Bellek türleri: duyusal, kısa süreli, çalışma ve uzun süreli bellek
Psikoloji · Öğrenme, bellek, düşünme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDuyum nedir, alışma ve duyarlılaşma ne demektir?Bağlantılı konudan (Duyum ve algı). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Duyum, bir uyarıcının duyu organlarınca alınıp sinirlerle beyne iletilmesidir; henüz anlamlandırılmamış ham bilgidir. Alışma, sürekli tekrarlanan bir uyarıcıya duyarlılığın azalmasıdır (saatin tik takını duymamak). Duyarlılaşma ise tekrarlanan bir uyarıcıya tepkinin giderek artmasıdır (damlayan musluğa her seferinde daha çok rahatsız olmak). İkisindeki ortak öğe uyarıcının tekrarlanmasıdır.
✎Konu anlatımı
Bellek türleri nelerdir? Duyusal bellek, kısa süreli bellek, çalışma belleği ve uzun süreli bellek arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Bilgi belleğe kademeli olarak yerleşir. Duyusal bellek duyumları çok kısa süre ham olarak tutar; dikkat edilen bilgi kısa süreli belleğe geçer ve burada yaklaşık 20–30 saniye, sınırlı sayıda öğe olarak kalır. Çalışma belleği bu bilgi üzerinde işlem yapar. Tekrar ve anlamlandırmayla kodlanan bilgi, kapasitesi sınırsız sayılan uzun süreli belleğe geçer ve yıllarca saklanabilir.Bir arkadaşın telefon numarasını söyler; tuşlayana kadar içinden tekrar edersin, araya biri girip bir şey sorunca numara uçar gider.
Bellek, öğrenilen bilginin saklanıp gerektiğinde kullanılmasıdır. Tek bir depo değil, birbirine bağlı aşamalardır. Bilgi bu aşamalardan sırayla geçer; her aşamada bir kısmı elenir. Bellek türleri bu yüzden hiyerarşik bir düzen içindedir ve aynı zamanda öğrenme (kodlama), depolama ve geri çağırma evreleri olarak da düşünülebilir.
- Duyusal bellek: Duyu organlarından gelen bilgiyi ham hâliyle, görsel duyumlarda saniyenin bir kesri, işitsel duyumlarda birkaç saniye tutar. Kapasitesi geniştir ama bilinçli değildir. Karanlıkta çevrilen maytabın bıraktığı ışık izi buradandır.
- Kısa süreli bellek: Dikkat edilen bilgi buraya geçer. Yaklaşık 20–30 saniye ve ortalama 7 ± 2 öğe tutar; bilinçlidir. İçinden tekrar etmek süreyi uzatır, araya giren yeni bilgi eskisini siler.
- Çalışma belleği: Kısa süreli belleğin etkin yüzüdür: bilgiyi yalnız tutmaz, üzerinde işlem yapar. Zihinden çarpma yapmak, okuduğun cümlenin başını aklında tutarak sonunu anlamak çalışma belleğinin işidir.
- Uzun süreli bellek: Tekrar ve anlamlandırmayla kodlanan bilgi buraya yerleşir; kapasitesi sınırsız sayılır, bilgiyi yıllarca saklar. Yaşanmış olaylar ve öğrenilmiş bilgiler açık bellekte durur ve bilinçli hatırlanır; bisiklet sürmek, klavyede yazmak gibi beceriler örtük bellekte durur ve farkında olmadan kullanılır.
Nasıl sorulurBir bellek özelliği (süre, kapasite, bilinçlilik) verilir ya da bir örnek anlatılır, hangi bellek türü olduğu sorulur. Telefon numarasını tuşlayana kadar tutmak kısa süreli, zihinden hesap yapmak çalışma belleği, çocukluk anısı ve bisiklet sürmek uzun süreli bellektir.
TuzakKısa süreli belleğin kapasitesini sınırsız, uzun süreli belleğinkini sınırlı göstermektir; tersidir. İkinci tuzak, duyusal belleği bilinçli sanmaktır.
↕Sıralama bir tanımın yolculuğu
- Tanımı örneklerle ilişkilendirip birkaç gün tekrar eder
- Öğretmenin cümlesi duyusal bellekte bir an tutulur
- Sınavda soruyu görünce tanımı hatırlar
- Öğretmen tahtadaki tanımı okur
- Dikkatini verdiği tanım kısa süreli belleğe geçer
?Soru çöz
Market alışverişinde aldığı ürünlerin fiyatlarını aklında toplayarak kasaya gelmeden ne kadar ödeyeceğini hesaplayan bir kişi, bu işlemde en çok hangi bellek türünü kullanmaktadır?