Birlikte yaşamak: gruplar, roller, kültürel zenginlik ve yardımlaşma

Ailede çocuk, sınıfta başkan, takımda kaptan olabilirsin. Gruplardaki rollerini, farklı kültürlere saygıyı ve yardımlaşmanın toplumu nasıl bir arada tuttuğunu öğren.

4 durak5. sınıf · 1. öğrenme alanı
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · GRUP VE ROL

Gruplar ve rollerim: aynı gün içinde kaç kişi oluyorsun?

MEB 5. sınıf · Birlikte Yaşamak · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Grup ve rol nedir? Bir kişinin birden fazla rolü olabilir mi?

Kısa cevap: Grup, ortak bir bağ ya da amaçla bir araya gelen insanlardır. Rol ise kişinin bir gruptaki yeri ve görevidir. Herkes aile, arkadaş, okul ve sosyal sorumluluk gruplarında yer alır. Bu yüzden bir kişinin birden çok rolü olur.

Sabah kardeşini uyandırırsın, öğlen sınıfta nöbet tutarsın, akşam maçta kaleye geçersin. Aynı gün içinde üç ayrı rol üstlenmiş olursun.

Grup nedir?

Hayat bilgisi derslerinde ailen, okulun ve arkadaşların hakkında çok konuştun. Ortak bir bağı ya da amacı olan insanların oluşturduğu topluluğa grup denir. Ailen kan bağıyla, sınıfın okul bağıyla bir gruptur. Mahalledeki futbol takımı da ortak bir amaç için bir araya gelmiştir.

Dört temel grup

  • Aile: anne, baba, kardeşler, dede ve nineler.
  • Arkadaş grubu: birlikte oynadığın, sırlarını paylaştığın kişiler.
  • Okul: sınıf arkadaşların, öğretmenlerin, okul çalışanları.
  • Sosyal sorumluluk grubu: başkalarına yardım için gönüllü olarak bir araya gelenler.
Her grupta ayrı bir rolün var: ailede kardeş, okulda öğrenci, takımda oyuncu.Görsel: Sınav Defteri

Rol: gruptaki yerin

Bir kişinin grup içindeki yerine ve görevine rol denir. Ailede abla, arkadaş grubunda arabulucu, sınıfta nöbetçi olabilirsin.

Rolün, içinde bulunduğun gruba göre değişir. Aynı kişi evde torun, okulda sınıf başkanı, kampanyada gönüllü olabilir. Ortaokula başlayınca yeni arkadaşlar ve yeni roller de hayatına girer.

Soru nasıl okunur?

Ali: "Her cumartesi huzurevindeki yaşlılara kitap okuyorum." Ali hangi gruptaki rolünü anlatıyor?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: "hangi grup" soruluyor; cevap dört temel gruptan biri.
  2. Anahtar: "huzurevi" ve "kitap okuyorum": karşılık beklemeden yardım.
  3. Eleme: kan bağı yok, aile değil; okulda ya da oyunda değil.

Cevap: sosyal sorumluluk grubu

Akılda kalsın: Grup sayısı kadar rol. Kimse tek rolle yaşamaz; grubun değişince rolün de değişir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBirkaç öğrencinin rol kartı yan yana verilir; rolün hangi gruba ait olduğu ya da kartlardan ne söylenemeyeceği sorulur.

TuzakKartta tek rol görünce kişinin tek rolü olduğunu sanmak.

İpucuHer kartta "bu kişi nerede, ne yapıyor?" diye sor.

⇄Bilgi eşleştirme rol hangi grupta?

?Soru çöz rol kartları

Sınıfta yapılan bir etkinlikte üç öğrenci kendi rol kartını hazırlıyor.

Öğrencilerin rol kartları
ArdaDefneKerem
"Annem işteyken küçük kardeşime masal okurum.""Sınıf başkanıyım. Öğretmenimiz gelene kadar sınıfın düzenini sağlarım.""Mahallemizdeki kitap toplama kampanyasında gönüllüyüm."

Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ C. Kartlar her öğrencinin yalnız bir rolünü gösteriyor; herkesin birçok grubu ve rolü vardır. A, B ve D kartlardan doğrudan çıkan doğru bilgilerdir. Bunları seçen, "söylenemez" kökünü "söylenebilir" diye okumuştur.
VATANDAŞLIK · HAK VE SORUMLULUK

Rol, hak ve sorumluluk: her rolün iki yüzü var

MEB 5. sınıf · Birlikte Yaşamak · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaGrup ve rol nedir? Bir kişinin birden fazla rolü olabilir mi?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Grup, ortak bir bağ ya da amaçla bir araya gelen insanlardır. Rol ise kişinin bir gruptaki yeri ve görevidir. Herkes aile, arkadaş, okul ve sosyal sorumluluk gruplarında yer alır. Bu yüzden bir kişinin birden çok rolü olur.

Gruplar ve rollerim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Rollerimiz bize hangi hakları ve sorumlulukları getirir?

Kısa cevap: Her rol kişiye hem hak hem sorumluluk getirir. Hak, kişinin sahip olduğu ve istemeye yetkili olduğu şeydir. Sorumluluk ise yerine getirmesi gereken görevdir. Haklarımızı kullanırken sorumluluklarımızı da yerine getiririz.

Sınıf başkanı seçildiğinde öğretmenle sınıf adına konuşabilirsin. Ama sınıf dağınık kalırsa ilk sana sorulur.

Bir önceki konuda her grupta ayrı bir rolün olduğunu gördün. Şimdi rollerin sana neler getirdiğine bakalım.

Hak: sana tanınan

Bir kişinin sahip olduğu ve isteyebileceği şeye hak denir. Okulda eğitim almak, oyun oynamak, fikrini söylemek senin haklarındır.

Sorumluluk: senden beklenen

Kişinin yapmakla yükümlü olduğu göreve sorumluluk denir. Derse hazırlıklı gelmek, okul eşyasını korumak, sırana uymak birer sorumluluktur.

Rol değişince hak ve sorumluluk da değişir

Ağabey olarak kardeşine göz kulak olursun. Takım kaptanı olarak arkadaşlarını yüreklendirirsin. Her yeni rol, yeni bir hak ve yeni bir görev demektir.

Bir öğrencinin rolleri
RolHakSorumluluk
ailede çocuksevgi görmek, korunmakodasını toplamak, sofraya yardım etmek
okulda öğrencieğitim almak, soru sormaködevini yapmak, okul eşyasını korumak
takımda oyuncumaçlarda oynamakantrenmana zamanında gelmek

Bazı haklar birden fazla role bağlıdır. Fikrini söyleme hakkın evde de okulda da vardır. Senin hakkın çoğu zaman başkasının sorumluluğudur: eğitim alma hakkın için öğretmenin ders anlatır.

Akılda kalsın: Hak ve sorumluluk birlikte gelir. Küçük yaşta da sorumluluk vardır; yalnız görevler yaşa göre değişir.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir öğrencinin farklı gruplardaki davranışları anlatılır; hangisinin hak, hangisinin sorumluluk olduğu ya da hangi role ait olduğu sorulur.

TuzakÇocukların sorumluluğu olmadığını sanmak.

İpucu"Bunu istemeye yetkili miyim, yoksa yapmak zorunda mıyım?" diye sor.

▭Boşluk doldurma

Arda'nın okuldaki öğrenciliktir. Eğitim almak, Arda'nın okulda sahip olduğu bir . Derse hazırlıklı gelmek ise onun yerine getirmesi gereken bir .

?Soru çöz öncüllü

Selin evde iki kardeşin ablası, okulda haftanın nöbetçisi, mahalle voleybol takımında da pasördür.

Buna göre,
I. Teneffüste sınıfın havalandırılmasıyla ilgilenmek Selin'in nöbetçilik sorumluluğudur.
II. Voleybol takımındaki rolü Selin'e hem hak hem sorumluluk getirir.
III. Selin'in ailedeki rolü ona hiçbir sorumluluk yüklemez.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Nöbetçi sınıfın düzeniyle ilgilenir (I). Takımda maçlarda oynama hakkı da antrenmana gelme sorumluluğu da vardır (II). III yanlış: abla olarak kardeşlerine göz kulak olmak bir sorumluluktur. B, C ve D çocukların sorumluluğu olmadığı yanılgısına dayanıyor.

