Yönetimde etik: etik davranış ilkeleri, insan hakları ve demokrasi

Kamu görevlisinin uyması gereken etik davranış ilkelerini, hediye ve çıkar çatışması kurallarını, insan haklarının gelişimini ve demokrasinin temel ilkelerini öğren.

7 durakGYS · EKYS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · ETİK

Yönetimde etik: ahlaktan, hukuktan farkı ve kayırmacılık türleri

Eğitim Yönetimi · Etik, insan hakları ve demokrasi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKlasik yönetim kuramı nedir? Taylor'ın bilimsel yönetimi, Fayol'un yönetim ilkeleri ve Weber'in bürokrasi kuramı nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Yönetim bilimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Klasik kuram örgütü bir makine gibi görür; amaç en yüksek verim, araç ise iş bölümü, kurallar ve hiyerarşidir. Taylor işi bilimsel olarak inceleyip “en iyi tek yolu” arar (bilimsel yönetim), Fayol yönetimin süreçlerini ve 14 ilkesini koyar, Weber ise yazılı kurallara ve liyakate dayanan ideal bürokrasiyi tanımlar.

Klasik kuram: Taylor, Fayol, Weber

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Etik, ahlak ve hukuk arasındaki fark nedir? Yönetimde etik neden önemlidir, nepotizm ve kronizm ne demektir?

Kısa cevap: Ahlak, bir toplumun iyi ve kötüye dair benimsediği davranış kurallarıdır; etik, bu kuralları sorgulayan ve bir meslek için ilkeye dönüştüren düşüncedir; hukuk ise devletin koyduğu, maddi yaptırımı olan kurallardır. Yönetimde etik, kamu görevlisinin yetkisini kişisel çıkar için değil kamu yararı için kullanmasıdır. Nepotizm akraba, kronizm eş-dost, patronaj siyasal kayırmacılıktır.

Okul müdürüne bir veli gelir: “Kızımı ille de Ayşe Hanım'ın sınıfına yazın, kendisi akrabamızdır.” Hiçbir kanun maddesi bu cümleyi tek başına suç saymaz; ama müdürün vereceği cevap, yönetimde etiğin tam olarak ne olduğunu gösterir.

Etik, ahlak ve hukuk aynı soruya (“nasıl davranmalıyım?”) farklı yerlerden cevap verir. Üçü çoğu zaman örtüşür, ama örtüşmediği yerde fark ortaya çıkar: hukuka uygun bir davranış etik olmayabilir (yasak olmayan ama adil olmayan bir kayırma gibi); etik dışı her davranış da cezalandırılmaz. Kamu yönetiminde etik, bu boşluğu dolduran ilkeler bütünüdür.

Ahlak, etik ve hukuk
AhlakEtikHukuk
Nedir?Toplumun iyi-kötü değerleri ve davranış kurallarıAhlak üzerine düşünme; mesleğe özgü ilkeler (meslek etiği)Devletin koyduğu, uyulması zorunlu kurallar
KaynakGelenek, din, toplumFelsefe, meslek kuruluşları, etik yönetmelikleriAnayasa, kanun, yönetmelik
YaptırımVicdan, toplumsal kınamaEtik kurul kararı, itibar kaybıMaddi yaptırım: ceza, disiplin, tazminat
Okuldan örnekBüyüğe saygıVeliden hediye almamakÖğrenciyi devamsızlıkta bildirmek

Kamu etiğinin bozulma biçimleri

Yönetimde etiğin en sık bozulduğu yer kayırmacılıktır. Literatür kayırmayı kime yapıldığına göre adlandırır: nepotizm akraba kayırmacılığı, kronizm eş-dost kayırmacılığı, patronaj siyasal kayırmacılık (siyasi yakınlığa göre işe alma, atama); hemşehri kayırmacılığı da aynı aileye girer. Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliği'nin 14. maddesi bunların hepsini adıyla yasaklar. Kayırmacılık hukuken suç olmasa bile eşitlik ve liyakat ilkelerini çiğner ve kuruma güveni aşındırır.

Etik bir ikilem, iki doğru ya da iki değer arasında seçim yapmak zorunda kalmaktır. Okulda tipik ikilem, bir öğrencinin özel bilgisini koruma ödevi ile velinin bilgi isteği arasında doğar: öğrencinin sağlık bilgisi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na göre “özel nitelikli kişisel veri”dir. Liderlik ve okul yönetimi sayfasında gördüğümüz örgüt kültürü burada belirleyicidir: yöneticinin kendi davranışı, okulda neyin “normal” sayılacağını belirler.

Akılda kalsın: Ahlak toplumun, etik mesleğin, hukuk devletin kuralıdır. Kayırmacılığın üç adı kime yapıldığını söyler: nepo = yeğen, akraba; krony = eski dost; patron = siyasal koruyucu.
Sınavda

Nasıl sorulurBir vaka verilir ve hangi kayırmacılık türüne örnek olduğu sorulur; ya da “etik ile hukuk” arasındaki fark yoklanır.

TuzakNepotizm ile kronizmi karıştırmaktır: akraba nepotizm, arkadaş kronizmdir; siyasi yakınlığa göre atama ise patronajdır. İkinci tuzak, “hukuka uygun olan her davranış etiktir” ifadesidir; yanlıştır, çünkü etik hukukun bıraktığı alanı da kapsar. Bu sayfanın payı: GYS şube müdürü duyurusunda “Yönetimde etik” 1, “İnsan hakları ve demokrasi” 1 soru; EKYS'nin konu listesinde yer almaz.

⇄Bilgi eşleştirme vaka → kavram

?Soru çöz

I. Hukuka uygun olan her davranış aynı zamanda etiktir.
II. Bir davranış hiçbir kanuna aykırı olmadığı hâlde etik ilkelere aykırı olabilir.
III. Ahlak kurallarına uymamanın yaptırımı devlet eliyle uygulanan cezadır.
Etik, ahlak ve hukuk ilişkisiyle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

✓ C. Etik, hukukun düzenlemediği alanı da kapsar; yasak olmayan bir kayırma etik dışı olabilir (II). I hukuk ile etiği özdeş sayar; III ahlakın yaptırımını (vicdan, toplumsal kınama) hukukun maddi yaptırımıyla karıştırır. A ve B yanlış I'i, B ve D yanlış III'ü içerir.
MEVZUAT · ETİK YÖNETMELİĞİ m.5–11

Etik davranış ilkeleri (1): hizmet anlayışı, tarafsızlık ve nezaket

Eğitim Yönetimi · Etik, insan hakları ve demokrasi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHalkla ilişkiler nedir, ilkeleri ve araçları nelerdir? Okulda halkla ilişkiler ve kriz iletişimi nasıl yürütülür?Bağlantılı konudan (Yönetimde insan ilişkileri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Halkla ilişkiler, bir kurumun hizmet verdiği toplumla karşılıklı anlayış ve güvene dayalı iki yönlü bir ilişki kurup sürdürmesidir. Doğruluk, açıklık, süreklilik ve iki yönlülük temel ilkeleridir. Süreç araştırma, planlama, uygulama (iletişim) ve değerlendirme aşamalarından geçer. Okulda veli toplantısı, web sitesi, okul-aile birliği ve etkinlikler başlıca araçlardır.

