Sosyalleşme: insanın toplumun üyesi hâline gelmesi ve unsurları
MEB Sosyoloji · Birey ve Toplum · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaToplum, sosyal grup, kurum ve kuruluş nedir, kurum ile kuruluş arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Sosyolojiye giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Toplum, belli bir toprakta yaşayan, ortak kültürü paylaşan ve birbirine bağlı insanların oluşturduğu bütündür. Sosyal grup, ortak amaç ve etkileşimle bir araya gelen en az iki kişidir. Kurum toplumun temel bir ihtiyacını karşılayan kalıplaşmış kurallar bütünüdür (eğitim); kuruluş ise o kurumun binası, personeli ve bütçesi olan somut örgütüdür (bir lise).
✎Konu anlatımı
Sosyalleşme nedir, sosyalleşmeyi etkileyen unsurlar nelerdir?
Kısa cevap: Sosyalleşme (toplumsallaşma), bireyin içinde yaşadığı toplumun dilini, değerlerini, normlarını ve davranış kalıplarını öğrenip benimseyerek toplumun bir üyesi hâline gelmesidir. Bu süreci etkileyen başlıca unsurlar aile, okul, arkadaş grubu ve medyadır. İlk ve en güçlü etki ailedendir; okul ve arkadaşlar çocuğu aile dışındaki kurallarla tanıştırır.Yeni doğan bir bebek ağlamayı bilir ama “teşekkür ederim” demeyi, sırasını beklemeyi, bayramda büyüklerin elini öpmeyi bilmez.
İnsan biyolojik olarak doğar, toplumsal olarak yetiştirilir. Dili, selamlaşmayı, neyin ayıp neyin doğru sayıldığını, bir kadın, erkek, öğrenci ya da komşu olarak nasıl davranacağını başkalarından öğrenir. Bu öğrenme sürecine sosyalleşme (toplumsallaşma) denir. Sosyalleşme yalnız kural ezberlemek değildir: birey bu kuralları zamanla içselleştirir, yani dışarıdan zorlanmadan doğru bulduğu için uygular. Böylece hem toplumun üyesi olur hem de kendi kimliğini ve kişiliğini kazanır.
Sosyalleşmenin unsurları
Aile sosyalleşmenin ilk ve en etkili unsurudur; Sosyolojiye giriş sayfasında gördüğümüz birincil grubun en tipik örneğidir. Çocuk dili, sevgiyi, güveni ve temel değerleri burada öğrenir. Okul, çocuğu aileden farklı, herkese eşit uygulanan yazılı kurallarla tanıştırır; bilgiyle birlikte disiplini, sorumluluğu ve millî kültürü aktarır. Arkadaş (akran) grubu, özellikle ergenlikte etkisi artan, eşitler arasında kurulan ilişkilerle iş birliğini ve rekabeti öğretir. Medya (televizyon, internet, sosyal medya) giderek daha güçlü bir unsurdur: yaşam tarzlarını, modayı, tüketim alışkanlıklarını ve örnek alınan kişileri herkese aynı anda ulaştırır.
Sosyalleşme toplumsal ilişkileri nasıl etkiler?
Aynı dili ve kuralları öğrenmiş insanlar birbirinin davranışını önceden kestirebilir: selam verilince karşılık geleceğini, kırmızı ışıkta durulacağını bilir. Bu öngörülebilirlik güveni ve iş birliğini mümkün kılar, toplumsal bütünleşmeyi güçlendirir. Sosyalleşme eksik ya da sağlıksız kalırsa birey toplumsal ilişkilerde uyumsuzluk yaşar, kurallara uymakta zorlanır.
Nasıl sorulurBir çocuğun ya da gencin bir davranışı nereden öğrendiği anlatılır: “Parçada sosyalleşmenin hangi unsurunun etkisi vurgulanmaktadır?” Ailede öğrenilen değer, okulda öğrenilen kural, arkadaşlardan kapılan alışkanlık, dizilerden benimsenen yaşam tarzı ayrı ayrı sorulabilir.
TuzakSosyalleşmeyi “yalnız çocuklukta biten” ya da “doğuştan gelen” bir süreç gibi sunan şıktır; sosyalleşme öğrenmeye dayanır ve ömür boyu sürer.
⇄Bilgi eşleştirme örnek – unsur
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi sosyalleşmenin bir sonucu değildir?