Kader ve kaza: evrendeki ölçü ve sünnetullah
MEB 8. sınıf · Kader inancı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Kader ve kaza nedir, aralarındaki fark ne?
Kısa cevap: Kader, Allah'ın olacak her şeyi önceden bilip bir ölçüye ve plana bağlamasıdır. Kaza, bu planın yeri ve zamanı gelince Allah tarafından yaratılmasıdır. Evrene konan fiziksel, biyolojik ve toplumsal yasalara sünnetullah denir.Sabah alarmın 06.45'te çalar, servis 07.15'te kapındadır; okul gününün bir planı vardır. Evrenin de çok daha büyük ve hiç şaşmayan bir düzeni var.
Kader ve kaza ne demek?
Günlük dilde “kaderim buymuş” denir ama dinde kader başka bir anlam taşır. Kader, Allah'ın sonsuz bilgisiyle olacak her şeyi önceden bilmesi ve bir ölçüye göre belirlemesidir. Kaza ise belirlenen şeyin, vakti ve yeri gelince Allah tarafından yaratılmasıdır.
Bir örnekle düşün. Bir tohumun hangi sıcaklıkta ve ne kadar suyla filizleneceğinin belli olması kaderle ilgilidir. Bahçendeki tohumun nisan yağmurundan sonra filizlenmesi ise kazaya örnektir. Kader plana, kaza o planın gerçekleşmesine benzer.
Kaza ve kadere inanmak İslam'ın altı iman esasından biridir. Bu inanç, Allah'ın bilgisinin, iradesinin ve gücünün her şeyi kuşattığı inancından doğar.
Her şey bir ölçüyle
“Şüphesiz biz her şeyi bir ölçüye göre yarattık.”
Kamer 54/49 · Kur'an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı
Dünya'nın Güneş'e uzaklığı, havadaki oksijen oranı, kalbinin dakikadaki atışı… Hepsi canlılığa uygun bir ölçüdedir. Ayet, evrende gelişigüzellik değil düzen olduğunu vurgular.
Sünnetullah: evrendeki yasalar
Allah'ın evrene koyduğu değişmeyen yasalara sünnetullah (Allah'ın kanunu) denir. Bu yasalar sebep ile sonucu birbirine bağlar ve üç grupta incelenir:
Bilim insanları fiziksel ve biyolojik yasaları deney ve gözlemle keşfeder. Köprüler, ilaçlar, uydular bu yasaların değişmeyeceğine güvenilerek yapılır. Toplumlarda da benzer bir düzen işler: Adaletin, güvenin ve kardeşliğin korunduğu toplum ayakta kalır. Kur'an, önceki toplumların başına gelenlere bakıp ders çıkarmayı öğütler (Fatır 35/44).
Nasıl sorulurBirkaç ayet ya da olay verilir; hangi yasa türüyle ilgili olduğu sorulur.
Tuzakİnsanla ilgili her örneği toplumsal sanmak; beslenme ve büyüme biyolojiktir.
İpucu“Madde mi, canlı mı, toplum mu?” diye sor.
⇄Bilgi eşleştirme Hangi yasa?
?Soru çöz tablo
| Kart | Yazılan |
|---|---|
| 1 | Mıknatıs, demir tozunu her denemede aynı biçimde çeker. |
| 2 | Arı yavrusu yumurtadan çıkar, gelişir ve yetişkin arı olur. |
| 3 | Yardımlaşmanın arttığı mahallede komşular birbirine güvenir. |
Bu kartlarla ilgili hangisi söylenebilir?