Öğrenme nedir? Refleks, içgüdü ve öğrenilmiş davranış
Psikoloji · Öğrenme, bellek, düşünme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaGelişim dönemleri nelerdir? Gelişim neden yaşam boyu devam eder?Bağlantılı konudan (Davranış ve gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Gelişim, döllenmeden ölüme kadar süren, düzenli ve birbirini izleyen değişimlerdir; fiziksel, bilişsel, duygusal ve sosyal alanlar bir bütün olarak gelişir. Farklı süreçler farklı dönemlerde tamamlanır: yürüme bebeklikte, kavramsal öğrenme ve hipotez kurma ergenlikte gelişir; irdeleme yeteneği sağlıklı yaşlılıkta sürerken çalışma belleği yaşlılıkla zayıflar.
✎Konu anlatımı
Öğrenme nedir? Öğrenilmiş davranış refleks ve içgüdüden nasıl ayrılır?
Kısa cevap: Öğrenme, yaşantı ve tekrar sonucunda davranışta oluşan nispeten kalıcı değişmedir. Olgunlaşma, yorgunluk, hastalık ya da ilaç etkisiyle oluşan değişmeler öğrenme sayılmaz. Refleks, belirli bir uyarıcıya doğuştan verilen basit ve otomatik tepkidir (göz kırpma); içgüdü, bir türün bütün üyelerinde görülen doğuştan, karmaşık davranış zinciridir (kuşun yuva yapması). Öğrenilmiş davranış ise yaşantıyla kazanılır ve kişiden kişiye değişir.Bisiklet sürmeyi bir yaz öğrenirsin ve yirmi yıl binmesen de unutmazsın; ama gözüne toz kaçınca kırpmayı hiç kimse sana öğretmedi.
Öğrenme, yaşantı yoluyla davranışta oluşan nispeten kalıcı değişmedir. Tanımdaki iki ölçüt önemlidir. Birincisi “yaşantı”dır: değişim deneyimden, tekrardan, gözlemden doğmalıdır. İkincisi “kalıcılık”tır: değişim bir süre sürmelidir. Bu iki ölçüte uymayan değişimler öğrenme değildir:
- Olgunlaşma: Davranış ve gelişim sayfasında gördüğümüz gibi bebeğin yürümesi sinir sistemi ve kasların hazır olmasıyla gelir; yaşantıdan doğmaz.
- Geçici durumlar: Yorgunluk, uykusuzluk, hastalık, ilaç ya da alkol etkisiyle davranıştaki değişim geçicidir.
- Sakatlanma: Kolunu kıran birinin yazısının bozulması bir öğrenme değildir.
Doğuştan gelen iki davranış
| Refleks | İçgüdü | Öğrenilmiş davranış | |
|---|---|---|---|
| Kaynağı | Doğuştan | Doğuştan | Yaşantı |
| Yapısı | Basit, tek tepki | Karmaşık davranış zinciri | Basitten karmaşığa her düzeyde |
| Kimde görülür? | Türün bütün üyelerinde | Türün bütün üyelerinde | Kişiden kişiye değişir |
| Değişebilir mi? | Hayır, otomatiktir | Çok az | Evet, yeni yaşantıyla |
| Örnek | Göz kırpma, diz refleksi, bebekte emme | Kuşun yuva yapması, göç, örümceğin ağ örmesi | Bisiklet sürmek, okumak, selamlaşmak |
İnsanda içgüdüsel davranış çok azdır; davranışlarımızın büyük kısmı öğrenilir. İnsanın uzun bir çocukluk dönemi geçirmesi ve kültürden kültüre bu kadar farklı yaşaması bu yüzdendir: doğuştan hazır davranış yerine, her ortama uyum sağlayabilecek bir öğrenme kapasitesiyle doğarız.
Nasıl sorulurDavranış değişimleri sıralanır, hangisinin öğrenme olduğu ya da olmadığı sorulur; ya da bir davranışın refleks mi içgüdü mü olduğu.
TuzakOlgunlaşmayla gelen yürümeyi ya da ilaç etkisiyle gelen sakinliği öğrenme sanmaktır. İkinci tuzak, refleks ile içgüdüyü karıştırmaktır: ayırıcı ölçüt karmaşıklıktır; tek bir otomatik tepki refleks, bir dizi davranıştan oluşan doğuştan program içgüdüdür.
⇄Bilgi eşleştirme davranışın kaynağı
?Soru çöz
Aşağıdaki davranış değişimlerinden hangisi öğrenme sonucu ortaya çıkmıştır?