Liderlik ve okul yönetimi: kuramlar, karar, değişim ve denetim

Okul müdürünün liderlik tarzlarını, karar verme modellerini, örgüt kültürünü, değişimi yönetmeyi, çatışma stratejilerini ve eğitimde denetim türlerini öğren.

7 durakGYS · EKYS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · GÜÇ VE OTORİTE

Güç ve otorite: French ve Raven'in güç kaynakları, lider ve yönetici

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYönetim nedir? Örgüt ve yönetici ne demektir? Etkililik ile verimlilik arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Yönetim bilimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yönetim, bir örgütün amaçlarını insan ve madde kaynaklarını en uygun biçimde kullanarak gerçekleştirme sürecidir. Örgüt, ortak amaç için bir araya gelmiş insanların iş bölümü ve hiyerarşiyle kurduğu yapıdır; yönetici bu yapıyı amaca yönelten kişidir. Etkililik amaca ulaşma, verimlilik kaynağı az harcayarak ulaşma derecesidir.

Yönetim, örgüt, yönetici

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Liderlik nedir, yöneticilikten farkı nedir? French ve Raven'in güç kaynakları nelerdir?

Kısa cevap: Güç, başkalarının davranışını etkileyebilme yeteneğidir; otorite ise bu gücün meşru, yani kabul görmüş biçimidir. French ve Raven beş güç kaynağı sayar: yasal, ödül, zorlayıcı, uzmanlık ve karizmatik (benzeşim) güç. Yönetici gücünü çoğunlukla makamından, lider ise kişiliğinden ve bilgisinden alır; iyi bir müdürde ikisi birlikte bulunur.

Aynı okulda iki kişi: biri müdür, öğretmenler kurulunu o yönetir ve izin dilekçesini o imzalar; öteki yirmi yıllık bir matematik öğretmeni, yeni bir uygulama başlayacaksa herkes önce onun ne dediğine bakar. Okulda kimin sözü daha çok geçer?

Güç, bir kişinin başkalarını, onlar istemese de kendi istediği yönde davranmaya yöneltebilme kapasitesidir. Gücün yasal dayanağı olan ve astlarca kabul edilen biçimine otorite denir. Yönetim bilimi sayfasında gördüğümüz Barnard'ın yetkinin kabulü düşüncesi tam buraya bağlanır: makamın verdiği yetki, astlar onu kabul ettiğinde gerçek etkiye dönüşür.

French ve Raven: gücün beş kaynağı

Güç kaynakları ve okul örnekleri
GüçNereden gelir?Okul örneğiKaynağı
Yasal (meşru)Makamın mevzuatla verdiği karar ve emir hakkıMüdürün nöbet görevlendirmesi yapmasıMakam (örgütsel güç)
Ödülİstenen bir şeyi verebilmeBaşarı belgesi için teklif, istenen ders programını verme
ZorlayıcıYaptırım uygulayabilme, korkutmaDisiplin soruşturması açma, olumsuz görev verme
UzmanlıkBilgi, beceri, deneyimSorunlu bir mevzuat konusunda herkesin danıştığı öğretmenKişi (kişisel güç)
Karizmatik (benzeşim)Sevilme, örnek alınma, özdeşleşmeÖğretmenlerin “onun gibi olmak isteriz” dediği müdür

Raven daha sonra listeye bilgi gücünü (başkalarının ihtiyaç duyduğu bilgiye sahip olma ya da bilgiyi denetleme) ekledi. Makamdan gelen güçler kişinin yerinden ayrılmasıyla biter; kişisel güçler kişiyle birlikte gider. Araştırmalar, astların bağlılığını en çok uzmanlık ve karizmatik gücün, en az zorlayıcı gücün artırdığını gösterir; zorlayıcı güç kısa sürede itaat sağlar ama gönülsüz uyum ve direnç doğurur.

Weber'in üç otorite türü ve lider-yönetici ayrımı

Weber otoriteyi meşruluk kaynağına göre üçe ayırır: geleneksel (kökleşmiş gelenekten; aşiret reisi, hanedan), karizmatik (liderin olağanüstü sayılan kişisel niteliklerinden) ve yasal-ussal (yazılı kurallardan ve makamdan). Modern bürokrasi, yani okul ve müdürlükler, yasal-ussal otoriteye dayanır. Yönetici atamayla gelir, gücünü büyük ölçüde makamından alır, var olan düzeni sürdürmeye ve kurallara odaklanır. Lider ise atanmasa da ortaya çıkabilir, gücünü kişisel kaynaklardan alır, insanları ortak bir vizyona yöneltir ve değişimi başlatır. İyi bir okul müdüründen ikisi birlikte beklenir.

Akılda kalsın: Beş güç, iki aile: makamdan üç (yasal, ödül, zorlayıcı) + kişiden iki (uzmanlık, karizma). Weber'in üçlüsü: gelenek, karizma, kural. Yönetici işleri doğru yapar, lider doğru işleri yaptırır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir müdürün ya da öğretmenin etki kurma biçimi anlatılır, hangi güç kaynağını kullandığı sorulur. Gerçek sınavda şıklar beştir; burada dörttür.

TuzakÖdül gücünü yasal güçle karıştırmaktır: ödülde vurgu istenen şeyi verebilmek, yasal güçte makamın emir hakkıdır. Makamı olmayan öğretmen de uzmanlık ve karizmatik güce sahip olabilir. Bu sayfanın payı: GYS şube müdürü duyurusunda “Yönetim, liderlik ve organizasyon” 3 soru (Yönetim bilimi sayfasıyla ortak); EKYS'de ayrı alan değildir, Eğitim Bilimleri %15'inin eğitim yönetimi kısmında liderlik ve denetim sorulabilir.

⇄Bilgi eşleştirme davranış ve güç kaynağı

?Soru çöz

Yeni atanan bir okul müdürü, öğretmenlere yalnız mevzuattaki görev ve yetkilerini hatırlatarak iş yaptırmaktadır. Bir dönem sonra öğretmenlerin verilen işleri yalnız asgari düzeyde yaptığı, gönüllü katılımın hiç olmadığı görülmüştür. Müdürün öğretmenlerin bağlılığını artırmak için öncelikle güçlendirmesi gereken güç kaynakları hangileridir?

✓ C. Gönüllü bağlılığı en çok kişisel güç kaynakları, yani uzmanlık ve karizmatik güç artırır. A müdür zaten yasal güce dayanıyor; zorlayıcı güç asgari uyumu bile dirence çevirebilir; B ödül ve yasal güç makamdan gelir, kısa süreli uyum sağlar; D zorlayıcı ve ödül gücü davranışı dışarıdan yönetir, içten bağlılık doğurmaz.
KURAM · LİDERLİK

Liderlik kuramları: özellikler, Ohio, Michigan ve yönetim ızgarası

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKlasik yönetim kuramı nedir? Taylor'ın bilimsel yönetimi, Fayol'un yönetim ilkeleri ve Weber'in bürokrasi kuramı nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Yönetim bilimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Klasik kuram örgütü bir makine gibi görür; amaç en yüksek verim, araç ise iş bölümü, kurallar ve hiyerarşidir. Taylor işi bilimsel olarak inceleyip “en iyi tek yolu” arar (bilimsel yönetim), Fayol yönetimin süreçlerini ve 14 ilkesini koyar, Weber ise yazılı kurallara ve liyakate dayanan ideal bürokrasiyi tanımlar.