?Soru çöz üyelik kartı

Okulun bostan kulübüne katılan Elif'e şu kart verildi.

Bostan kulübü üyelik kartı
1Bostandaki çapa ve kovaları kullanabilirsin.
2Yetiştirdiğin sebzeden eve götürebilirsin.
3Sulama gününde fidelerini sulamalısın.
4Kullandığın aletleri temizleyip yerine koymalısın.

Karttaki maddelerden hangileri Elif'in kulüp üyeliğinin getirdiği sorumluluklardır?

✓ B. Sulamak ve aletleri yerine koymak Elif'in yapmak zorunda olduğu görevlerdir (3, 4). 1 ve 2'deki "kullanabilirsin, götürebilirsin" ise ona tanınan haklardır. A hakları sorumluluk sanıyor; C ve D birer hakla birer sorumluluğu karıştırıyor.
KÜLTÜR · BİRLİKTE YAŞAMA

Kültürel zenginlik: farklılıklara saygı ve KKTC ile bağlarımız

MEB 5. sınıf · Birlikte Yaşamak · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kültür nedir? Farklı kültürlere saygı birlikte yaşamayı nasıl etkiler?

Kısa cevap: Kültür, bir toplumun dilinden yemeğine, müziğinden geleneklerine kadar kuşaktan kuşağa aktardığı her şeydir. Farklı kültürler bir zenginliktir. Bu farklılıklara saygı duymak insanların barış içinde birlikte yaşamasını sağlar.

Bir düğünde Karadenizli misafir horona, Egeli misafir zeybeğe kalkar. İkisi de aynı sevinci kendi kültürüyle gösterir.

Kültür nedir?

4. sınıfta her insanın kendine özgü özelliklerine saygı duymayı öğrenmiştin; toplumlar da birbirinden farklıdır. Bir toplumun yaşayış biçimine ve ortak değerlerine kültür denir. Kültür büyüklerden küçüklere aktarılır. Bayramda büyüklerin elini öpmek de kültürümüzün bir parçasıdır.

Kültürün bazı ögeleri
ÖgeTürkiye'den örnek
müzik ve halk oyunuKaradeniz'de horon, Ege'de zeybek
yemektarhana çorbası, mantı, dolma
giyimyöresel kıyafetler, el örgüsü yün çorap
el sanatıebru, kilim dokuma, çini
gelenek ve görenekmisafire kahve ikramı, bayram ziyareti

Farklılık zenginliktir

Ülkemizde her yörenin kendine özgü yemeği, türküsü, kıyafeti vardır. Dünyada da farklı dillerde konuşan, farklı bayramlar kutlayan insanlar yaşar.

Bu farklılıklar birini üstün, ötekini aşağı yapmaz. Farklı olanı merak edip tanımak ön yargıyı azaltır. Saygı, insanları farklılıklarıyla kabul etmektir.

KKTC ile ortak kültür

Kıbrıs adası 1571'de Osmanlı Devleti'nin yönetimine girdi. Anadolu'dan adaya giden Türkler kültürlerini de götürdü. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) 15 Kasım 1983'te kuruldu.

Bugün KKTC ile çok sayıda ortak kültürel ögemiz vardır. Türk kahvesi ikramı, zeybek oyunu, ebru ve kilim iki tarafta da yaşar. İki ülke önemli günleri birlikte kutlar.

Akılda kalsın: Birlik, farklılıkları silmek değil, onlara saygı duymaktır. Kültür kuşaktan kuşağa aktarılan ortak yaşayıştır.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir şenlik tanıtımı ya da iki ülkenin kültür kartı verilir; hangi sonuca ulaşılamayacağı sorulur.

TuzakFarklılıkların ortadan kalkmasını birlik için gerekli saymak.

İpucuSaygı, tanıma ve paylaşma içeren şıkları doğru, üstünlük içereni yanlış say.