Halkla ilişkiler ve okul-çevre

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri nelerdir? Kamu hizmeti bilinci, dürüstlük ve tarafsızlık ilkeleri neyi içerir?

Kısa cevap: Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 13.04.2005) 5–22. maddelerde 18 ilke sayar. İlk yedisi hizmet anlayışını ve tutumu düzenler: kamu hizmeti bilinci, halka hizmet bilinci, hizmet standartlarına uyma, amaç ve misyona bağlılık, dürüstlük ve tarafsızlık, saygınlık ve güven, nezaket ve saygı.

Kayıt döneminde okul sekreterinin masasına gelen her veli aynı şeyi bekler: işinin hızlı, açık ve kimseye ayrıcalık tanınmadan görülmesi. Yönetmeliğin ilk yedi ilkesi bu beklentiyi kurala çevirir.

Etik ilkeler, 5176 sayılı Kanun'a dayanılarak Kamu Görevlileri Etik Kurulu'nun hazırladığı yönetmelikte yer alır. Yönetmelik bütün kamu kurumlarının personelini kapsar; Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, Türk Silahlı Kuvvetleri, yargı mensupları ve üniversiteler kapsam dışındadır (5176 m.1). On sekiz ilkeyi tek tek ezberlemek yerine beş grupta görmek kolaylık sağlar.

Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliği'nin 18 ilkesi, madde numaralarıyla. Görsel: Sınav Defteri

Hizmet anlayışı (m.5–8)

Kamu hizmeti bilinci (m.5), görevin hangi değerlerle yapılacağını sayar: sürekli gelişim, katılımcılık, saydamlık, tarafsızlık, dürüstlük, kamu yararını gözetme, hesap verebilirlik, öngörülebilirlik, hizmette yerindenlik ve beyana güven. Halka hizmet bilinci (m.6) yönü halka çevirir: günlük yaşamı kolaylaştırmak, ihtiyacı etkin, hızlı ve verimli karşılamak, memnuniyeti artırmak, sonuca odaklanmak. Hizmet standartlarına uyma (m.7) belirlenen süreçlere uymayı ve vatandaşı süreç boyunca aydınlatmayı; amaç ve misyona bağlılık (m.8) kurumun hizmet idealine uygun davranmayı ister.

Tutum (m.9–11)

Dürüstlük ve tarafsızlık (m.9) en sık sorulan ilkedir: görevli dil, din, felsefi inanç, siyasi düşünce, ırk, cinsiyet gibi sebeplerle ayrım yapamaz, takdir yetkisini keyfîlikten uzak, kamu yararına kullanır, kimseye ayrıcalıklı muamele yapamaz. Saygınlık ve güven (m.10) çifte standardı, taraf tutmayı ve işi savsaklamayı yasaklar; yöneticiler için ayrıca keyfî davranış, baskı, hakaret ve tehdit yasağı ile açık ve kesin kanıta dayanmayan rapor düzenleme yasağı koyar. Nezaket ve saygı (m.11) üstlere, astlara, meslektaşlara ve vatandaşa nazik davranmayı; konu yetki dışındaysa kişiyi doğru birime yönlendirmeyi ister.

Akılda kalsın: 18 ilke, 5 grup: Hizmet (5–8) → Tutum (9–11) → Çıkar (12–15) → Kaynak ve bilgi (16–19) → Hesap (20–22). Yöneticiye özel yasak 10. maddededir: baskı, hakaret, tehdit, kanıtsız rapor.
Sınavda

Nasıl sorulurGYS'de bu konudan genellikle tek soru gelir: bir davranış verilir, hangi ilkeye aykırı olduğu sorulur ya da “aşağıdakilerden hangisi etik davranış ilkelerinden biri değildir?” denir.

TuzakYönetmelikte olmayan ama kulağa doğru gelen bir adı (ör. “kıdeme saygı” ya da “hiyerarşik itaat”) ilke sanmaktır. İkinci tuzak, “beyana güven”i ayrı bir ilke sanmaktır; o, kamu hizmeti bilinci ilkesinin unsurlarından biridir.

⇄Bilgi eşleştirme davranış → ilke

?Soru çöz

Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliği'ne göre aşağıdakilerden hangisi etik davranış ilkelerinden biri değildir?

✓ A. Yönetmelikte “kıdem ve hiyerarşiye koşulsuz bağlılık” diye bir ilke yoktur; etik, koşulsuz itaati değil hukuka ve kamu yararına bağlılığı ister. B 8. maddedeki ilkedir; C 17. maddedeki ilkedir; D 21. maddedeki ilkedir.
MEVZUAT · ETİK YÖNETMELİĞİ m.12–15

Etik davranış ilkeleri (2): çıkar çatışması, yetkinin kötüye kullanımı ve hediye

Eğitim Yönetimi · Etik, insan hakları ve demokrasi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEtik, ahlak ve hukuk arasındaki fark nedir? Yönetimde etik neden önemlidir, nepotizm ve kronizm ne demektir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ahlak, bir toplumun iyi ve kötüye dair benimsediği davranış kurallarıdır; etik, bu kuralları sorgulayan ve bir meslek için ilkeye dönüştüren düşüncedir; hukuk ise devletin koyduğu, maddi yaptırımı olan kurallardır. Yönetimde etik, kamu görevlisinin yetkisini kişisel çıkar için değil kamu yararı için kullanmasıdır. Nepotizm akraba, kronizm eş-dost, patronaj siyasal kayırmacılıktır.

Etik, ahlak, hukuk ve kayırmacılık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kamu görevlisi hediye alabilir mi? Etik yönetmeliğine göre hangi hediyeler yasak, hangileri serbesttir? Çıkar çatışması nedir?

Kısa cevap: Çıkar çatışması, görevlinin tarafsız karar vermesini etkileyen ya da etkiliyormuş gibi görünen kişisel çıkarıdır; fark edilince üstlere bildirilir (m.13). Görevli yetkisini kendisi, yakınları ya da üçüncü kişiler lehine kullanamaz (m.14). Temel ilke hediye almamaktır: görevle iş ilişkisi olanlardan ve hizmetten yararlananlardan hediye alınamaz; kitap, takvim, herkese açık etkinlik hatırası gibi istisnalar sayılmıştır (m.15).