Klasik kuram: Taylor, Fayol, Weber

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Liderlikte özellikler kuramı nedir? Ohio, Michigan çalışmaları ve Blake-Mouton yönetim ızgarası liderliği nasıl açıklar?

Kısa cevap: Özellikler kuramı liderin doğuştan gelen kişilik niteliklerini arar ve tutarlı bir liste bulamaz. Davranışsal kuramlar liderin ne yaptığına bakar: Ohio çalışmaları yapıyı kurma ile anlayış göstermeyi iki ayrı boyut, Michigan iş merkezli ile çalışan merkezli liderliği bir doğrunun iki ucu sayar; Blake ve Mouton bu iki ilgiyi yönetim ızgarasında birleştirir.

Müdürlük mülakatındaki soru hep aynıdır: “İyi bir okul müdürünü ne yapar?” Bir yüzyıl önce cevap “doğuştan gelen bir karakter” idi; bugün cevap “yaptıkları ve içinde bulunduğu durum”dur. Bu yolculuk üç durakta ilerler.

1. durak: özellikler kuramı

İlk liderlik araştırmaları, büyük liderleri sıradan insanlardan ayıran kişilik özelliklerini (zekâ, kendine güven, boy, enerji, konuşma yeteneği) aradı; bu yüzden yaklaşıma “büyük adam” kuramı da denir. Araştırmalar, her liderde bulunan ortak bir özellik listesi çıkaramadı: bir okulda başarılı olan müdür ötekinde başarısız olabiliyordu. Bu sonuç ilgiyi liderin ne olduğundan ne yaptığına çevirdi.

2. durak: davranışsal kuramlar

Iowa çalışmaları (Lewin ve arkadaşları) üç tarz tanımladı: kararları tek başına veren otoriter, kararları grupla birlikte alan demokratik ve grubu kendi hâline bırakan serbest bırakıcı lider. Ohio Devlet Üniversitesi çalışmaları lider davranışını iki boyutta ölçtü: yapıyı kurma (görevleri tanımlama, ölçüt koyma, işi düzenleme) ve anlayış gösterme (güven, saygı, astın duygularına ilgi). Ohio'ya göre bu iki boyut birbirinden bağımsızdır; bir lider ikisinde birden yüksek olabilir. Michigan Üniversitesi çalışmaları ise iş merkezli ve çalışan (ilişki) merkezli liderliği tek bir doğrunun iki ucu olarak gördü ve çalışan merkezli liderlerin gruplarının daha verimli olduğunu buldu.

Blake ve Mouton, bu iki boyutu “üretime ilgi” ve “insana ilgi” adıyla 9×9'luk bir yönetim ızgarasına yerleştirdi. Izgaradaki beş temel tarz sınavın gözdesidir:

Önce yatay eksen okunur: 9,1 işe çok, insana az ilgidir; 1,9 tam tersidir. Görev yönetimine otorite-itaat, zayıf yönetime yoksun yönetim de denir.Görsel: Sınav Defteri

Davranışsal kuramlar “her durumda en iyi bir tarz vardır” varsayımını taşır; Blake ve Mouton için bu, takım yönetimidir. Bu varsayımın sınırını bir sonraki konudaki durumsallık kuramları gösterecek.

Akılda kalsın: Ohio iki eksen (yapı + anlayış, ikisi birden yüksek olabilir), Michigan tek doğru (iş ↔ çalışan, bir uç seçilir). Izgarada ilk sayı üretim, ikinci sayı insan: 9,1 görev; 1,9 köy kulübü; 9,9 takım.
Sınavda

Nasıl sorulurBir müdürün davranışı betimlenir, ızgaradaki konumu ya da Ohio boyutu sorulur.

TuzakIzgaradaki sayıların sırasını ters okumaktır: 1,9 insana yüksek ilgi (köy kulübü), 9,1 üretime yüksek ilgidir (görev). İkinci tuzak, Ohio ile Michigan'ı karıştırmaktır: iki boyutun bağımsız olduğunu söyleyen Ohio, tek doğrunun uçlarını konuşan Michigan'dır. “Lider doğuştan olur” görüşü özellikler kuramıdır.

✎Boşluk doldurma davranışsal kuramlar

Ohio çalışmalarına göre lider davranışının iki bağımsız boyutu yapıyı kurma ve boyutudur. İş merkezli ve çalışan merkezli liderliği tek bir doğrunun iki ucu olarak gören araştırmalar çalışmalarıdır. Blake ve Mouton'un ızgarasında insana çok yüksek, üretime çok düşük ilgiyi gösteren 1,9 konumuna yönetimi denir.

anlayış gösterme · Michigan · köy kulübü · takım · Iowa · görev

?Soru çöz

Bir okul müdürü, öğretmenlerle iyi ilişkiler kurmak için çatışmalı her konuyu ertelemekte; nöbet aksamaları, eksik ders defterleri ve düşen başarı oranları gündeme gelmeden toplantıları kapatmaktadır. Öğretmenler müdürü çok sevmekte, ancak okulun hedefleri gerçekleşmemektedir. Blake ve Mouton'un yönetim ızgarasına göre bu müdürün tarzı hangisidir?

✓ A. Müdürün insana ilgisi çok yüksek, üretime (hedeflere) ilgisi çok düşüktür; bu köy kulübü yönetimidir. B görev yönetimi tam tersidir, sonucu ilişkiden üstün tutar; C orta yolda iki ilgi de orta düzeydedir, hedefler büsbütün bırakılmaz; D zayıf yönetimde insana ilgi de düşüktür, oysa müdür ilişkiye çok önem veriyor.
KURAM · DURUMSAL LİDERLİK

Durumsal liderlik: Fiedler, Hersey-Blanchard ve yol-amaç kuramı

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSistem yaklaşımı ve durumsallık yaklaşımı nedir? Toplam kalite yönetimi, stratejik yönetim ve öğrenen örgüt ne anlama gelir?Bağlantılı konudan (Yönetim bilimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Modern kuram örgütü çevresiyle sürekli etkileşen açık bir sistem olarak görür: girdi, süreç, çıktı ve geri bildirimden oluşur. Durumsallık yaklaşımına göre her yerde geçerli tek en iyi yönetim yolu yoktur; doğru yol duruma bağlıdır. Çağdaş yaklaşımlar arasında toplam kalite yönetimi, stratejik yönetim ve öğrenen örgüt öne çıkar.

Modern ve çağdaş yaklaşımlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Fiedler'in durumsallık kuramı, Hersey-Blanchard durumsal liderlik modeli ve yol-amaç kuramı nedir?

Kısa cevap: Durumsallık kuramlarına göre her durumda en iyi tek liderlik tarzı yoktur. Fiedler, liderin tarzını değişmez sayar ve tarzı durumun elverişliliğine eşler. Hersey ve Blanchard, tarzı izleyenin olgunluğuna göre seçer: yönetme, ikna etme, katılma, yetki devretme. House'un yol-amaç kuramında lider, izleyenin amaca giden yolunu açar.

Aynı müdür, aynı dönemde: bir yanda ilk yılındaki istekli ama deneyimsiz bir sınıf öğretmeni, öte yanda yirmi yıllık, işini çok iyi bilen bir zümre başkanı. İkisine de aynı biçimde mi davranmalı?

Yönetim bilimi sayfasında gördüğümüz durumsallık yaklaşımı liderliğe uygulandığında soru değişir: “En iyi lider kimdir?” değil, “Bu durumda hangi liderlik işe yarar?” Üç kuram bu soruya üç farklı cevap verir.