?Soru çöz bilgi kartı

Bir okulun panosunda şu duyuru asılıdır:

Okulumuzun Kültür Şenliği
KKTC standıhellim peyniri tadımı, zeybek gösterisi
Karadeniz standıhoron gösterisi, kemençe dinletisi
Konuk öğrenciler standıfarklı ülkelerden öğrencilerin kendi dillerinde selamlaşma köşesi
Herkese açıkebru atölyesi

Buna göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

✓ D. Şenlik farklılıkları silmeyi değil, tanıtıp paylaşmayı amaçlıyor. A doğru: horon ve zeybek farklı yörelerden. B doğru: zeybek KKTC standında sergileniyor. C doğru: konuk öğrenciler kendi dillerini tanıtıyor.

⇄Bilgi eşleştirme kültürün ögeleri

KAVRAM · DAYANIŞMA

Yardımlaşma ve dayanışma: birlikte daha güçlüyüz

MEB 5. sınıf · Birlikte Yaşamak · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaRollerimiz bize hangi hakları ve sorumlulukları getirir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Her rol kişiye hem hak hem sorumluluk getirir. Hak, kişinin sahip olduğu ve istemeye yetkili olduğu şeydir. Sorumluluk ise yerine getirmesi gereken görevdir. Haklarımızı kullanırken sorumluluklarımızı da yerine getiririz.

Rol, hak ve sorumluluk

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yardımlaşma ve dayanışma nedir? Sosyal sorumluluk projesinde görevler nasıl paylaşılır?

Kısa cevap: Dayanışma, insanların zor zamanda birbirine destek olmasıdır. Yardım yalnız para değildir; emek, zaman ve bilgi de paylaşılır. Devlet kurumları ve sivil toplum kuruluşları bu işleri yürütür. Okuldaki projede de görevler paylaşılır.

Komşunuz hastalandığında annen çorba götürür, sen de onun ekmeğini alırsın. Küçük bir iyilik, mahalleyi birbirine bağlar.

Yardımlaşma ve dayanışma

İhtiyacı olana destek olmaya yardımlaşma denir. Bir topluluğun zor anda kenetlenip birbirine destek olmasına dayanışma denir. Dayanışma toplumda birlik ve beraberliği güçlendirir.

Yardım yalnız para bağışı değildir. Yaşlı komşunun pazar çantasını taşımak emektir. Arkadaşına konu anlatmak bilgi paylaşmaktır.

Kimler yürütür?

Yardım işlerini devletin kurumları ülkenin her yerinde yürütür. Afetlerde AFAD, sosyal yardımlarda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı çalışır.

Gönüllü insanların devletten ayrı kurduğu topluluklara sivil toplum kuruluşu (STK) denir. Dernekler ve vakıflar birer STK'dir. Türk Kızılay da kan bağışı ve yardım kampanyaları düzenler. İlk konuda tanıdığın sosyal sorumluluk grupları da gönüllülerin bir araya gelmesiyle oluşur.

Sosyal sorumluluk projesinde görev paylaşımı

Bir yardım projesi tek kişiyle başarılmaz. Görevler paylaşılır, herkes kendi işini üstlenir.

Projede kim ne yapar?
GörevNe yapar?
yöneticiplanı yapar, ekibi uyum içinde tutar
ihtiyaç saptamakimin neye ihtiyacı olduğunu belirler
kaynak belirleyicimalzemenin, yerin, desteğin nereden geleceğini bulur
kampanya sorumlusuafiş hazırlar, projeyi duyurur
faaliyet yürütücüsütoplama ve teslim işini uygular
Akılda kalsın: Yardım = para + emek + zaman + bilgi. STK devlete bağlı değildir; gönüllülerin kurduğu topluluktur.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir okul projesinin numaralı aşamaları ya da görev listesi verilir; hangi görevin kimde olduğu ya da hangi yargıya ulaşılacağı sorulur.

TuzakYardımlaşmayı yalnız para bağışı sanmak.

İpucuHer aşamada "ne yapılıyor?" sorusunu görev adlarıyla eşleştir.

↕Sıralama proje adımları

  1. Afişlerle projeyi okulda duyur.
  2. Projenin iyi ve eksik yanlarını konuş.
  3. Yardım edilecek yerin ihtiyacını öğren.
  4. Toplanan malzemeyi paketleyip teslim et.
  5. Görevleri ekip arasında paylaştır.

?Soru çöz öncüllü

5-B sınıfı, bir köy okulunun kütüphanesi için "Kitap Köprüsü" projesi başlatıyor. Ece, köy okulunun öğretmeniyle görüşüp hangi kitaplara ihtiyaç olduğunu listeliyor. Yusuf, okul koridorlarına afiş asıp projeyi duyuruyor. Mert, kitapların toplanacağı kutuları ve yeri buluyor.

Buna göre,
I. Ece ihtiyaç saptama görevini üstlenmiştir.
II. Yusuf kampanya sorumlusu olarak çalışmıştır.
III. Proje yalnız para bağışıyla yürütülmüştür.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. Ece ihtiyacı belirledi (I), Yusuf projeyi duyurdu (II). III yanlış: projede kitap toplanıyor, öğrenciler emek ve zaman veriyor. A Yusuf'un görevini kaçırıyor; C ve D yardımlaşmayı yalnız para bağışı sanıyor.

?Soru çöz haber kartları

Okul panosuna "Yardımlaşma haberleri" başlıklı üç kart asıldı.

Yardımlaşma haberleri
KDepremden sonra AFAD ekipleri çadır kent kurdu.
LGönüllülerin kurduğu bir dernek, ihtiyacı olan öğrencilere kışlık mont topladı.
MKarlı bir sabah komşular, yaşlı Hatice Teyze'nin kapısının önündeki karı kürüdü.

Kartlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Komşular para vermedi, emek ve zaman harcadı. A yanlış: AFAD devletin kurumudur. B yanlış: gönüllülerin kurduğu dernek bir STK'dir, devlete bağlı değildir. D, L'deki derneği ve M'deki komşuları gözden kaçırıyor.

6. sınıfta bu konunun devamı 6. Sınıf Sosyal Bilgiler serisindeki Birlikte yaşamak sayfasında.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Gruplar ve rollerim

    1. Grup ve rol nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Bir kişinin birden fazla rolü olabilir mi?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Grup, ortak bir bağ ya da amaçla bir araya gelen insanlardır. Rol ise kişinin bir gruptaki yeri ve görevidir. Herkes aile, arkadaş, okul ve sosyal sorumluluk gruplarında yer alır. Bu yüzden bir kişinin birden çok rolü olur.

    Konuya dön: Gruplar ve rollerim

  2. Rollerimiz bize hangi hakları ve sorumlulukları getirir?

    Kontrol et

    Her rol kişiye hem hak hem sorumluluk getirir. Hak, kişinin sahip olduğu ve istemeye yetkili olduğu şeydir. Sorumluluk ise yerine getirmesi gereken görevdir. Haklarımızı kullanırken sorumluluklarımızı da yerine getiririz.

    Konuya dön: Rol, hak ve sorumluluk

    Yapabiliyor musun?
  3. Kültürel zenginlik ve saygı

    1. Kültür nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Farklı kültürlere saygı birlikte yaşamayı nasıl etkiler?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Kültür, bir toplumun dilinden yemeğine, müziğinden geleneklerine kadar kuşaktan kuşağa aktardığı her şeydir. Farklı kültürler bir zenginliktir. Bu farklılıklara saygı duymak insanların barış içinde birlikte yaşamasını sağlar.

    Konuya dön: Kültürel zenginlik ve saygı

  4. Yardımlaşma ve sosyal sorumluluk

    1. Yardımlaşma ve dayanışma nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Sosyal sorumluluk projesinde görevler nasıl paylaşılır?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Dayanışma, insanların zor zamanda birbirine destek olmasıdır. Yardım yalnız para değildir; emek, zaman ve bilgi de paylaşılır. Devlet kurumları ve sivil toplum kuruluşları bu işleri yürütür. Okuldaki projede de görevler paylaşılır.

    Konuya dön: Yardımlaşma ve sosyal sorumluluk

+
Daha fazla soru çözmek ister misin?5. Sınıf Sosyal Bilgiler soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →