Güç ve otorite: French ve Raven'in güç kaynakları, lider ve yönetici
Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaYönetim nedir? Örgüt ve yönetici ne demektir? Etkililik ile verimlilik arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Yönetim bilimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Yönetim, bir örgütün amaçlarını insan ve madde kaynaklarını en uygun biçimde kullanarak gerçekleştirme sürecidir. Örgüt, ortak amaç için bir araya gelmiş insanların iş bölümü ve hiyerarşiyle kurduğu yapıdır; yönetici bu yapıyı amaca yönelten kişidir. Etkililik amaca ulaşma, verimlilik kaynağı az harcayarak ulaşma derecesidir.
✎Konu anlatımı
Liderlik nedir, yöneticilikten farkı nedir? French ve Raven'in güç kaynakları nelerdir?
Kısa cevap: Güç, başkalarının davranışını etkileyebilme yeteneğidir; otorite ise bu gücün meşru, yani kabul görmüş biçimidir. French ve Raven beş güç kaynağı sayar: yasal, ödül, zorlayıcı, uzmanlık ve karizmatik (benzeşim) güç. Yönetici gücünü çoğunlukla makamından, lider ise kişiliğinden ve bilgisinden alır; iyi bir müdürde ikisi birlikte bulunur.Aynı okulda iki kişi: biri müdür, öğretmenler kurulunu o yönetir ve izin dilekçesini o imzalar; öteki yirmi yıllık bir matematik öğretmeni, yeni bir uygulama başlayacaksa herkes önce onun ne dediğine bakar. Okulda kimin sözü daha çok geçer?
Güç, bir kişinin başkalarını, onlar istemese de kendi istediği yönde davranmaya yöneltebilme kapasitesidir. Gücün yasal dayanağı olan ve astlarca kabul edilen biçimine otorite denir. Yönetim bilimi sayfasında gördüğümüz Barnard'ın yetkinin kabulü düşüncesi tam buraya bağlanır: makamın verdiği yetki, astlar onu kabul ettiğinde gerçek etkiye dönüşür.
French ve Raven: gücün beş kaynağı
| Güç | Nereden gelir? | Okul örneği | Kaynağı |
|---|---|---|---|
| Yasal (meşru) | Makamın mevzuatla verdiği karar ve emir hakkı | Müdürün nöbet görevlendirmesi yapması | Makam (örgütsel güç) |
| Ödül | İstenen bir şeyi verebilme | Başarı belgesi için teklif, istenen ders programını verme | |
| Zorlayıcı | Yaptırım uygulayabilme, korkutma | Disiplin soruşturması açma, olumsuz görev verme | |
| Uzmanlık | Bilgi, beceri, deneyim | Sorunlu bir mevzuat konusunda herkesin danıştığı öğretmen | Kişi (kişisel güç) |
| Karizmatik (benzeşim) | Sevilme, örnek alınma, özdeşleşme | Öğretmenlerin “onun gibi olmak isteriz” dediği müdür |
Raven daha sonra listeye bilgi gücünü (başkalarının ihtiyaç duyduğu bilgiye sahip olma ya da bilgiyi denetleme) ekledi. Makamdan gelen güçler kişinin yerinden ayrılmasıyla biter; kişisel güçler kişiyle birlikte gider. Araştırmalar, astların bağlılığını en çok uzmanlık ve karizmatik gücün, en az zorlayıcı gücün artırdığını gösterir; zorlayıcı güç kısa sürede itaat sağlar ama gönülsüz uyum ve direnç doğurur.
Weber'in üç otorite türü ve lider-yönetici ayrımı
Weber otoriteyi meşruluk kaynağına göre üçe ayırır: geleneksel (kökleşmiş gelenekten; aşiret reisi, hanedan), karizmatik (liderin olağanüstü sayılan kişisel niteliklerinden) ve yasal-ussal (yazılı kurallardan ve makamdan). Modern bürokrasi, yani okul ve müdürlükler, yasal-ussal otoriteye dayanır. Yönetici atamayla gelir, gücünü büyük ölçüde makamından alır, var olan düzeni sürdürmeye ve kurallara odaklanır. Lider ise atanmasa da ortaya çıkabilir, gücünü kişisel kaynaklardan alır, insanları ortak bir vizyona yöneltir ve değişimi başlatır. İyi bir okul müdüründen ikisi birlikte beklenir.
Nasıl sorulurBir müdürün ya da öğretmenin etki kurma biçimi anlatılır, hangi güç kaynağını kullandığı sorulur. Gerçek sınavda şıklar beştir; burada dörttür.
TuzakÖdül gücünü yasal güçle karıştırmaktır: ödülde vurgu istenen şeyi verebilmek, yasal güçte makamın emir hakkıdır. Makamı olmayan öğretmen de uzmanlık ve karizmatik güce sahip olabilir. Bu sayfanın payı: GYS şube müdürü duyurusunda “Yönetim, liderlik ve organizasyon” 3 soru (Yönetim bilimi sayfasıyla ortak); EKYS'de ayrı alan değildir, Eğitim Bilimleri %15'inin eğitim yönetimi kısmında liderlik ve denetim sorulabilir.
⇄Bilgi eşleştirme davranış ve güç kaynağı
?Soru çöz
Yeni atanan bir okul müdürü, öğretmenlere yalnız mevzuattaki görev ve yetkilerini hatırlatarak iş yaptırmaktadır. Bir dönem sonra öğretmenlerin verilen işleri yalnız asgari düzeyde yaptığı, gönüllü katılımın hiç olmadığı görülmüştür. Müdürün öğretmenlerin bağlılığını artırmak için öncelikle güçlendirmesi gereken güç kaynakları hangileridir?