Fiedler: tarz değişmez, durum eşlenir

Fred Fiedler, liderin tarzını “en az tercih edilen çalışma arkadaşı” (LPC) ölçeğiyle belirler: birlikte çalışmayı en az istediği kişiyi bile olumlu niteleyen lider ilişki güdümlü, olumsuz niteleyen lider görev güdümlüdür. Durumun lider için elverişliliğini üç değişken belirler: lider-üye ilişkileri (en önemlisi), görevin yapısı (açık ve tanımlı mı?) ve liderin pozisyon gücü. Fiedler'e göre görev güdümlü lider durumun çok elverişli ya da çok elverişsiz olduğu uçlarda, ilişki güdümlü lider orta derecede elverişli durumlarda daha etkilidir. Fiedler tarzın kolay değişmeyeceğini düşündüğü için çözüm, lideri duruma uydurmak değil, duruma uygun lideri seçmek ya da durumu değiştirmektir.

Hersey ve Blanchard: izleyenin olgunluğu

Hersey ve Blanchard'ın modelinde belirleyici değişken izleyenin olgunluğu (hazır bulunuşluğu): işi yapma yeteneği ve istekliliği. Lider, görev davranışını ve ilişki davranışını bu olgunluğa göre ayarlar:

Yetenek düşükken (O1, O2) görev davranışı yüksek kalır; tuzak, istekli ama deneyimsiz öğretmene (O2) katılma tarzını seçmektir.Görsel: Sınav Defteri

Okulda karşılıkları: ne yapacağını bilmeyen ve gönülsüz yeni personele adım adım talimat (yönetme); ilk yılındaki hevesli öğretmene hem yol gösterip hem gerekçeyi anlatmak (ikna etme); işini bilen ama küskün öğretmeni karara ortak etmek (katılma); deneyimli zümre başkanına işi bırakıp sonucu beklemek (yetki devretme).

House: yol-amaç kuramı

Robert House'un yol-amaç kuramı, güdülenmedeki beklenti kuramına dayanır: liderin işi, izleyenin amaca giden yolunu açık hâle getirmek, engelleri kaldırmak ve amaca ulaşmayı ödüllendirici kılmaktır. Lider duruma göre dört davranıştan birini seçer: yönlendirici (ne yapılacağını açıkça söyler), destekleyici (dostça, astın iyiliğini gözetir), katılımcı (kararda astın görüşünü alır) ve başarı odaklı (yüksek hedef koyar, astın başaracağına güvenir). Beklenti kuramını Yönetimde insan ilişkileri sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Fiedler: lider sabit, durumu eşle. Görev güdümlü uçlarda (çok iyi ya da çok kötü), ilişki güdümlü ortada. Hersey-Blanchard: izleyen olgunlaştıkça lider geri çekilir: yönet → ikna et → katıl → devret. House: lider yol açar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin yeteneği ve istekliliği betimlenir, Hersey-Blanchard'a göre uygun tarz sorulur; ya da Fiedler'in durum değişkenleri istenir.

Tuzak“istekli ama deneyimsiz” öğretmene katılımcı tarzı seçmektir; yetenek düşükse görev davranışı yüksek kalmalıdır, doğru cevap ikna etmedir. İkinci tuzak, Fiedler'de liderin tarzını duruma göre değiştirebileceğini sanmaktır; Fiedler'de değişen lider değil, durum ya da liderin yeridir.

⇄Bilgi eşleştirme izleyen ve tarz

?Soru çöz

I. Lider ile grup üyeleri arasındaki ilişkiler
II. Görevin açık ve tanımlı olma derecesi
III. İzleyenlerin işi yapma isteği ve yeteneği
Fiedler'in durumsallık kuramına göre yukarıdakilerden hangileri, durumun lider için elverişliliğini belirleyen değişkenlerdendir?

✓ B. Lider-üye ilişkileri (en önemlisi) ve görevin yapısı Fiedler'in değişkenleridir; üçüncüsü pozisyon gücüdür. III, izleyenin olgunluğu, Hersey ve Blanchard'ın değişkenidir. A görev yapısını atlar; C ve D olgunluğu Fiedler'e bağlar, iki durumsal modeli karıştırma yanılgısıdır.
KURAM · ÇAĞDAŞ LİDERLİK

Çağdaş liderlik: dönüşümcü, etkileşimci, öğretimsel liderlik ve denetim

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOkulun bir örgüt olarak özellikleri nelerdir? Okul neden evcil örgüt, hizmet örgütü ve gevşek bağlı sistem olarak tanımlanır?Bağlantılı konudan (Yönetim bilimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Okul, hammaddesi ve ürünü insan olan, amaçları soyut ve ölçülmesi zor, çevresiyle yoğun etkileşen bir hizmet örgütüdür. Devlet okulu öğrencisini seçemez, öğrenci de okulunu çoğunlukla seçemez; bu yüzden Carlson'a göre evcil örgüttür. Etzioni'ye göre normatif bir örgüt, Weick'e göre birimleri gevşek bağlı bir sistemdir.

Okul bir örgüt olarak

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dönüşümcü ve etkileşimci liderlik arasındaki fark nedir? Öğretimsel liderlik, dağıtılmış liderlik ve klinik, gelişimsel, farklılaştırılmış denetim nedir?

Kısa cevap: Etkileşimci lider, iş karşılığında ödül veren bir alışverişle yönetir; dönüşümcü lider ise ortak bir vizyonla izleyenlerin değerlerini ve beklentilerini yükseltir. Öğretimsel liderlik, müdürün enerjisini öğretimin ve öğrenmenin niteliğine yöneltmesidir; dağıtılmış liderlik liderliği okul içinde paylaştırır. Denetim, öğretimi geliştirmeye yönelik klinik, gelişimsel ve farklılaştırılmış türlerle yapılır.

İki müdür de okulu sorunsuz yürütüyor: biri “ders defterini zamanında dolduran öğretmene teşekkür belgesi” sistemi kurmuş; öteki öğretmenleri “bu okul ilçenin okuma okulu olacak” hayali etrafında toplamış, her hafta bir sınıfa girip derslerden sonra öğretmenle konuşuyor.

Etkileşimci ve dönüşümcü liderlik

Siyaset bilimci James MacGregor Burns'ün 1978'de ortaya koyduğu, Bernard Bass'ın geliştirdiği ayrım iki liderlik tarzını karşılaştırır. Etkileşimci (işlemci) lider bir alışveriş kurar: beklenen iş yapılırsa ödül verilir (koşullu ödül), hata çıkarsa düzeltilir (istisnalarla yönetim: aktif biçimde hata arayarak ya da pasif biçimde sorun büyüyünce). Düzeni korur ama beklenenden fazlasını üretmez. Dönüşümcü lider ise izleyenlerin kişisel çıkarın ötesine geçip örgütün amacını benimsemesini sağlar. Bass dönüşümcü liderliği dört bileşenle açıklar:

  • İdealleştirilmiş etki (karizma): Lider örnek alınır; güven ve saygı uyandırır.
  • İlham verici güdüleme: Çekici bir vizyon çizer, yüksek beklenti koyar ve buna anlam yükler.
  • Entelektüel uyarım: Alışılmış yolları sorgulatır, yeni fikirleri ve yaratıcılığı teşvik eder.
  • Bireysel ilgi: Her izleyenin ihtiyacını ayrı görür, ona koçluk ve mentorluk yapar.