Öğretmenler Günü'nde bir velinin getirdiği parfüm kutusu, kantin işletmecisinin müdüre uzattığı hediye çeki ve bir yayınevinin bıraktığı takvim aynı masaya konur; yönetmeliğe göre bunlardan yalnız biri sorunsuzdur.

Bildirim, çıkar çatışması, yetkiyi kötüye kullanma

Görevliden etik dışı ya da yasa dışı bir iş istenirse veya böyle bir işi görürse bunu yetkili makamlara bildirir (m.12); kurum amirleri ihbar edenin kimliğini gizli tutar ve ona zarar gelmemesi için tedbir alır. Çıkar çatışması (m.13), görevlinin kendisine, yakınlarına, arkadaşlarına ya da ilişkide olduğu kişi ve kuruluşlara sağlanan menfaatin kararını etkilemesi ya da etkiliyormuş gibi görünmesidir; yalnız görünüş bile yeterlidir. Görevli bu durumu genellikle ilk bilen kişi olduğu için şahsen sorumludur ve fark eder etmez üstlerine bildirir.

Görev ve yetkiyi menfaat için kullanmama (m.14) somut yasaklar içerir: kendisi, yakınları ya da üçüncü kişiler lehine menfaat sağlamak ve aracılık etmek; akraba, eş, dost, hemşehri ve siyasal kayırmacılık; unvanını kullanarak kendisinin ya da başkasının kitap, dergi, CD gibi ürünlerinin satışını yaptırmak; bir vakıf, dernek ya da spor kulübüne menfaat sağlamak; görevde öğrendiği bilgiyi, görevdeyken ve görevden ayrıldıktan sonra çıkar için kullanmak; seçim kampanyalarında kurum kaynağı kullanmak. Kendi yazdığı yardımcı kitabı öğrencilerine aldıran öğretmen bu maddenin klasik örneğidir.

Hediye yasağı (m.15)

Görevlinin tarafsızlığını ya da kararını etkileyen veya etkileme ihtimali olan, ekonomik değeri olsun olmasın her eşya ve menfaat hediyedir. Temel ilke, kamu görevlisinin hediye almaması ve kendisine hediye verilmemesidir. Görevli kamu kaynağıyla hediye veremez; resmî gün, tören ve bayramlar dışında kimseye çelenk veya çiçek gönderemez, görevle ilgisiz kutlama ve anma ilanı veremez.

Etik Yönetmeliği m.15: hediye
Yasak dışında kalanlarYasak kapsamında olanlar
Kuruma katkı olarak alınan, kamu hizmetine tahsis edilip demirbaşa kaydedilen ve kamuoyuna açıklanan hediyeler ve bağışlar (makam aracı ve belli bir görevliye tahsis edilenler hariç)Kurumla iş, hizmet ya da çıkar ilişkisi olanlardan alınan karşılama, veda, kutlama hediyeleri; burs, seyahat, ücretsiz konaklama, hediye çeki
Kitap, dergi, makale, kaset, takvim, CD ve benzerleriMal ya da hizmet alım, satım, kiralamasında piyasa fiyatına göre makul olmayan bedeller
Halka açık yarışma, kampanya ve etkinliklerde kazanılan ödüllerHizmetten yararlananların verdiği her türlü eşya, giysi, takı ya da gıda hediyesi
Herkese açık konferans, sempozyum, panel, resepsiyonda verilen hatıra hediyeler; tanıtım amaçlı sembolik ürünlerKurumla iş ilişkisi olanlardan alınan borç ve krediler
Finans kurumlarından piyasa koşullarıyla alınan krediler—

En az genel müdür ve üstü görevliler, bir önceki yılda aldıkları belirli hediyelerin listesini her yıl Ocak sonuna kadar Kurula bildirir. Resmî günlerdeki çelenk ve tören kurallarını Protokol ve resmî yazışma sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Hediyede soru tektir: Veren kişinin benimle işi var mı? Varsa (veli, yüklenici, kantinci) yasak; yoksa ve hediye herkese açık, sembolik ya da kuruma kayıtlıysa serbest. Kitap ve takvim serbest, parfüm ve hediye çeki yasak.
Sınavda

Nasıl sorulurHediye listesinden “hangisi yasak kapsamı dışındadır?” ya da bir okul vakasında hangi ilkenin çiğnendiği sorulur.

Tuzak“ekonomik değeri düşük hediye serbesttir” düşüncesidir; yönetmelik değere değil, hediyenin tarafsızlığı etkileme ihtimaline bakar. İkinci tuzak, kuruma yapılan bağışı yasak sanmaktır; demirbaşa kaydedilip kamuoyuna açıklanan katkı yasak dışıdır.

✎Boşluk doldurma bildirim ve hediye

Etik dışı bir işi ihbar eden kamu görevlisinin amirlerce gizli tutulur. Çıkar çatışmasını fark eden görevli durumu bildirir. Bir yayınevinin bıraktığı hediye yasağının dışındadır; velinin verdiği takı ve hediyeleri ise yasak kapsamındadır.

kimliği · üstlerine · takvim · gıda · adresi · basına · hediye çeki

?Soru çöz

Bir okul müdürünün aşağıdaki davranışlarından hangileri Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliği'nin hediye yasağına aykırıdır?

I. Okul kantinini işleten kişiden yılbaşında hediye çeki kabul etmek
II. Herkese açık bir eğitim sempozyumunda katılımcılara verilen hatıra hediyesini almak
III. Öğrencisinin velisinden kayıt döneminde altın bilezik kabul etmek

✓ B. Kantin işletmecisi okulla iş ilişkisi olan kişidir, hediye çeki açıkça yasaktır; velinin verdiği takı da hizmetten yararlananın hediyesidir. A veli hediyesini atlar; C ve D herkese açık etkinlikte verilen hatıra hediyeyi yasak sayar, oysa bu yönetmelikte yasak dışında sayılmıştır.
MEVZUAT · ETİK YÖNETMELİĞİ m.16–29

Etik davranış ilkeleri (3): kamu kaynağı, saydamlık, hesap verme ve etik sözleşme

Eğitim Yönetimi · Etik, insan hakları ve demokrasi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÖrgüt yapısında yetki, sorumluluk, yetki devri, kontrol alanı ve emir-komuta birliği ne demektir?Bağlantılı konudan (Yönetim bilimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yetki, karar verme ve emir verme hakkıdır; sorumluluk, verilen görevi yerine getirme ve hesabını verme yükümlülüğüdür; ikisi denk olmalıdır. Yetki devredilebilir ama devredenin sorumluluğu sürer. Kontrol alanı bir yöneticinin etkili yönetebileceği ast sayısıdır; emir-komuta birliği her astın tek amirden emir almasıdır.

Örgüt yapısı: yetki, sorumluluk, kontrol alanı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Etik yönetmeliğine göre kamu malları, saydamlık, yöneticinin hesap verme sorumluluğu ve mal bildirimi nasıl düzenlenmiştir? Etik sözleşme nedir?

Kısa cevap: Kamu malları kamusal amaç dışında kullanılamaz ve israf edilemez (m.16–17); görevli yetkisini aşarak kurumu bağlayan vaatte ve gerçek dışı beyanda bulunamaz (m.18); bilgi verir, saydam ve katılımcı davranır (m.19). Yönetici hesap verir ve yolsuzluğu önler (m.20); eski görevlilere ayrıcalık tanınmaz (m.21); mal bildirimi yapılır (m.22). Görevliler etik sözleşmeyi bir ay içinde imzalar (m.23).

Okulun servis minibüsüyle hafta sonu müdürün taşınma eşyalarının götürülmesi, bir kanun maddesinden önce yönetmeliğin 16. maddesine takılır.

Kaynak ve bilgi (m.16–19)

Kamu malları ve kaynaklarının kullanımı (m.16): kamu bina ve taşıtları ile diğer kamu malları kamusal amaç ve hizmet gerekleri dışında kullanılamaz ve kullandırılamaz; korunur ve hizmete hazır tutulur. Savurganlıktan kaçınma (m.17) aynı düşünceyi verimliliğe taşır: mesai süresi, işgücü ve imkânlar etkin, verimli ve tutumlu kullanılır. Bağlayıcı açıklamalar ve gerçek dışı beyan (m.18): görevli yetkisini aşarak kurumunu bağlayan açıklama, taahhüt ya da vaatte bulunamaz; aldatıcı beyan veremez. “Okulumuza mutlaka yeni bina yapılacak” diyen müdür, yetkisi yoksa bu maddeyi çiğner.

Bilgi verme, saydamlık ve katılımcılık (m.19) üç ayaklıdır: görevli, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu'ndaki istisnalar dışında istenen bilgi ve belgeyi verir; üst yöneticiler ihale süreçlerini, faaliyet ve denetim raporlarını kamuoyuna sunar; temel kararların hazırlanması ve uygulanmasında, karardan etkilenecek olanların katkısı sağlanır. Yönetimde insan ilişkileri sayfasında gördüğümüz halkla ilişkilerin açıklık ilkesi, burada etik bir yükümlülük olarak geri döner.

Hesap verme (m.20–22)

Yöneticilerin hesap verme sorumluluğu (m.20) yöneticiye dört iş yükler: kurumun amacına aykırı işlemleri zamanında önlemek; personelin yolsuzluk yapmasını önleyecek tedbirleri almak (düzenlemeleri uygulamak, eğitim vermek, personelin mali zorluklarına dikkat etmek ve kişisel davranışıyla örnek olmak); personele etik eğitimi sağlamak; geliriyle bağdaşmayan yaşantıyı izlemek ve rehberlik etmek. Eski kamu görevlileriyle ilişkiler (m.21): eski görevliye ayrıcalık tanınmaz, kanundaki süreler saklı kalmak üzere eski kurumundan yüklenicilik, komisyonculuk, temsilcilik, bilirkişilik gibi iş verilemez. Mal bildirimi (m.22) 3628 sayılı Kanun'a göre yapılır; Kurul bildirimleri inceleyebilir ve istenen bilgi 30 gün içinde verilir.

Etik kültürü kuran araçlar
AraçKural
Etik sözleşme (m.23)Görevli bir ay içinde imzalar; sözleşme özlük dosyasına konur
Eğitim (m.25)Etik ilkeler temel, hazırlayıcı ve hizmet içi eğitim programlarında yer alır
Kurumsal etik ilkeleri (m.26)Kurum kendi ilkelerini hazırlayıp Kurulun onayına sunabilir
Etik komisyonu (m.29)Üst yönetici kurum içinden en az üç kişilik komisyon kurar; üyelerin bilgileri üç ay içinde Kurula bildirilir

Etik sözleşmenin metni kısa bir taahhüttür: halka hizmet, insan haklarına saygı, ayrım yapmamak, hediye almamak, kamu kaynağını israf etmemek ve kişilerin dilekçe, bilgi edinme, şikâyet ve dava açma haklarına saygı. Mal bildirimi ödevinin 657 sayılı Kanun'daki karşılığı MEB Mevzuatı serisinde anlatılır.

Akılda kalsın: 16–17 kaynak (kullanma, israf etme), 18 söz (yetkini aşan vaat yok), 19 bilgi (ver, açıkla, katıl), 20 hesap (önle, örnek ol), 21 eski görevli (ayrıcalık yok), 22 mal bildirimi. Sayılar: sözleşme 1 ay, komisyon en az 3 kişi, bildirim 3 ay.
Sınavda

Nasıl sorulurBir yönetici davranışı verilir: “Müdür okulun aracını özel işinde kullanmıştır; hangi ilkeye aykırıdır?” Tuzak, 16. maddedeki “kamu malları ve kaynaklarının kullanımı” ile 17. maddedeki “savurganlıktan kaçınma”yı karıştırmaktır: amaç dışı kullanım 16, verimsiz ve israflı kullanım 17'dir.

Tuzakİkinci tuzak, etik komisyonunu Etik Kurulu ile karıştırmaktır; komisyonu kurumun üst yöneticisi kurar.

✎Boşluk doldurma etik kültür araçları

Kamu görevlileri etik sözleşmeyi ay içinde imzalar ve sözleşme dosyasına konur. Etik komisyonunu kurumun kurum içinden en az kişiden oluşturur.

bir · özlük · üst yöneticisi · üç · Etik Kurulu · beş · disiplin

?Soru çöz

Bir okul müdürü, il millî eğitim müdürlüğünden onay almadan velilere “Gelecek yıl okulumuza kesinlikle kapalı spor salonu yapılacak.” diye söz vermiştir. Müdürün bu davranışı Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliği'nin hangi ilkesine aykırıdır?

✓ D. Müdür yetkisini aşarak kurumunu bağlayan bir vaatte bulunmuştur; bu 18. maddenin konusudur. A kamu malının amaç dışı kullanımıdır (m.16); B eski görevlilere ayrıcalık yasağıdır (m.21); C hediye ve menfaat yasağıdır (m.15); vakada mal kullanımı, eski görevli ya da hediye yoktur.
KURUM · ETİK KURULU

Kamu Görevlileri Etik Kurulu: kim hakkında, kim başvurur, ne kadar sürer?

Eğitim Yönetimi · Etik, insan hakları ve demokrasi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri nelerdir? Kamu hizmeti bilinci, dürüstlük ve tarafsızlık ilkeleri neyi içerir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 13.04.2005) 5–22. maddelerde 18 ilke sayar. İlk yedisi hizmet anlayışını ve tutumu düzenler: kamu hizmeti bilinci, halka hizmet bilinci, hizmet standartlarına uyma, amaç ve misyona bağlılık, dürüstlük ve tarafsızlık, saygınlık ve güven, nezaket ve saygı.

Etik ilkeler I: hizmet ve tutum (m.5–11)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kamu Görevlileri Etik Kurulu nedir, kaç üyeden oluşur? Etik ilkeye aykırı davranış için nereye ve nasıl başvurulur?

Kısa cevap: Kamu Görevlileri Etik Kurulu 5176 sayılı Kanun'la (2004) kuruldu; Cumhurbaşkanının seçip atadığı 11 üyeden oluşur, üyelerin görev süresi 4 yıldır. En az genel müdür düzeyindeki görevliler hakkında Kurula, diğer görevliler hakkında kurumların yetkili disiplin kurullarına başvurulur. Kurul incelemesini en geç 3 ayda bitirir; savunma süresi 10 gündür.

Bir veli, ilçedeki bir şube müdürünün kendisine kaba davrandığını ve işini bilerek beklettiğini düşünüyor; etik şikâyetini nereye yazacağını bilmiyor.

Kurul, kamu görevlilerinin uyacağı etik davranış ilkelerini yönetmelikle belirlemek, ilkelerin ihlal edildiği iddialarını resen ya da başvuru üzerine incelemek ve kamuda etik kültürünü yerleştirmekle görevlidir (5176 m.3). Cumhurbaşkanı 11 üyeyi seçer ve atar: bakanlık yapmış bir, il belediye başkanlığı yapmış bir, Yargıtay, Danıştay ya da Sayıştay emeklisi üç, müsteşarlık, büyükelçilik, valilik ya da bağımsız kurul başkanlığı yapmış üç, rektörlük ya da dekanlık yapmış iki, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunda en üst yöneticilik yapmış bir üye (m.2). Görev süresi dört yıldır.

Etik ihlal başvurusunun yolu (5176 ve Etik Yönetmeliği). Görsel: Sınav Defteri

Başvuru

Başvuru, 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun'daki esaslara göre, medeni hakları kullanma ehliyetine sahip Türk vatandaşları ve Türkiye'de oturan yabancı gerçek kişiler tarafından yapılır; başvuranın kendi menfaatinin etkilenmiş olması aranmaz (Yönetmelik m.31). Kimliği belirsiz ya da açıkça karalama amaçlı başvurular, yargıda görülmekte olan ya da karara bağlanmış uyuşmazlıklar incelenmez; inceleme sırasında yargıya gidilirse işlem durdurulur. Aykırı davranışın üzerinden iki yıl geçmişse başvuru incelenmez (m.40).

Etikte süreler, disiplindeki sürelerle yan yana
KonuEtik (5176, Yönetmelik)Disiplin (657)
Savunma süresi10 günEn az 7 gün
İnceleme ya da karar süresiKurul en geç 3 ayKademe durdurmada kurul 30 gün; çıkarmada en çok 6 ay
Geç kalma sınırıOlaydan 2 yıl sonra başvuru incelenmezİşlenmeden 2 yıl içinde ceza verilmezse zamanaşımı
Akılda kalsın: Etik Kurulu = 11 üye, 4 yıl, Cumhurbaşkanı atar. Yol ikiye ayrılır: genel müdür ve üstü → Kurul, diğerleri → kurumun disiplin kurulu. Süreler: 10 gün savunma, 3 ay inceleme, 2 yıl başvuru sınırı.
Sınavda

Nasıl sorulurKurulun üye sayısı, kim hakkında başvurulacağı ve süreler sorulur.

TuzakOkul müdürü ya da şube müdürü hakkında doğrudan Etik Kuruluna başvurulacağını sanmaktır; genel müdür düzeyinin altındaki görevliler için başvuru kurumun yetkili disiplin kuruluna yapılır. İkinci tuzak, Kurul incelemesinin disiplin ya da ceza soruşturmasının yerine geçtiğini düşünmektir; 5176 ikisini engellemez.

↕Sıralama genel müdür hakkında başvuru

  1. Şikâyet edilen görevliden on gün içinde savunma istenir
  2. Başvuru dilekçesi Kurul kayıtlarına geçer
  3. Karara karşı idari yargı yoluna gidilebilir
  4. Raportör başvuruyu görev, konu ve kabul edilebilirlik yönünden inceleyip ön rapor hazırlar
  5. Kurul en geç üç ay içinde salt çoğunlukla karar verir

?Soru çöz

Bir veli, ilçe millî eğitim müdürlüğündeki bir şube müdürünün etik ilkelere aykırı davrandığını düşünmektedir. 5176 sayılı Kanun ve Etik Yönetmeliği'ne göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Şube müdürü genel müdür düzeyinde olmadığından başvuru kurumun yetkili disiplin kurulunda etik ilkeler yönünden incelenir. A Kurulun yetki alanını (genel müdür ve üstü) yanlış uygular; B yönetmelikteki “menfaat etkilenmesi aranmaz” kuralına aykırıdır; D yargıdaki uyuşmazlıkta incelemenin durdurulacağını atlar.
KAVRAM · İNSAN HAKLARI

İnsan hakları: dokunulmaz haklar, üç kuşak ve temel belgeler

Eğitim Yönetimi · Etik, insan hakları ve demokrasi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İnsan haklarının temel nitelikleri nelerdir? İnsan hakları kaç kuşağa ayrılır ve temel insan hakları belgeleri hangileridir?

Kısa cevap: İnsan hakları, kişinin yalnız insan olduğu için sahip olduğu, doğuştan gelen, evrensel, devredilmez, vazgeçilmez ve dokunulmaz haklardır (Anayasa m.12). Üç kuşakta incelenir: kişisel ve siyasal haklar, ekonomik-sosyal-kültürel haklar ve barış, gelişme, sağlıklı çevre gibi dayanışma hakları. Temel belgeler Magna Carta'dan (1215) İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ne (1948) ve AİHS'ye (1950) uzanır.

Sınıf başkanlığı seçiminde oy kullanan öğrenci, okul kantininde sağlıklı yiyecek bekleyen öğrenci ve okul bahçesindeki ağacın kesilmesine itiraz eden öğrenci, farkında olmadan üç ayrı kuşaktan hak kullanır.

İnsan haklarının nitelikleri, devletin bu haklar karşısındaki sınırını çizer. Haklar doğuştandır (devlet vermez, tanır), evrenseldir (herkese aittir), devredilemez ve vazgeçilemez (kişi kendi isteğiyle bile başkasına bırakamaz), dokunulmazdır (ancak Anayasa'nın gösterdiği sebeplerle ve kanunla, özüne dokunmadan sınırlanabilir, m.13) ve bir bütündür (biri ötekinden ayrı korunamaz). Anayasa'nın 12. maddesi bunu tek cümlede söyler: herkes kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir; bu haklar kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödevlerini de içerir.

İnsan haklarının üç kuşağı. Görsel: Sınav Defteri
Temel insan hakları belgeleri (kısa)
BelgeYılÖnemi
Magna Carta1215İngiltere'de kral yetkisinin ilk kez yazılı olarak sınırlanması
Haklar Dilekçesi · Habeas Corpus · Haklar Bildirgesi1628 · 1679 · 1689Keyfî tutuklamaya karşı güvence ve parlamentonun güçlenmesi
Virginia Haklar Bildirgesi · Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi1776Doğal hakların yazılı bildirgelere girmesi
İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi (Fransa)1789Eşitlik, özgürlük ve millî egemenlik
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (BM)10 Aralık 1948Hakların evrensel ölçekte ilanı; hukuken bağlayıcı bir antlaşma değil, bildiridir
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi1950Bağlayıcı sözleşme ve bireysel başvuru yolu (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi)

Bu belgelerin hikâyesi ve Osmanlı-Türk anayasal gelişmeleri Vatandaşlık serisinde ayrıntılı anlatılır; GYS'de bu konudan genellikle tek soru gelir ve soru çoğunlukla kuşak ayrımını ya da hakların niteliğini yoklar. Okul yöneticisi açısından en yakın örnek, ikinci kuşaktan eğitim hakkıdır: Anayasa'nın 42. maddesi bunu hem hak hem ödev olarak düzenler.

Akılda kalsın: Fransız devriminin üç sloganı kuşakları hatırlatır: özgürlük (1. kuşak), eşitlik (2. kuşak), kardeşlik (3. kuşak, dayanışma). Nitelikler: doğuştan, evrensel, devredilmez, vazgeçilmez, dokunulmaz, bölünmez.
Sınavda

Nasıl sorulurBir hak verilir ve hangi kuşağa ait olduğu sorulur; ya da “aşağıdakilerden hangisi insan haklarının niteliklerinden biri değildir?” denir.

TuzakEğitim ve sağlık hakkını birinci kuşağa koymaktır; bunlar devletten hizmet isteyen ikinci kuşak haklardır. İkinci tuzak, “insan hakları devlet tarafından verilir” ya da “kişi isterse haklarından vazgeçebilir” ifadeleridir; ikisi de niteliklere aykırıdır.

↕Sıralama eskiden yeniye

  1. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi
  2. Virginia Haklar Bildirgesi
  3. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
  4. Magna Carta
  5. İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi

?Soru çöz

Aşağıdaki haklardan hangisi ikinci kuşak (ekonomik, sosyal ve kültürel) haklar arasında yer alır?

✓ A. Eğitim hakkı devletten okul, öğretmen ve hizmet bekleyen bir haktır; bu yüzden ikinci kuşaktadır. B siyasal bir haktır, birinci kuşağa aittir; C dayanışma hakkıdır, üçüncü kuşaktadır; D devletin karışmamasını isteyen birinci kuşak bir özgürlüktür.
İLKE · DEMOKRASİ

Demokrasinin ilkeleri: egemenlikten azınlık haklarına, okul meclisinden zümreye

Eğitim Yönetimi · Etik, insan hakları ve demokrasi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYönetimde karar verme modelleri nelerdir? Rasyonel model, sınırlı rasyonellik, adımsal model, çöp kutusu modeli ve katılımcı karar nedir?Bağlantılı konudan (Liderlik ve okul yönetimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Rasyonel model, sorunu tanımlayıp bütün seçenekleri karşılaştırarak en iyisini seçmeyi öngörür. Simon'a göre yönetici bilgi ve zaman sınırlı olduğu için en iyiyi değil “yeterince iyi” olanı seçer (sınırlı rasyonellik). Adımsal model küçük değişikliklerle ilerler, çöp kutusu modeli kararı sorun, çözüm ve katılımcıların rastlantısal buluşması sayar; katılımcı karar ilgisi ve uzmanlığı olanları sürece katar.

Karar verme modelleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Demokrasinin temel ilkeleri nelerdir? Çoğulculuk, katılım ve azınlık haklarının korunması ne demektir, okulda demokrasi nasıl uygulanır?

Kısa cevap: Demokrasi, egemenliğin halka ait olduğu ve halkın yönetime katıldığı yönetim biçimidir. Temel ilkeleri: halk (millî) egemenliği, serbest ve düzenli seçimler, çoğulculuk, katılım, hukukun üstünlüğü, kuvvetler ayrılığı, temel hak ve özgürlüklerin güvencesi ile çoğunluğun yönetimi ve azınlık haklarının korunmasıdır. Okulda demokrasi; seçimle oluşan öğrenci temsilciliği, kurullarda ortak karar ve görüşlere açık yönetimle yaşanır.

Okul meclisi seçiminde kazanan liste, kaybeden listenin önerisini gündemden çıkarmak ister; müdürün bu ana vereceği tepki, öğrencilere demokrasinin “çoğunluk” kadar “azınlık” demek olduğunu öğretir.

Demokrasi yalnız sandık değildir. Sandık, kimin yöneteceğini belirler; nasıl yönetileceğini ise öteki ilkeler belirler. Anayasa'nın 2. maddesi Cumhuriyeti “demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti” olarak tanımlar; 6. madde egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu ve hiçbir kişiye, zümreye ya da sınıfa bırakılamayacağını söyler.

Demokrasinin temel ilkeleri
İlkeAnlamıAnayasa ya da okuldan örnek
Halk (millî) egemenliğiYönetme yetkisinin kaynağı halktırAnayasa m.6
Serbest ve düzenli seçimYöneticiler belli aralıklarla, özgür iradeyle seçilirSerbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm (m.67)
ÇoğulculukFarklı görüş ve grupların var olması ve örgütlenmesiSiyasi partiler demokratik hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır (m.68)
KatılımVatandaşın karar süreçlerine katkısıOkul aile birliği, öğrenci temsilcileri, öğretmenler kurulu
Hukukun üstünlüğüYönetenler de hukukla bağlıdır; yargı denetimiDisiplin kararlarının yargı denetimine açık olması
Kuvvetler ayrılığıYasama, yürütme, yargının ayrı organlarda olmasıBağımsız mahkemeler
Çoğunluk yönetimi, azınlığa saygıKarar çoğunlukla alınır, ama azınlığın hakları ve sesi korunurKaybeden listenin görüşünün dinlenmesi

Demokrasi uygulanış biçimine göre de ayrılır: halkın kararları doğrudan aldığı doğrudan demokrasi, seçilen temsilciler eliyle yürüyen temsilî demokrasi ve temsilî düzene halk oylaması gibi araçların eklendiği yarı doğrudan demokrasi. Türkiye temsilî demokrasiyi esas alır ve halkoylamasına yer verir.

Okulda demokrasi

Okul, demokrasinin öğretildiği değil yaşandığı yer olduğunda etkilidir. Öğrenci temsilcilerinin seçimle belirlenmesi, öğretmenler kurulu ve zümre toplantılarında kararların tartışılarak alınması, okul aile birliğiyle velilerin sürece katılması ve kararların gerekçesiyle duyurulması katılım ve saydamlık ilkelerinin okuldaki karşılığıdır. Liderlik ve okul yönetimi sayfasında gördüğümüz katılımcı karar verme, demokratik okul kültürünün yönetimdeki adıdır.

Akılda kalsın: Demokrasi sandık + güvencedir. Sandık: egemenlik, seçim. Güvence: çoğulculuk, katılım, hukukun üstünlüğü, kuvvetler ayrılığı, azınlık hakları. Seçim ilkeleri (m.67): serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm.
Karışan sayılar ve terimler (bütün sayfa)
KonuDoğrusuKarıştırılan
Etik ilkeleri18 ilke, m.5–22, beş grup“Beyana güven”i ayrı ilke saymak (m.5'in unsuru)
Yöneticiye özel yasakm.10: baskı, hakaret, tehdit, kanıtsız raporm.9 dürüstlük ve tarafsızlık
Kayırmacılık (m.14)Nepotizm akraba, kronizm eş-dost, patronaj siyasalNepotizm ↔ kronizm
Hediye (m.15)Ölçüt değer değil, iş ilişkisi; kitap ve takvim serbest“Değeri düşükse serbest”
Etik sözleşme, komisyonSözleşme 1 ay içinde; komisyon en az 3 kişi, üyeler 3 ay içinde bildirilirKomisyonu Etik Kurulunun kurduğunu sanmak
Etik Kurulu (5176)11 üye, 4 yıl, Cumhurbaşkanı atar; genel müdür ve üstüne bakarOkul müdürü için doğrudan Kurula başvurmak
Etik süreleriSavunma 10 gün, inceleme 3 ay, başvuru sınırı 2 yıl657 disiplin savunması en az 7 gün
İnsan hakları kuşakları1. kişisel-siyasal (negatif statü); 2. ekonomik-sosyal (pozitif); 3. dayanışmaEğitim ve sağlık hakkını 1. kuşağa koymak
İHEB, AİHSİHEB 1948, bildiri; AİHS 1950, bağlayıcı, bireysel başvuruİHEB'i bağlayıcı antlaşma sanmak
Seçim ilkeleri (m.67)Oy gizli, sayım ve döküm açık; çoğunluk + azınlık hakları“Açık oy”; demokrasiyi yalnız çoğunluk saymak
Sınavda

Nasıl sorulurBir uygulama verilir ve hangi demokratik ilkeyle ilgili olduğu sorulur: “Farklı görüşlerin örgütlenebilmesi” çoğulculuk, “kararlara etkilenenlerin katılması” katılımdır.

TuzakDemokrasiyi “çoğunluğun her istediğini yapması” diye tanımlamaktır; azınlık haklarının korunması da demokrasinin ilkesidir. İkinci tuzak, seçim ilkelerine “açık oy” eklemektir; oy gizli, sayım ve döküm açıktır.

⇄Bilgi eşleştirme uygulama → ilke

?Soru çöz

Anayasa'nın 67. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi seçimlerin ve halkoylamasının yapılma esaslarından biri değildir?

✓ D. Anayasa oyun gizli olmasını ister; açık olan oy değil, sayım ve dökümdür. A gizli oy 67. maddede sayılır; B tek dereceli seçim, seçmenin temsilciyi aracısız seçmesidir ve sayılır; C açık sayım ve döküm de aynı maddede yer alır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir okul müdürü, kantin işletmesi için ihale belgesindeki ölçütleri karşılayan teklifleri incelerken, ilk uygun teklifi bulduğunda öteki teklifleri ayrıntılı karşılaştırmayı bırakmış ve bu teklifi kabul etmiştir. Müdürün karar verme biçimi en çok hangi yaklaşımla açıklanır?

✓ C. Ölçütü karşılayan ilk “yeterince iyi” seçenekte durmak Simon'ın sınırlı rasyonelliğidir. A rasyonel model bütün seçenekleri karşılaştırıp en iyisini seçmeyi ister; B çöp kutusunda karar sorun, çözüm ve katılımcıların rastlantısal buluşmasıdır; D grup düşüncesi bir grubun uyum uğruna eleştiriyi bastırmasıdır, burada karar tek kişinindir.Kaynak: Liderlik ve okul yönetimi · Karar verme modelleri

?Soru 2

Bir lisede şunlar gözlenmiştir:
I. Her pazartesi okul marşı okunur, koridorlarda başarı panoları asılıdır.
II. Okul yönetimi, her toplantıda “bu okulda her öğrenci öğrenebilir” inancını savunur.
III. Öğretmenler, farkında olmadan “düşük puanla gelen öğrenci değişmez” diye düşünür.
Schein'in kültür düzeylerine göre bunlardan hangileri yapay ürünler düzeyindedir?

✓ A. Tören ve pano gözle görülür; yapay ürünlerdir. II örgütün açıkça söylediği şeydir, yani benimsenen değerdir; III kanıksanmış, farkında olunmayan inançtır, yani temel varsayımdır. B savunulan değeri, dile getirildiği için yapay ürün sayar; C ve D söylenen değeri ve gizli varsayımı en üst düzeye taşır.Kaynak: Liderlik ve okul yönetimi · Örgüt kültürü ve iklimi

?Soru 3

Bir okulda kütüphane sorumlusu memura, aynı gün müdür yardımcılarından biri kitap sayımını bitirmesini, öteki ise acil olarak kayıt evrakını hazırlamasını söylemiştir. Memur hangisine öncelik vereceğini bilememektedir. Bu durumda örgüt yapısının hangi ilkesi çiğnenmiştir?

✓ B. Bir ast iki ayrı amirden çelişen emir almıştır; her astın yalnız bir amire bağlı olmasını isteyen emir-komuta birliği ilkesi çiğnenmiştir. A kontrol alanı bir amire bağlı ast sayısıdır, burada sorun sayı değil; C görev verilip yetki verilmemesiyle ilgilidir; D işin uzmanlığa göre bölünmesidir.Kaynak: Yönetim bilimi · Örgüt yapısı: yetki, sorumluluk, kontrol alanı

?Soru 4

Yeni atanan bir okul müdürü, öğretmenlere yalnız mevzuattaki görev ve yetkilerini hatırlatarak iş yaptırmaktadır. Bir dönem sonra öğretmenlerin verilen işleri yalnız asgari düzeyde yaptığı, gönüllü katılımın hiç olmadığı görülmüştür. Müdürün öğretmenlerin bağlılığını artırmak için öncelikle güçlendirmesi gereken güç kaynakları hangileridir?

✓ C. Gönüllü bağlılığı en çok kişisel güç kaynakları, yani uzmanlık ve karizmatik güç artırır. A müdür zaten yasal güce dayanıyor; zorlayıcı güç asgari uyumu bile dirence çevirebilir; B ödül ve yasal güç makamdan gelir, kısa süreli uyum sağlar; D zorlayıcı ve ödül gücü davranışı dışarıdan yönetir, içten bağlılık doğurmaz.Kaynak: Liderlik ve okul yönetimi · Güç, otorite, lider ve yönetici

?Soru 5

Bir ilçe millî eğitim müdürlüğünde iki şef aynı iş yükünü taşımaktadır. Şeflerden biri, ötekinin aynı emekle daha çok takdir aldığını düşünmeye başlamış ve kendi işinde gönüllü yaptığı ek çalışmaları bırakmıştır. Şefin davranışı en çok hangi kuramla açıklanır?

✓ A. Şef kendi emek-kazanç oranını meslektaşınınkiyle karşılaştırmış, eşitsizlik algılayınca girdisini (ek çalışmayı) azaltmıştır; bu Adams'ın eşitlik kuramıdır. B Herzberg etmenlerin işin özünde mi çevresinde mi olduğuna bakar, karşılaştırmaya değil; C Maslow ihtiyaç basamaklarını açıklar; D Locke amacın açıklığı ve güçlüğüyle ilgilidir.Kaynak: Yönetimde insan ilişkileri · Süreç kuramları: Vroom, Adams, Locke

?Soru 6

Okul müdürü öğretmenler kurulunda “Öğrenme kanıtlarınızı dosyalayın.” demiş; bazı öğretmenler bunu yazılı sınav kâğıtları, bazıları öğrenci ürünleri, bazıları da e-Okul notları olarak anlamıştır. Müdürün sözleri salonda açıkça duyulmuştur. Bu iletişim sorununun kaynağı en çok hangisidir?

✓ C. Sözler duyulmuş ama aynı ifadeye farklı anlamlar yüklenmiştir; sorun sözcüğün anlamındadır, bu anlamsal gürültüdür. A fiziksel gürültü mesajın duyulmasını engeller, burada söz açıkça duyulmuş; B toplantı yüz yüze ve çift yönlü olabilecek uygun bir kanaldır; D geri bildirim yanlış anlamayı azaltır, sorun onun eksikliğidir.Kaynak: Yönetimde insan ilişkileri · İletişim süreci ve öğeleri

?Soru 7

Bir okul müdürü her dönem velilere okul hakkında görüş anketi uygulamakta, anketten çıkan önerilerle okulun yıllık çalışma planını değiştirmekte ve hangi önerinin neden uygulandığını velilere duyurmaktadır. Müdürün bu uygulaması halkla ilişkilerin en çok hangi ilkesini yansıtır?

✓ A. Müdür yalnız bilgi vermiyor; velilerin görüşünü alıyor, planı ona göre değiştiriyor ve sonucu geri bildiriyor; bu iki yönlülüktür. B süreklilik ilişkinin kesintisiz sürmesidir, vakadaki asıl vurgu görüşe göre değişmektir; C gizlilik halkla ilişkilerin ilkesi değil, açıklığın karşıtıdır; D tek yönlü bilgilendirme tanıtıma yakındır, dinlemeyi içermez.Kaynak: Yönetimde insan ilişkileri · Halkla ilişkiler ve okul-çevre

?Soru 8

Bir okul müdürü, il genelinde başarılı bulunan bir uygulamayı kendi okuluna aynen taşımak yerine önce okulunun öğrenci profilini, öğretmen kadrosunu ve çevre özelliklerini incelemiş; uygulamayı bu koşullara göre değiştirerek başlatmıştır. Müdürün yaklaşımı en çok hangi yönetim anlayışına uygundur?

✓ D. Her yerde geçerli tek doğru yol yerine uygulamayı okulun koşullarına göre uyarlamak durumsallık yaklaşımının özüdür. A bilimsel yönetim tersine her işin “en iyi tek yolu”nu arar; B bürokrasi aynı kuralın her yerde aynı uygulanmasını öngörür; C insan ilişkileri yaklaşımı çalışanların toplumsal ihtiyaçlarına odaklanır, koşullara uyarlamaya değil.Kaynak: Yönetim bilimi · Modern ve çağdaş yaklaşımlar

?Soru 9

Bir okul müdürünün, nöbet görevini aksatan öğretmene söylediği aşağıdaki cümlelerden hangisi ben dili ile kurulmuştur?

✓ D. Cümle davranışı (nöbette olmamak), etkisini (bahçe gözetimsiz kalıyor) ve konuşanın duygusunu (endişe) suçlamadan anlatıyor; ben dilinin üç parçası tamdır. A kişiliği yargılayan bir sen dilidir; B “ben” ile başlasa da öğretmeni etiketleyen bir sen dilidir; C karşılaştırarak suçlar.Kaynak: Yönetimde insan ilişkileri · İletişim engelleri, dinleme, ben dili

?Soru 10

Bir okul müdürü, öğretmenler kurulunda alınan kararın neden önemli olduğunu öğretmenlere anlatmak, iki zümre arasındaki gerginliği yatıştırmak ve yeni gelen öğretmeni kadroya kaynaştırmak için zaman ayırmaktadır. Müdürün bu davranışlarında Katz'ın yönetici becerilerinden hangisi öne çıkmaktadır?

✓ B. Anlatmak, yatıştırmak ve kaynaştırmak insanlarla birlikte çalışabilmeyi gerektirir; bu, Katz'ın her kademede gerekli saydığı insan ilişkileri becerisidir. A teknik beceri işin yöntem ve aracını bilmektir (çizelge, e-Okul işlemi); C kavramsal beceri örgütü bir bütün olarak görüp uzun vadeli düşünmektir; D Katz'ın üçlü sınıflamasında yer almaz.Kaynak: Yönetim bilimi · Yönetim, örgüt, yönetici
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Yönetimi soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →