hiçbir şart altında Doğu vilayetlerinden göç edilmeyecektir' maddesini ekleyen cemiyet; Fransızca 'Le Pays' (Vatan) ile Türkçe 'Hadisat' ve 'Albayrak' mecmualarını çıkararak tezlerini diplomatik sahaya taşımış, nihayetinde Erzurum Kongresi’nin toplanmasını organize etmiştir. Tarihsel dinamikleri aktarılan bu cemiyet aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E. Vilâyât-ı Şarkiyye (Doğu Anadolu) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti; bölgeden göçü yasaklamış, Hadisat, Albayrak ve Fransızca Le Pays gazetelerini yayımlayarak Erzurum Kongresi'ni toplamıştır.
Bu bilgi takıldı mı? Yararlı ve Zararlı Cemiyetler Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.