Öğretimsel ve dağıtılmış liderlik

Öğretimsel liderlik, okul müdürünün temel işinin bina, evrak ve bütçeden önce öğretim ve öğrenme olduğunu söyler. Hallinger'ın modelinde üç boyut vardır: okulun misyonunu belirlemek (öğrenme odaklı hedefler koyup duyurmak), öğretim programını yönetmek (öğretimi izlemek, değerlendirmek, öğrenci ilerlemesini takip etmek) ve olumlu bir öğrenme iklimi geliştirmek (öğretim zamanını korumak, mesleki gelişimi desteklemek, yüksek beklenti). Dağıtılmış liderlik ise liderliği tek kişinin değil, okuldaki pek çok kişinin (müdür yardımcısı, zümre başkanı, öğretmen liderler) paylaştığı bir etkinlik sayar.

Eğitim denetimi: teftişten gelişime

Öğretimsel liderin en önemli aracı denetimdir. Eski teftiş anlayışı kurala uygunluğu arayan, hata bulan bir kontroldü; çağdaş denetim öğretmenin gelişimine ve öğretimin iyileşmesine yöneliktir.

Üç denetim türü
TürTemel fikirAyırt edici özellik
Klinik denetim (Cogan)Sınıf içi gözleme dayanan, öğretmenle iş birliği içinde yürüyen döngüGözlem öncesi görüşme → gözlem → çözümleme → gözlem sonrası görüşme; amaç not vermek değil, öğretmenin kendi öğretimini görmesi
Gelişimsel denetim (Glickman)Yaklaşımı denetçi, öğretmenin gelişim düzeyine göre seçerDört yaklaşım, düşük düzeyden yükseğe: yönlendirici-kontrol, yönlendirici-bilgilendirme, iş birlikçi, yönlendirici olmayan
Farklılaştırılmış denetim (Glatthorn)Öğretmene denetim seçeneği sunulur; seçen öğretmendirYoğun gelişim (klinik), iş birliğine dayalı gelişim (akranlarla), öz yönelimli gelişim, yönetsel izleme
Ek bilgi: modellerin öteki adları

Öğretimsel liderlik modeli kaynaklarda Hallinger ve Murphy adıyla geçer. Dağıtılmış liderlik Spillane'in çalışmalarıyla öne çıkmıştır; liderliği tek tek kişilerin değil, liderler, izleyenler ve durumun etkileşiminin ürünü sayar. Klinik denetim Cogan ile birlikte Goldhammer'a da bağlanır. Glickman'ın yaklaşımlarında “gelişim düzeyi” öğretmenin soyut düşünme yeteneği ile işe bağlılığının birlikte değerlendirilmesidir.

Akılda kalsın: Etkileşimci = alışveriş (iş ↔ ödül), dönüşümcü = dönüştürme (vizyon, 4 bileşen: karizma, ilham, uyarım, bireysel ilgi). Öğretimsel lider sınıfa girer. Denetimde klinik = döngü, gelişimsel = düzeye göre 4 yaklaşım, denetçi seçer, farklılaştırılmış = seçenek, öğretmen seçer.
Sınavda

Nasıl sorulurBir müdür davranışı verilir, dönüşümcü liderliğin hangi bileşeni (yeni yollar denetmek → entelektüel uyarım) ya da hangi denetim türü olduğu sorulur. Etkileşimci liderliğe Türk kaynaklarında işlemci liderlik de denir; iki ad aynı kavramdır.

Tuzakİdealleştirilmiş etki ile ilham verici güdülemeyi karıştırmaktır: örnek alınmak idealleştirilmiş etki, vizyonla heyecan uyandırmak ilham verici güdülemedir. İkinci tuzak, gelişimsel denetimde üç yaklaşım saymaktır; Glickman'da yönlendirici yaklaşım kontrol ve bilgilendirme diye ikiye ayrılır, toplam dörttür.

⇄Bilgi eşleştirme müdür davranışı ve liderlik

?Soru çöz

Bir okul müdürü, öğretmenlerine üç seçenek sunmuştur: mesleğe yeni başlayanlar için müdürle yakın gözlem ve görüşme döngüsü, deneyimli öğretmenlerin birbirinin dersini izleyerek birlikte geliştiği akran çalışması ya da öğretmenin kendi belirlediği hedeflerle kendi gelişimini planladığı bir yol. Müdürün uyguladığı denetim türü hangisidir?

✓ D. Öğretmene yoğun gelişim, iş birliğine dayalı gelişim ve öz yönelimli gelişim seçeneklerinin sunulması Glatthorn'un farklılaştırılmış denetimidir. A klinik denetim seçeneklerden yalnız biridir (yeni başlayan için yakın döngü); B gelişimselde seçimi öğretmen değil, denetçi öğretmenin düzeyine göre yapar; C teftiş kurala uygunluğu arar, gelişim seçeneği sunmaz.
SÜREÇ · KARAR VERME

Karar verme: rasyonel model, sınırlı rasyonellik ve katılım

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYönetim süreçleri nelerdir? Fayol, Gulick (POSDCORB) ve Gregg'in yönetim süreci sınıflamaları nasıldır?Bağlantılı konudan (Yönetim bilimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yönetim süreçleri, yöneticinin amaca ulaşmak için yaptığı işlerin adımlarıdır. Fayol beş süreç sayar: planlama, örgütleme, emir-komuta, eşgüdüm, denetim. Gulick bunu POSDCORB ile yediye çıkarır. Eğitim yönetiminde en çok Gregg'in yedi aşamalı sınıflaması kullanılır: karar verme, planlama, örgütleme, iletişim, etkileme, eşgüdüm, değerlendirme.

Yönetim süreçleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yönetimde karar verme modelleri nelerdir? Rasyonel model, sınırlı rasyonellik, adımsal model, çöp kutusu modeli ve katılımcı karar nedir?

Kısa cevap: Rasyonel model, sorunu tanımlayıp bütün seçenekleri karşılaştırarak en iyisini seçmeyi öngörür. Simon'a göre yönetici bilgi ve zaman sınırlı olduğu için en iyiyi değil “yeterince iyi” olanı seçer (sınırlı rasyonellik). Adımsal model küçük değişikliklerle ilerler, çöp kutusu modeli kararı sorun, çözüm ve katılımcıların rastlantısal buluşması sayar; katılımcı karar ilgisi ve uzmanlığı olanları sürece katar.

Okulun bahçesine kamera mı alınsın, yoksa o parayla kütüphane mi yenilensin? Müdür bir hafta içinde karar vermek zorunda; elinde iki teklif, bir bütçe tablosu ve bölünmüş bir öğretmenler odası var.

Yönetim bilimi sayfasında gördük: Gregg karar vermeyi yönetimin ilk ve özü olan süreç sayar. Karar, bir sorunu çözmek için seçenekler arasından bilinçli bir seçim yapmaktır. Herbert Simon kararları iki türe ayırır: tekrar eden, kuralı belli olan programlanmış kararlar (izin dilekçesi, nöbet değişimi) ve yeni, belirsiz, kuralı olmayan programlanmamış kararlar (okulda yaşanan bir kriz, yeni bir program).

Rasyonel (klasik) model ve aşamaları

Rasyonel model yöneticiyi her şeyi bilen, tarafsız bir hesapçı gibi düşünür. Karar şu aşamalardan geçer: sorunu fark etme ve tanımlama → veri toplama ve ölçüt belirleme → seçenekleri geliştirme → seçenekleri değerlendirme ve en iyisini seçme → uygulama → sonucu değerlendirme. Model düzenli düşünmeyi öğretir ama gerçekçi değildir: bütün seçenekleri ve sonuçlarını bilmek hiçbir yöneticinin elinde değildir.

Rasyonel modelin karşısındaki modeller
ModelKim?Temel fikirOkul örneği
Sınırlı rasyonellikHerbert SimonBilgi, zaman ve kapasite sınırlıdır; yönetici en iyiyi değil, ölçütü karşılayan ilk “yeterince iyi” (doyurucu) seçeneği seçerİki teklifi inceleyip ölçütü karşılayan ilk uygun firmayla anlaşmak
Adımsal (artımlı)Charles LindblomVar olan durumdan küçük adımlarla, sınayarak uzaklaşılır; köklü değişiklikten kaçınılırYeni etüt uygulamasını önce bir sınıfta denemek
Karma taramaAmitai EtzioniTemel kararlar geniş tarama ile, ayrıntılar adım adım alınır; rasyonel ve adımsal modelin bileşimiOkulun beş yıllık yönünü belirleyip uygulamayı dönem dönem ayarlamak
Çöp kutusuCohen, March ve OlsenSorunlar, çözümler, katılımcılar ve karar fırsatları birbirinden bağımsız akar; karar bunların rastlantısal buluşmasıdır (örgütlenmiş anarşi)Bir kurulda, gündemde olmayan eski bir öneri o gün oradaki kişiler sayesinde karara dönüşür

Katılımcı karar: kimi ne zaman katmalı?

Katılım, kararın niteliğini ve uygulamaya bağlılığı artırır ama zaman alır. Bridges'in kabul alanı yaklaşımı iki soru sorar: ast bu kararla ilgili mi (kişisel çıkarı var mı)? Bu konuda uzman mı? İkisine de “evet” ise karar astın kabul alanının dışındadır ve ast sürece mutlaka katılmalıdır; ikisine de “hayır” ise karar kabul alanının içindedir ve katılım gereksizdir. Katılımın bir tehlikesi de vardır: uyumu fazla önemseyen gruplar eleştirel düşünmeyi bastırıp hatalı kararlarda birleşebilir; Irving Janis buna grup düşüncesi der.

Akılda kalsın: Rasyonel: en iyisi. Simon: yeterince iyisi. Lindblom: azar azar. Çöp kutusu: rastlantı. Bridges'in iki sorusu: ilgili mi? uzman mı? İkisi evet → katılsın.
Sınavda

Nasıl sorulurBir müdürün karar verme biçimi anlatılır, hangi modele uyduğu sorulur; ya da rasyonel modelin aşamaları sıralatılır.

TuzakSınırlı rasyonelliği “akıl dışı karar” sanmaktır: yönetici yine akılcıdır, yalnız sınırları içinde yeterince iyi olanı seçer. İkinci tuzak, adımsal modeli kararsızlık sanmaktır; adımsal model bilinçli olarak küçük ve sınanabilir değişiklik yapar.

↕Sıralama rasyonel karar aşamaları

  1. Seçenekleri maliyet ve yarar ölçütleriyle karşılaştırıp en iyisini seçmek
  2. Öğle arasında bahçede yaşanan kazaların asıl nedenini belirlemek
  3. Uygulamadan bir ay sonra kaza sayısının düşüp düşmediğine bakmak
  4. Kamera, ek nöbetçi ve bahçe düzenlemesi gibi çözüm seçeneklerini sıralamak

?Soru çöz

Bir okul müdürü, kantin işletmesi için ihale belgesindeki ölçütleri karşılayan teklifleri incelerken, ilk uygun teklifi bulduğunda öteki teklifleri ayrıntılı karşılaştırmayı bırakmış ve bu teklifi kabul etmiştir. Müdürün karar verme biçimi en çok hangi yaklaşımla açıklanır?

✓ C. Ölçütü karşılayan ilk “yeterince iyi” seçenekte durmak Simon'ın sınırlı rasyonelliğidir. A rasyonel model bütün seçenekleri karşılaştırıp en iyisini seçmeyi ister; B çöp kutusunda karar sorun, çözüm ve katılımcıların rastlantısal buluşmasıdır; D grup düşüncesi bir grubun uyum uğruna eleştiriyi bastırmasıdır, burada karar tek kişinindir.
KAVRAM · KÜLTÜR VE İKLİM

Örgüt kültürü ve iklimi: Schein'in üç düzeyi, açık ve kapalı iklim

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaNeoklasik yönetim kuramı nedir? Hawthorne araştırmaları, Follett ve Barnard yönetime ne getirdi?Bağlantılı konudan (Yönetim bilimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Neoklasik kuram (insan ilişkileri yaklaşımı), örgütte insanın yalnız ücretle değil toplumsal ve psikolojik ihtiyaçlarla da güdülendiğini savunur. Elton Mayo'nun öncülüğündeki Hawthorne araştırmaları informal grubun ve ilginin verimi etkilediğini gösterdi. Follett çatışmada bütünleştirmeyi, Barnard ise yetkinin astların kabulüne dayandığını öne çıkardı.

Neoklasik kuram: Hawthorne, Follett, Barnard

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Örgüt kültürü nedir, Schein'in kültür düzeyleri nelerdir? Örgüt kültürü ile örgüt iklimi arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Örgüt kültürü, üyelerin paylaştığı değerler, inançlar, normlar ve varsayımlar bütünüdür; “burada işler böyle yapılır” bilgisidir. Schein kültürü üç düzeyde inceler: yapay ürünler, benimsenen değerler ve temel varsayımlar. Örgüt iklimi ise çalışanların örgütteki ortamı nasıl algıladığıdır; kültür derindeki paylaşılan anlamı, iklim yüzeydeki algıyı anlatır.

Yeni atanan bir öğretmen ilk hafta kimse söylemeden şunları öğrenir: bu okulda toplantılara beş dakika erken gelinir, öğretmenler odasında öğrenci hakkında kötü konuşulmaz, cuma günleri zümreler birlikte çay içer. Hiçbiri yönetmelikte yazmaz.

Örgüt kültürü, bir örgütün üyelerine kim olduklarını ve nasıl davranmaları gerektiğini söyleyen ortak anlamlar sistemidir. Kültür yeni gelene yolu gösterir, üyeleri birbirine bağlar ve biçimsel kuralların boş bıraktığı alanı doldurur. Kültürün öğeleri şunlardır: değerler (neyin önemli olduğu), normlar (yazılı olmayan davranış kuralları), inançlar, semboller (okul arması, logo, forma), törenler (mezuniyet, bayrak töreni, emekliye veda), hikâyeler ve kahramanlar (okulun efsane öğretmeni).

Schein: kültürün üç düzeyi

Edgar Schein kültürü bir buzdağı gibi düşünür: su üstünde görünen küçük bir parça, altında giderek derinleşen iki katman.

Okulun duvarında “her öğrenci öğrenebilir” yazıp başarısız öğrenciyi arka sıraya oturtması, ortadaki değer ile dipteki varsayımın çeliştiğini gösterir; davranışı belirleyen dipteki varsayımdır.Görsel: Sınav Defteri
Kültür mü, iklim mi?
Örgüt kültürüÖrgüt iklimi
Nedir?Paylaşılan değer, norm ve varsayımlarÇalışanların örgüt ortamına ilişkin ortak algısı
DerinlikDerin, çoğu zaman bilinçsizYüzeyde, gözlenebilir davranışlarda
BenzetmeÖrgütün kimliği, ruhuÖrgütün havası, kişiliği
KökeniAntropoloji, sosyolojiPsikoloji
Değişme hızıYavaş ve zorGörece hızlı (yeni müdürle birkaç ayda değişebilir)

Okul iklimi üzerine en bilinen çalışma Halpin ve Croft'a aittir. Öğretmen ve müdür davranışlarını ölçen bir anketle okulları açık iklimden kapalı iklime uzanan altı iklim türüne ayırdılar. Açık iklimde öğretmenler arasında dayanışma ve iş doyumu yüksektir, müdür örnek olur ve destekler, gereksiz evrak yükü yoktur. Kapalı iklimde öğretmenler isteksiz ve birbirine kopuktur, müdür ilgisizdir ya da yalnız kurala vurgu yapar; davranışlar içtenlikten uzaktır.

Ek bilgi: güçlü kültür her zaman iyi mi?

Güçlü kültürde değerler geniş ölçüde paylaşılır ve derinden benimsenir; bu, bağlılığı ve tutarlılığı artırır. Ama aynı güç, çevre değiştiğinde yeniliğe direnç kaynağı olabilir. Değişimi yöneten müdür kültürü yok saymaz, onun değerleriyle yeni uygulama arasında köprü kurar.

Akılda kalsın: Schein'in buzdağı: görünen (yapay ürün) → söylenen (değer) → kanıksanan (varsayım). Kültür kimliktir, iklim havadır. Kültür yavaş, iklim hızlı değişir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir okulda gözlenen bir öğe verilir (mezuniyet töreni, okul marşı, kanıksanmış bir inanç), Schein'in hangi düzeyine girdiği sorulur; ya da kültür ile iklimin farkı istenir.

TuzakTörenleri ve sembolleri değer sanmaktır: gözle görülen her şey yapay üründür. İkinci tuzak, “öğretmenlerin okul ortamını nasıl algıladığı” ifadesini kültürle eşlemektir; algı iklimdir.

✎Boşluk doldurma kültür ve iklim

Schein'e göre okulun mezuniyet töreni, logosu ve panoları kültürün en görünür düzeyi olan içinde yer alır. Üyelerin farkına bile varmadığı, kanıksanmış inançlar kültürün en derin düzeyi olan temel düzeyidir. Öğretmenlerin okul ortamını nasıl algıladığı ise örgüt kavramıyla açıklanır.

yapay ürünler · varsayımlar · iklimi · normlar · kültürü

?Soru çöz

Bir lisede şunlar gözlenmiştir:
I. Her pazartesi okul marşı okunur, koridorlarda başarı panoları asılıdır.
II. Okul yönetimi, her toplantıda “bu okulda her öğrenci öğrenebilir” inancını savunur.
III. Öğretmenler, farkında olmadan “düşük puanla gelen öğrenci değişmez” diye düşünür.
Schein'in kültür düzeylerine göre bunlardan hangileri yapay ürünler düzeyindedir?

✓ A. Tören ve pano gözle görülür; yapay ürünlerdir. II örgütün açıkça söylediği şeydir, yani benimsenen değerdir; III kanıksanmış, farkında olunmayan inançtır, yani temel varsayımdır. B savunulan değeri, dile getirildiği için yapay ürün sayar; C ve D söylenen değeri ve gizli varsayımı en üst düzeye taşır.
SÜREÇ · DEĞİŞİM VE ÇATIŞMA

Değişim ve çatışma yönetimi: Lewin'in üç aşaması ve beş strateji

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÖrgüt kültürü nedir, Schein'in kültür düzeyleri nelerdir? Örgüt kültürü ile örgüt iklimi arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Örgüt kültürü, üyelerin paylaştığı değerler, inançlar, normlar ve varsayımlar bütünüdür; “burada işler böyle yapılır” bilgisidir. Schein kültürü üç düzeyde inceler: yapay ürünler, benimsenen değerler ve temel varsayımlar. Örgüt iklimi ise çalışanların örgütteki ortamı nasıl algıladığıdır; kültür derindeki paylaşılan anlamı, iklim yüzeydeki algıyı anlatır.

Örgüt kültürü ve iklimi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Lewin'in değişim modeli nedir, değişime direnç nasıl yönetilir? Çatışma yönetimi stratejileri nelerdir?

Kısa cevap: Lewin'e göre planlı değişim üç aşamadan geçer: çözme (eski düzeni gevşetme), değiştirme (yeni davranışa geçiş) ve yeniden dondurma (yeniyi kalıcı kılma). Çatışma yönetiminde beş strateji vardır: rekabet (zorlama), kaçınma, uyma, uzlaşma ve iş birliği. Çağdaş görüşe göre çatışmanın yokluğu da fazlası da zararlıdır; amaç onu yönetmektir.

Müdür yeni ödev uygulamasını duyurur duyurmaz öğretmenler odasında iki cephe oluşur: “Yıllardır böyle yapıyoruz, ne gerek var?” diyenler ve “Nihayet!” diyenler. Değişim başlamadan çatışma başlamıştır.

Lewin'in değişim modeli

Kurt Lewin, her durumun iki kuvvet grubu arasında bir denge olduğunu söyler: değişimi isteyen itici güçler ve onu engelleyen direnen güçler (güç alanı çözümlemesi). Değişim, itici güçleri artırmak ya da direnen güçleri azaltmakla mümkün olur; Lewin direnci azaltmanın daha kalıcı sonuç verdiğini vurgular. Planlı değişim üç aşamada gerçekleşir:

Çözme ihtiyacı doğurur, değiştirme yeniyi başlatır, yeniden dondurma onu kalıcı kılar; alttaki denge, değişimin neden kendiliğinden olmadığını gösterir.Görsel: Sınav Defteri

Değişime direncin başlıca nedenleri belirsizlik ve kaygı, alışkanlıklar, statü, yetki ya da kazanç kaybı korkusu, bilgi eksikliği, değişimi başlatana güvensizlik ve grup normlarıdır. Direnç her zaman kötü değildir; değişimin eksik yanlarını gösteren bir uyarı olabilir. Dirençle başa çıkmanın en kalıcı yolları eğitim ve iletişim (neden değiştiğini anlatmak), katılım (dirençli olanı planlamaya katmak) ve destektir; zorlama hızlıdır ama gizli direnç bırakır.

Çatışma ve yönetimi

Çatışma, iki ya da daha çok taraf arasında amaç, değer, kaynak ya da yöntem uyuşmazlığından doğan gerilimdir; kişinin kendi içinde, kişiler arasında, gruplar arasında ya da örgütler arasında görülebilir. Geleneksel görüş her çatışmayı kötü sayar, insan ilişkileri görüşü doğal ve kaçınılmaz kabul eder, etkileşimci (çağdaş) görüş ise belli bir düzeydeki çatışmanın yaratıcılığı ve yeniliği beslediğini söyler: çatışmanın hiç olmadığı örgüt durgunlaşır, aşırısı ise örgütü felç eder. Thomas ve Kilmann, tarafların tutumunu iki boyuta göre beş stratejiye ayırır:

İki eksenin ikisinde de yüksek olan tek strateji iş birliğidir; uzlaşma ortada durur, iki taraf da bir şeyden vazgeçer.Görsel: Sınav Defteri

Her stratejinin yeri vardır. Acil ve güvenlik gerektiren durumda (yangın tatbikatında öğrencinin binada kalmak istemesi) zorlama; sorun önemsiz ya da öfke yüksekken kaçınma (geçici olarak); ilişki konudan önemliyse uyma; zaman darken ve güçler denkken uzlaşma; konu önemli ve iki tarafın ihtiyacı da karşılanmalıysa iş birliği uygundur. Yönetim bilimi sayfasında gördüğümüz Follett'in “bütünleştirme”si iş birliği stratejisinin öncülüdür.

Akılda kalsın: Lewin: çöz → değiştir → dondur (buzu erit, kalıba dök, yeniden dondur). Çatışmada beş yol: zorla, kaç, uy, uzlaş, iş birliği yap; iki taraf da kazanıyorsa iş birliği, iki taraf da biraz veriyorsa uzlaşmadır.
Karışan kuramcılar ve kavramlar (bütün sayfa)
KuramcıDoğrusuKarıştırılan
French ve Raven5 güç: makamdan 3 (yasal, ödül, zorlayıcı), kişiden 2 (uzmanlık, karizma); Raven sonra bilgi gücünü eklerWeber'in 3 otorite türü (geleneksel, karizmatik, yasal-ussal)
Ohio, Michigan, Blake-MoutonOhio 2 bağımsız boyut; Michigan tek doğrunun 2 ucu; ızgarada ilk sayı üretimOhio ile Michigan'ı yer değiştirmek; 9,1 ile 1,9'u ters okumak
FiedlerLider tarzı sabit; 3 değişken: lider-üye ilişkisi, görev yapısı, pozisyon gücüİzleyenin olgunluğunu Fiedler'e bağlamak
Hersey ve BlanchardOlgunluk O1–O4 → 4 tarz: yönetme, ikna etme, katılma, yetki devretmeİstekli ama deneyimsiz öğretmene (O2) katılma
HouseYol-amaç, beklenti kuramına dayanır; 4 davranış: yönlendirici, destekleyici, katılımcı, başarı odaklıHersey-Blanchard'ın dört tarzı
Burns, BassEtkileşimci = işlemci (alışveriş); dönüşümcü 4 bileşenİdealleştirilmiş etki ↔ ilham verici güdüleme
Cogan, Glickman, GlatthornKlinik: 4 adımlı döngü; gelişimsel: 4 yaklaşım, denetçi seçer; farklılaştırılmış: öğretmen seçerGelişimselde 3 yaklaşım saymak; seçenek sunmayı gelişimsel sanmak
Simon, Lindblom, Cohen-March-OlsenYeterince iyi seçenek; küçük adımlar; çöp kutusu (rastlantı)Sınırlı rasyonelliği “akıl dışı” sanmak; Bridges'in kabul alanı (ilgi + uzmanlık)
Schein, Halpin ve CroftKültürün 3 düzeyi (görünen, söylenen, kanıksanan); okul ikliminde açıktan kapalıya 6 türTöreni “değer” saymak; algıyı kültür sanmak (algı iklimdir)
Lewin, Thomas-Kilmann (Rahim)3 aşama + güç alanı; 5 çatışma stratejisiUzlaşma (iki taraf verir) ↔ iş birliği (iki taraf kazanır)
Sınavda

Nasıl sorulurBir değişim adımı anlatılır, Lewin'in hangi aşaması olduğu sorulur; ya da müdürün çatışmadaki tutumu verilip stratejinin adı istenir. Türk kaynakları Rahim'in adlarını da kullanır: tümleştirme (iş birliği), hükmetme (rekabet), ödün verme (uyma), kaçınma, uzlaşma.

TuzakUzlaşma ile iş birliğini karıştırmaktır: uzlaşmada iki taraf da istediğinin bir kısmından vazgeçer, iş birliğinde ikisinin ihtiyacını tam karşılayan yeni çözüm bulunur. İkinci tuzak, uygulamanın yönergeye yazılmasını “değiştirme” sanmaktır; kalıcı kılmak yeniden dondurmadır.

⇄Bilgi eşleştirme müdür tutumu ve strateji

?Soru çöz

Bir okulda yeni ölçme-değerlendirme uygulamasına geçen müdür; önce öğretmenlere geçen yılın sonuçlarını göstererek mevcut uygulamanın yetersizliğini tartışmış, ardından yeni uygulamayı eğitimle başlatmış, en sonunda da uygulamayı okulun yıllık çalışma takvimine ve zümre kararlarına işleyerek kalıcı hâle getirmiştir. Müdürün son yaptığı iş, Lewin'in değişim modelinin hangi aşamasıdır?

✓ B. Yeni uygulamayı takvime ve kararlara işleyip kalıcı kılmak, eskiye dönüşü önleyen yeniden dondurma aşamasıdır. A çözme, müdürün ilk yaptığı iştir (yetersizliği gösterip ihtiyacı doğurmak); C değiştirme, uygulamanın eğitimle başlatıldığı ikinci adımdır; D güç alanı çözümlemesi bir aşama değil, itici ve direnen güçleri inceleme aracıdır.

Karma tekrar

Bu sayfadan ve önceki 1 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir okul müdürü, öğretmenlerle iyi ilişkiler kurmak için çatışmalı her konuyu ertelemekte; nöbet aksamaları, eksik ders defterleri ve düşen başarı oranları gündeme gelmeden toplantıları kapatmaktadır. Öğretmenler müdürü çok sevmekte, ancak okulun hedefleri gerçekleşmemektedir. Blake ve Mouton'un yönetim ızgarasına göre bu müdürün tarzı hangisidir?

✓ A. Müdürün insana ilgisi çok yüksek, üretime (hedeflere) ilgisi çok düşüktür; bu köy kulübü yönetimidir. B görev yönetimi tam tersidir, sonucu ilişkiden üstün tutar; C orta yolda iki ilgi de orta düzeydedir, hedefler büsbütün bırakılmaz; D zayıf yönetimde insana ilgi de düşüktür, oysa müdür ilişkiye çok önem veriyor.Kaynak: bu sayfa · Özellikler ve davranışsal kuramlar

?Soru 2

Yeni atanan bir okul müdürü, öğretmenlere yalnız mevzuattaki görev ve yetkilerini hatırlatarak iş yaptırmaktadır. Bir dönem sonra öğretmenlerin verilen işleri yalnız asgari düzeyde yaptığı, gönüllü katılımın hiç olmadığı görülmüştür. Müdürün öğretmenlerin bağlılığını artırmak için öncelikle güçlendirmesi gereken güç kaynakları hangileridir?

✓ C. Gönüllü bağlılığı en çok kişisel güç kaynakları, yani uzmanlık ve karizmatik güç artırır. A müdür zaten yasal güce dayanıyor; zorlayıcı güç asgari uyumu bile dirence çevirebilir; B ödül ve yasal güç makamdan gelir, kısa süreli uyum sağlar; D zorlayıcı ve ödül gücü davranışı dışarıdan yönetir, içten bağlılık doğurmaz.Kaynak: bu sayfa · Güç, otorite, lider ve yönetici

?Soru 3

Bir okul müdürü, öğretmenler kurulunda alınan kararın neden önemli olduğunu öğretmenlere anlatmak, iki zümre arasındaki gerginliği yatıştırmak ve yeni gelen öğretmeni kadroya kaynaştırmak için zaman ayırmaktadır. Müdürün bu davranışlarında Katz'ın yönetici becerilerinden hangisi öne çıkmaktadır?

✓ B. Anlatmak, yatıştırmak ve kaynaştırmak insanlarla birlikte çalışabilmeyi gerektirir; bu, Katz'ın her kademede gerekli saydığı insan ilişkileri becerisidir. A teknik beceri işin yöntem ve aracını bilmektir (çizelge, e-Okul işlemi); C kavramsal beceri örgütü bir bütün olarak görüp uzun vadeli düşünmektir; D Katz'ın üçlü sınıflamasında yer almaz.Kaynak: Yönetim bilimi · Yönetim, örgüt, yönetici

?Soru 4

Bir okul müdürü, öğretmenlerine üç seçenek sunmuştur: mesleğe yeni başlayanlar için müdürle yakın gözlem ve görüşme döngüsü, deneyimli öğretmenlerin birbirinin dersini izleyerek birlikte geliştiği akran çalışması ya da öğretmenin kendi belirlediği hedeflerle kendi gelişimini planladığı bir yol. Müdürün uyguladığı denetim türü hangisidir?

✓ D. Öğretmene yoğun gelişim, iş birliğine dayalı gelişim ve öz yönelimli gelişim seçeneklerinin sunulması Glatthorn'un farklılaştırılmış denetimidir. A klinik denetim seçeneklerden yalnız biridir (yeni başlayan için yakın döngü); B gelişimselde seçimi öğretmen değil, denetçi öğretmenin düzeyine göre yapar; C teftiş kurala uygunluğu arar, gelişim seçeneği sunmaz.Kaynak: bu sayfa · Dönüşümcü, öğretimsel liderlik ve denetim

?Soru 5

Bir lisede bazı deneyimli öğretmenler, aralarında konuştukları bir anlayışla okul projelerinde gönüllü görev almamaya başlamış; yeni gelen öğretmenler de kısa sürede bu tavrı benimsemiştir. Okulun görev çizelgesinde ve yönetmeliklerde bu durumu açıklayan bir şey yoktur. Bu durum, en çok aşağıdaki yönetim yaklaşımlarından hangisinin vurguladığı bir olguyla açıklanabilir?

✓ C. Davranışı belirleyen şey biçimsel kural değil, öğretmenlerin kendi aralarında oluşturduğu norm; Hawthorne'daki kablo bağlama odasında olduğu gibi informal grup üretimi sınırlıyor. A işin standart yöntemiyle ilgilidir; B biçimsel kurala göre davranmayı anlatır, vakada kural yok; D aynı amaçlı işlerin tek plana bağlanmasıdır.Kaynak: Yönetim bilimi · Neoklasik kuram: Hawthorne, Follett, Barnard

?Soru 6

Bir okul müdürü, il genelinde başarılı bulunan bir uygulamayı kendi okuluna aynen taşımak yerine önce okulunun öğrenci profilini, öğretmen kadrosunu ve çevre özelliklerini incelemiş; uygulamayı bu koşullara göre değiştirerek başlatmıştır. Müdürün yaklaşımı en çok hangi yönetim anlayışına uygundur?

✓ D. Her yerde geçerli tek doğru yol yerine uygulamayı okulun koşullarına göre uyarlamak durumsallık yaklaşımının özüdür. A bilimsel yönetim tersine her işin “en iyi tek yolu”nu arar; B bürokrasi aynı kuralın her yerde aynı uygulanmasını öngörür; C insan ilişkileri yaklaşımı çalışanların toplumsal ihtiyaçlarına odaklanır, koşullara uyarlamaya değil.Kaynak: Yönetim bilimi · Modern ve çağdaş yaklaşımlar

?Soru 7

Bir lisede şunlar gözlenmiştir:
I. Her pazartesi okul marşı okunur, koridorlarda başarı panoları asılıdır.
II. Okul yönetimi, her toplantıda “bu okulda her öğrenci öğrenebilir” inancını savunur.
III. Öğretmenler, farkında olmadan “düşük puanla gelen öğrenci değişmez” diye düşünür.
Schein'in kültür düzeylerine göre bunlardan hangileri yapay ürünler düzeyindedir?

✓ A. Tören ve pano gözle görülür; yapay ürünlerdir. II örgütün açıkça söylediği şeydir, yani benimsenen değerdir; III kanıksanmış, farkında olunmayan inançtır, yani temel varsayımdır. B savunulan değeri, dile getirildiği için yapay ürün sayar; C ve D söylenen değeri ve gizli varsayımı en üst düzeye taşır.Kaynak: bu sayfa · Örgüt kültürü ve iklimi

?Soru 8

Bir okulda kütüphane sorumlusu memura, aynı gün müdür yardımcılarından biri kitap sayımını bitirmesini, öteki ise acil olarak kayıt evrakını hazırlamasını söylemiştir. Memur hangisine öncelik vereceğini bilememektedir. Bu durumda örgüt yapısının hangi ilkesi çiğnenmiştir?

✓ B. Bir ast iki ayrı amirden çelişen emir almıştır; her astın yalnız bir amire bağlı olmasını isteyen emir-komuta birliği ilkesi çiğnenmiştir. A kontrol alanı bir amire bağlı ast sayısıdır, burada sorun sayı değil; C görev verilip yetki verilmemesiyle ilgilidir; D işin uzmanlığa göre bölünmesidir.Kaynak: Yönetim bilimi · Örgüt yapısı: yetki, sorumluluk, kontrol alanı

?Soru 9

Bir okulda yeni ölçme-değerlendirme uygulamasına geçen müdür; önce öğretmenlere geçen yılın sonuçlarını göstererek mevcut uygulamanın yetersizliğini tartışmış, ardından yeni uygulamayı eğitimle başlatmış, en sonunda da uygulamayı okulun yıllık çalışma takvimine ve zümre kararlarına işleyerek kalıcı hâle getirmiştir. Müdürün son yaptığı iş, Lewin'in değişim modelinin hangi aşamasıdır?

✓ B. Yeni uygulamayı takvime ve kararlara işleyip kalıcı kılmak, eskiye dönüşü önleyen yeniden dondurma aşamasıdır. A çözme, müdürün ilk yaptığı iştir (yetersizliği gösterip ihtiyacı doğurmak); C değiştirme, uygulamanın eğitimle başlatıldığı ikinci adımdır; D güç alanı çözümlemesi bir aşama değil, itici ve direnen güçleri inceleme aracıdır.Kaynak: bu sayfa · Değişim ve çatışma yönetimi

?Soru 10

Bir ilçe millî eğitim müdürlüğü, ortak yazılı sınav haftasında okulların sınav saatlerini, servis saatlerini ve gözetmen öğretmen listelerini birbiriyle çakışmayacak biçimde ayarlamıştır. Bu çalışma en çok hangi yönetim süreciyle ilgilidir?

✓ D. Farklı birimlerin (okul, servis, gözetmen) işlerinin çakışmadan birbirine uymasını sağlamak eşgüdümdür. A planlama ne yapılacağını önceden belirlemektir, burada var olan işler birbirine uyduruluyor; B kadrolama işe uygun personeli sağlamaktır; C değerlendirme sonuç alındıktan sonra amaçla karşılaştırmadır.Kaynak: Yönetim bilimi · Yönetim süreçleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Yönetimi soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →