Toplumsal yapı: ögeleri birbirine bağlı bir bütün
MEB Sosyoloji · Toplumsal Yapı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaStatü ve rol nedir, verilmiş ve kazanılmış statü, rol çatışması ve rol pekişmesi arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Birey ve toplum). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Statü bireyin toplum içindeki konumu, rol ise o statüden beklenen davranışlardır. Doğuştan gelen statü verilmiş (cinsiyet, yaş, soy), emekle elde edilen kazanılmış statüdür (öğretmen, doktor). Birinin statüleri içinde onu en çok tanımlayana anahtar rol denir. İki statünün rolleri çelişirse rol çatışması, birbirini desteklerse rol pekişmesi yaşanır.
✎Konu anlatımı
Toplumsal yapı nedir, toplumsal yapıyı oluşturan ögeler nelerdir?
Kısa cevap: Toplumsal yapı, bir toplumu oluşturan ögelerin birbirine bağlı ve görece kalıcı düzenidir. Nüfus, ekonomi, eğitim, ahlak, siyaset, din, hukuk, bunlarla ilgili kurum ve kuruluşlar, bireyler ve gruplar toplumsal yapının ögeleridir. Ögeler etkileşim içindedir: biri değişince öteki ögeler de etkilenir ve yapı yeniden dengelenir.Bir binanın tuğlası, demiri, kapısı ayrı ayrı bir şey ifade etmez; anlamı birbirine nasıl bağlandıklarından gelir.
Toplumsal yapı, bir toplumu oluşturan ögelerin birbirleriyle kurduğu, uzun süre devam eden ilişkiler düzenidir. Bu düzen sayesinde insanlar hangi durumda nasıl davranacaklarını bilir; Birey ve toplum sayfasında gördüğümüz statüler, roller ve normlar bu düzenin içinde anlam kazanır. Yapı kalıcıdır ama donmuş değildir: ögelerden biri değiştiğinde ötekiler de etkilenir.
Ögeler nasıl birbirini etkiler?
Toplumsal yapının ögeleri şunlardır: nüfus, ekonomi, eğitim, ahlak, siyaset, din, hukuk, bu alanlarla ilgili kurum ve kuruluşlar, toplumu oluşturan birey ve gruplar. Bir örnekle bağlantıyı izle: doğum oranı düşüp yaşlı nüfus artınca (nüfus) emeklilik sistemi zorlanır (ekonomi), huzurevi ve bakım hizmetleri çoğalır (kuruluşlar), yaşlılara bakım konusunda yeni yasalar çıkar (hukuk), aile içindeki görev paylaşımı değişir (birey ve grup). Tek bir ögedeki değişme zincirleme bütün yapıya yayılır.
Nasıl sorulurBir ögede yaşanan değişmenin başka ögeleri nasıl etkilediği anlatılır ve parçanın “toplumsal yapıyı oluşturan ögelerin birbiriyle etkileşim içinde olduğu” düşüncesini desteklediği sorulur.
TuzakCoğrafi unsurları (dağ, iklim) ya da tek bir bireyin kişisel özelliklerini (boy, karakter) toplumsal yapının ögesi saymaktır; öge, toplumsal ilişkiyle örgütlenen alandır.
?Soru çöz
Bir ülkede kadınların üniversiteye girme oranı arttıkça kadınların çalışma hayatına katılımı yükselmiş, evlenme yaşı ilerlemiş, kreş ve gündüz bakımevlerinin sayısı artmış, iş yasalarına ebeveyn izniyle ilgili yeni maddeler eklenmiştir.
Bu parça aşağıdaki yargılardan hangisini desteklemektedir?
▭Boşluk doldurma
Bir toplumu oluşturan ögelerin birbirine bağlı ve görece kalıcı ilişkiler düzenine denir. Bu düzenin ögeleri arasında nüfus, ekonomi, eğitim, ahlak, siyaset, din ve sayılır.