Yönetim bilimi: yönetim süreçleri, kuramlar ve örgüt yapısı

Yönetimin ne olduğunu, Fayol'dan sistem yaklaşımına kuramları, planlamadan değerlendirmeye süreçleri ve okulun bir örgüt olarak yapısını sınav örnekleriyle öğren.

7 durakGYS · EKYS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · YÖNETİM

Yönetim nedir? Örgüt, yönetici, etkililik ve verimlilik

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Yönetim nedir? Örgüt ve yönetici ne demektir? Etkililik ile verimlilik arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Yönetim, bir örgütün amaçlarını insan ve madde kaynaklarını en uygun biçimde kullanarak gerçekleştirme sürecidir. Örgüt, ortak amaç için bir araya gelmiş insanların iş bölümü ve hiyerarşiyle kurduğu yapıdır; yönetici bu yapıyı amaca yönelten kişidir. Etkililik amaca ulaşma, verimlilik kaynağı az harcayarak ulaşma derecesidir.

Eylülün ilk haftası: aynı ilçede iki ortaokul, aynı kadro sayısı, aynı ödenek. Birinde ders programı ilk gün asılmış, nöbet çizelgesi hazır; ötekinde öğretmenler hâlâ hangi sınıfa gireceğini soruyor. Aradaki fark binada değil, yönetimdedir.

Yönetim, bir amaca ulaşmak için insanların çabasını ve eldeki kaynakları (para, zaman, bina, araç gereç, bilgi) düzenleme ve yöneltme sürecidir. Tanımda üç öğe öne çıkar: bir amaç, bu amaç için birlikte çalışan insanlar ve sınırlı kaynaklar. Tek başına yapılan iş yönetilmez; yönetim, en az iki kişinin ortak bir amaç için iş birliği yaptığı yerde başlar.

Bu iş birliğinin kalıcı bir yapıya kavuştuğu yer örgüttür. Örgütte görevler bölünür (iş bölümü), kimin kime bağlı olduğu bellidir (hiyerarşi), işler kurallara göre yürür ve örgüt, içindeki kişilerden bağımsız olarak varlığını sürdürür. Okul, il millî eğitim müdürlüğü, bir hastane ya da bir şirket birer örgüttür. Örgütün amaçlarını gerçekleştirmek için yetki kullanan kişi yöneticidir: okul müdürü, müdür yardımcısı, şube müdürü, il millî eğitim müdürü.

Yönetim, yönetici ve yönetsel düzeyler

Örgütün büyüklüğüne göre yönetim kademelere ayrılır. Üst düzey yönetim uzun vadeli amaçları ve politikaları belirler (Bakanlık merkez teşkilatı). Orta düzey yönetim bu politikaları uygulanabilir planlara çevirir (il ve ilçe millî eğitim müdürlüğü, şube müdürleri). Alt düzey (uygulama) yönetimi günlük işleri doğrudan yürütür (okul müdürü, müdür yardımcısı, şef). Kademe yükseldikçe kavramsal beceri, düştükçe teknik beceri daha çok gerekir; insan ilişkileri becerisi ise her kademede aynı ölçüde gereklidir. Bu üç beceri ayrımı Robert Katz'a dayanır.

Karıştırılan iki ölçüt: etkililik ve verimlilik
EtkililikVerimlilik
Sorduğu soruAmaca ulaştık mı?Amaca ulaşırken ne kadar kaynak harcadık?
Ölçtüğü şeyÇıktının amaca uygunluğuÇıktı ÷ girdi oranı
Okul örneğiOkuma güçlüğü çeken öğrencilerin yıl sonunda akıcı okumaya ulaşmasıAynı sonuca daha az ek ders saati ve daha düşük maliyetle ulaşılması
Kısa formülDoğru işi yapmakİşi doğru (az kaynakla) yapmak

İkisi birbirinden bağımsızdır: çok ucuza basılmış ama hiç okunmayan bir veli bülteni verimli görünse de etkili değildir. Kamu kurumunda ikisi birlikte aranır; 5018 sayılı Kanun da kamu kaynaklarının “etkili, ekonomik ve verimli” kullanılmasını ister (m.1). Kanundaki üçüncü ölçüt olan ekonomiklik, kaynağı gereken nitelikte ve en uygun maliyetle edinmektir.

Ek bilgi: yönetim bilim mi, sanat mı?

Yönetimin kuralları gözlem ve araştırmayla sınanabildiği, genellenebildiği için bir bilim; aynı kuralın her okulda, her insanla farklı uygulanmasını gerektirdiği için de bir sanat olarak görülür. Yaygın kabul, yönetimin bilgisi bilim, uygulaması sanattır biçimindedir. Eğitim yönetimi, yönetim biliminin eğitim örgütlerine uygulanmasıdır; okul yönetimi ise bunun okul düzeyindeki hâlidir.

Akılda kalsın: Amaç + insan + kaynak = yönetim. Etkililik “hedefi vurdum mu?”, verimlilik “kaç kurşun harcadım?” sorusudur. Katz'ın üç becerisi: üst kademede kavramsal, alt kademede teknik, her kademede insan ilişkileri.
Sınavda

Nasıl sorulurBir müdürlük ya da okul uygulaması verilir, etkililik mi verimlilik mi olduğu, ya da yöneticinin hangi beceriyi kullandığı sorulur. Gerçek sınavda şıklar beştir; burada dörttür.

Tuzak“maliyeti düşürdü” ifadesini etkililik sanmaktır; kaynakla ilgili her ölçüt verimliliktir. İnsan ilişkileri becerisi de üst kademede azalmaz; Katz'a göre her kademede eşit önemdedir. Bu sayfanın payı: GYS şube müdürü duyurusunda “Yönetim, liderlik ve organizasyon” 3 soru (Liderlik ve okul yönetimi sayfasıyla ortak); EKYS'de ayrı alan değildir, Eğitim Bilimleri %15'inin eğitim yönetimi kısmında kuram ve süreç soruları gelebilir.

⇄Bilgi eşleştirme kavram ve örnek

?Soru çöz

Bir okul müdürü, öğretmenler kurulunda alınan kararın neden önemli olduğunu öğretmenlere anlatmak, iki zümre arasındaki gerginliği yatıştırmak ve yeni gelen öğretmeni kadroya kaynaştırmak için zaman ayırmaktadır. Müdürün bu davranışlarında Katz'ın yönetici becerilerinden hangisi öne çıkmaktadır?

✓ B. Anlatmak, yatıştırmak ve kaynaştırmak insanlarla birlikte çalışabilmeyi gerektirir; bu, Katz'ın her kademede gerekli saydığı insan ilişkileri becerisidir. A teknik beceri işin yöntem ve aracını bilmektir (çizelge, e-Okul işlemi); C kavramsal beceri örgütü bir bütün olarak görüp uzun vadeli düşünmektir; D Katz'ın üçlü sınıflamasında yer almaz.
SÜREÇ · YÖNETİM

Yönetim süreçleri: Fayol'dan POSDCORB'a, karardan değerlendirmeye

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYönetim nedir? Örgüt ve yönetici ne demektir? Etkililik ile verimlilik arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yönetim, bir örgütün amaçlarını insan ve madde kaynaklarını en uygun biçimde kullanarak gerçekleştirme sürecidir. Örgüt, ortak amaç için bir araya gelmiş insanların iş bölümü ve hiyerarşiyle kurduğu yapıdır; yönetici bu yapıyı amaca yönelten kişidir. Etkililik amaca ulaşma, verimlilik kaynağı az harcayarak ulaşma derecesidir.

Yönetim, örgüt, yönetici

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yönetim süreçleri nelerdir? Fayol, Gulick (POSDCORB) ve Gregg'in yönetim süreci sınıflamaları nasıldır?

Kısa cevap: Yönetim süreçleri, yöneticinin amaca ulaşmak için yaptığı işlerin adımlarıdır. Fayol beş süreç sayar: planlama, örgütleme, emir-komuta, eşgüdüm, denetim. Gulick bunu POSDCORB ile yediye çıkarır. Eğitim yönetiminde en çok Gregg'in yedi aşamalı sınıflaması kullanılır: karar verme, planlama, örgütleme, iletişim, etkileme, eşgüdüm, değerlendirme.

Okulda karne haftası yaklaşırken müdür önce bir karar verir (veli toplantısı karne günü mü yapılacak?), sonra bir plan çıkarır, görevleri dağıtır, öğretmenlere duyurur, isteksiz olanı ikna eder, sınıfların saatlerini birbirine uydurur ve toplantıdan sonra “nasıl geçti?” diye bakar. Bu yedi adımın her birinin bir adı vardır.

Yöneticinin işi tek bir eylem değil, birbirini izleyen ve sürekli tekrarlanan bir süreçler dizisidir. Süreçleri ilk kez sistemli biçimde sınıflayan Fransız yönetim düşünürü Henri Fayol'dür. Ondan sonra gelenler listeyi kendi alanlarına göre genişletti. Üç sınıflama sınavda yan yana sorulduğu için birlikte öğrenmek en kolayıdır.

Üç sınıflama aynı işi farklı ayrıntıyla anlatır; karar vermeyi ayrı ve ilk süreç sayan Gregg'dir.Görsel: Sınav Defteri

Süreçler okulda nasıl görünür?

  • Karar verme: Seçenekler arasından birini seçmek. Gregg'e göre öteki bütün süreçlerin özüdür; plan da örgütleme de bir dizi karardır.
  • Planlama: Ne, kim, ne zaman, nasıl, hangi kaynakla sorularını önceden cevaplamak (yıllık çalışma takvimi, okul gelişim planı).
  • Örgütleme: İşi bölmek, görevleri ve yetkiyi dağıtmak, kişi ile araç gereci bir araya getirmek (kurul ve komisyonların oluşturulması).
  • İletişim: Kararları ve bilgiyi örgüt içinde ve çevreye aktarmak, geri bildirim almak.
  • Etkileme: İnsanları amaca yönelik çalışmaya istekli kılmak; güdüleme, ikna, liderlik.
  • Eşgüdüm: Farklı birimlerin çabasını birbirine uydurup çakışmayı ve boşluğu önlemek (sınav takviminin zümreler arasında ayarlanması).
  • Değerlendirme: Sonucu amaçla karşılaştırıp bir sonraki döngüye geri bildirim vermek.

Gulick'in kısaltmasındaki S (staffing) “kadrolama”, yani doğru işe doğru personeli sağlamak; D (directing) ise yöneltmedir. Fayol'un “emir-komuta”sı ile Gulick'in “yöneltme”si ve Gregg'in “etkileme”si aynı işin farklı adlarıdır; adın değişmesi, yöneticinin emir veren kişiden ikna eden kişiye dönüşmesini yansıtır.

Akılda kalsın: Gregg'in ilk adımı karar, son adımı değerlendirmedir; arada plan → örgüt → iletişim → etkileme → eşgüdüm. Fayol'un beşlisi Planla, Örgütle, Emret, Eşgüdümle, Denetle. POSDCORB'da Fayol'da olmayan iki iş: kadrolama ve bütçeleme.
Sınavda

Nasıl sorulurBir müdürün yaptığı iş anlatılır, hangi yönetim süreci olduğu sorulur; ya da bir kuramcının sınıflamasında yer almayan süreç istenir.

TuzakEşgüdüm ile örgütlemeyi karıştırmaktır: görevleri ve yetkiyi dağıtmak örgütleme, dağıtılmış işlerin birbirine uyumunu sağlamak eşgüdümdür. İkinci tuzak, “karar verme Fayol'da da ilk süreçtir” sanmaktır; kararı ayrı ve ilk süreç yapan Gregg'dir.

↕Sıralama Gregg'in süreç sırası

  1. Veli toplantısı için sınıf öğretmenlerine görev ve sorumluluk dağıtmak
  2. Veli toplantısının karne günü yapılmasına karar vermek
  3. Toplantıdan sonra katılım oranını hedefle karşılaştırmak
  4. Saat, salon ve gündemi içeren bir toplantı planı hazırlamak

?Soru çöz

Bir ilçe millî eğitim müdürlüğü, ortak yazılı sınav haftasında okulların sınav saatlerini, servis saatlerini ve gözetmen öğretmen listelerini birbiriyle çakışmayacak biçimde ayarlamıştır. Bu çalışma en çok hangi yönetim süreciyle ilgilidir?

✓ D. Farklı birimlerin (okul, servis, gözetmen) işlerinin çakışmadan birbirine uymasını sağlamak eşgüdümdür. A planlama ne yapılacağını önceden belirlemektir, burada var olan işler birbirine uyduruluyor; B kadrolama işe uygun personeli sağlamaktır; C değerlendirme sonuç alındıktan sonra amaçla karşılaştırmadır.
KURAM · KLASİK YÖNETİM

Klasik yönetim kuramı: Taylor, Fayol ve Weber'in bürokrasisi

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYönetim süreçleri nelerdir? Fayol, Gulick (POSDCORB) ve Gregg'in yönetim süreci sınıflamaları nasıldır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yönetim süreçleri, yöneticinin amaca ulaşmak için yaptığı işlerin adımlarıdır. Fayol beş süreç sayar: planlama, örgütleme, emir-komuta, eşgüdüm, denetim. Gulick bunu POSDCORB ile yediye çıkarır. Eğitim yönetiminde en çok Gregg'in yedi aşamalı sınıflaması kullanılır: karar verme, planlama, örgütleme, iletişim, etkileme, eşgüdüm, değerlendirme.

Yönetim süreçleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Klasik yönetim kuramı nedir? Taylor'ın bilimsel yönetimi, Fayol'un yönetim ilkeleri ve Weber'in bürokrasi kuramı nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Klasik kuram örgütü bir makine gibi görür; amaç en yüksek verim, araç ise iş bölümü, kurallar ve hiyerarşidir. Taylor işi bilimsel olarak inceleyip “en iyi tek yolu” arar (bilimsel yönetim), Fayol yönetimin süreçlerini ve 14 ilkesini koyar, Weber ise yazılı kurallara ve liyakate dayanan ideal bürokrasiyi tanımlar.

Bir il millî eğitim müdürlüğünde dilekçe kayda girer, sayı alır, ilgili şubeye havale edilir, şef inceler, şube müdürü paraf eder, müdür imzalar. Kimin ne yapacağı yazılıdır ve kişi değişse de iş aynı yoldan akar. Bu düzenin kuramsal adı bürokrasidir.

Klasik yönetim kuramı, sanayi devrimiyle büyüyen fabrikaların ve devlet örgütlerinin “nasıl daha verimli çalışırız?” sorusuna cevap olarak 20. yüzyılın başında gelişti. Ortak varsayımları şunlardır: insan ekonomik bir varlıktır ve ücretle güdülenir; örgütün biçimsel yapısı (şema, kural, görev tanımı) her şeydir; iyi tasarlanmış bir yapı her örgüte uyar. Kuramın üç kolu vardır.

Klasik kuramın üç kolu
KuramcıYaklaşımOdakAnahtar kavramlar
Frederick W. TaylorBilimsel yönetimİşçi ve iş (atölye düzeyi)Zaman ve hareket etüdü, “en iyi tek yol”, işçinin bilimsel seçimi ve eğitimi, parça başı ücret, planlamanın yönetime ait olması
Henri FayolYönetim süreci (yönetsel) yaklaşımıYöneticinin işi (üst yönetim)Beş yönetim süreci, 14 yönetim ilkesi, emir-komuta birliği
Max WeberBürokrasi kuramıÖrgütün bütün yapısıHiyerarşi, iş bölümü, yazılı kurallar, kişisellikten uzaklık, liyakat, kayıt

Taylor: işin en iyi yolu

Taylor, işçilerin bilerek yavaş çalıştığını ve her işçinin işi kendi bildiği gibi yaptığını gözledi. Çözüm olarak her işi en küçük hareketlerine ayırıp kronometreyle ölçtü (zaman ve hareket etüdü) ve işin en verimli yapılış biçimini standart hâline getirdi. 1911'de yayımlanan Bilimsel Yönetimin İlkeleri'nde dört ilke öne çıkar: işin bilimsel incelenmesi, işçinin bilimsel seçilip eğitilmesi, yönetimle işçinin iş birliği, işin planlanmasının yönetime, yapılmasının işçiye bırakılması. Eleştirisi açıktır: insanı makinenin bir parçası sayar, toplumsal ihtiyaçlarını görmez.

Fayol: yöneticinin ilkeleri

Taylor atölyeye bakarken Fayol yönetim katına baktı. Yönetim süreçlerini önceki konuda gördük; Fayol bunlara yöneticiye yol gösteren 14 ilke ekledi. Sınavda en çok anılanlar yapıyı kuran ilkelerdir: iş bölümü, yetki ve sorumluluk, hiyerarşi (basamaklar zinciri), merkezîleşme ve iki “birlik” ilkesi. En çok emir-komuta birliği (her ast yalnız bir amirden emir alır) ile yönetim birliği (aynı amaca yönelik işler tek plan ve tek yöneticiye bağlanır) karıştırılır.

Tam liste: Fayol'un 14 ilkesi
  • Yapı: iş bölümü; yetki ve sorumluluk; hiyerarşi (basamaklar zinciri); merkezîleşme; düzen.
  • Emir ve plan: emir-komuta birliği; yönetim birliği; disiplin.
  • Personel: personelin ödüllendirilmesi; hakkaniyet; personelin görevde sürekliliği; girişkenlik; birlik ruhu.
  • Amaç: kişisel çıkarın genel çıkara bağlılığı.

Weber: ideal bürokrasi

Alman toplumbilimci Max Weber, bürokrasiyi olumsuz anlamda değil, büyük örgütlerin en akılcı ve öngörülebilir biçimi olarak tanımladı. İdeal bürokrasinin özellikleri: açık bir hiyerarşi; uzmanlaşmaya dayanan iş bölümü; işleri belirleyen yazılı kurallar; kişiye göre değil kurala göre davranma (kişisellikten uzaklık); işe alma ve yükselmede liyakat; makamın kişiye değil kuruma ait olması; her işlemin yazılı kaydı. Weber'in kendisi bürokrasinin insanı bir “demir kafes”e sokabileceği uyarısını da yapmıştır. Uygulamada katılık, kırtasiyecilik ve kuralın amacın önüne geçmesi bürokrasinin bilinen sakıncalarıdır.

Ek bilgi: Fayol köprüsü

Fayol, hiyerarşi zincirinin her yazıyı en üste çıkarıp yeniden indirmesinin işi yavaşlatacağını gördü. Aynı kademedeki iki birim, amirlerinin bilgisi ve izniyle doğrudan iletişim kurabilmelidir. Bu yatay kısa yola “Fayol köprüsü” denir; örgütsel iletişimin yönlerini Yönetimde insan ilişkileri sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Taylor kronometre (iş ve işçi), Fayol yönetici masası (süreç ve 14 ilke), Weber dosya dolabı (kural, hiyerarşi, kayıt). Üçünde ortak varsayım: insan ekonomik varlıktır, biçimsel yapı her şeydir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir kavram verilir (zaman-hareket etüdü, emir-komuta birliği, kişisellikten uzaklık), hangi kuramcıya ait olduğu sorulur; ya da “klasik kuramın varsayımlarından biri değildir” kalıbıyla informal grup gibi neoklasik bir kavram şıklara konur.

TuzakEmir-komuta birliği ile yönetim birliğini karıştırmaktır: ilki kişiyle (tek amir), ikincisi işle (tek plan) ilgilidir.

⇄Bilgi eşleştirme kavram ve kuramcı

?Soru çöz

I. İşe alma ve yükselmede liyakatin esas alınması
II. İşlemlerin kişiye göre değil, yazılı kurala göre yürütülmesi
III. Örgütte informal grupların davranışı belirlemesi
Yukarıdakilerden hangileri Weber'in ideal bürokrasi modelinin özelliklerindendir?

✓ A. Liyakat (I) ve kişisellikten uzaklık (II) Weber'in saydığı özelliklerdir. III bürokrasiye değil, Hawthorne araştırmalarından doğan neoklasik kurama aittir; Weber biçimsel yapıya odaklanır. B yalnız neoklasik öğeyi seçer; C ve D informal grubu bürokrasiye katar, iki kuramı karıştırma yanılgısıdır.
KURAM · NEOKLASİK YÖNETİM

Neoklasik kuram: Hawthorne'un keşfi, Follett ve Barnard

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKlasik yönetim kuramı nedir? Taylor'ın bilimsel yönetimi, Fayol'un yönetim ilkeleri ve Weber'in bürokrasi kuramı nasıl ayrılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Klasik kuram örgütü bir makine gibi görür; amaç en yüksek verim, araç ise iş bölümü, kurallar ve hiyerarşidir. Taylor işi bilimsel olarak inceleyip “en iyi tek yolu” arar (bilimsel yönetim), Fayol yönetimin süreçlerini ve 14 ilkesini koyar, Weber ise yazılı kurallara ve liyakate dayanan ideal bürokrasiyi tanımlar.

Klasik kuram: Taylor, Fayol, Weber

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Neoklasik yönetim kuramı nedir? Hawthorne araştırmaları, Follett ve Barnard yönetime ne getirdi?

Kısa cevap: Neoklasik kuram (insan ilişkileri yaklaşımı), örgütte insanın yalnız ücretle değil toplumsal ve psikolojik ihtiyaçlarla da güdülendiğini savunur. Elton Mayo'nun öncülüğündeki Hawthorne araştırmaları informal grubun ve ilginin verimi etkilediğini gösterdi. Follett çatışmada bütünleştirmeyi, Barnard ise yetkinin astların kabulüne dayandığını öne çıkardı.

Yeni atanan bir müdür, öğretmenler odasındaki çay ocağını “zaman kaybı” diye kaldırır. Bir ay içinde zümre toplantılarına katılım düşer, okuldaki söylenti trafiği artar. Kâğıt üstündeki şema değişmemiştir; değişen, şemada görünmeyen ilişkiler ağıdır.

Neoklasik kuram, klasik kuramı reddetmez; onun görmediği şeyi, örgütteki insanı ekler. Klasik kuram “şema doğruysa örgüt çalışır” derken neoklasik kuram, aynı şemanın farklı insanlarla bambaşka sonuçlar verdiğini gösterdi. Bu yüzden yaklaşıma insan ilişkileri yaklaşımı da denir.

Hawthorne araştırmaları

ABD'de Western Electric şirketinin Hawthorne fabrikasında 1924–1932 arasında yapılan araştırmalar, aydınlatmanın verime etkisini ölçmek için başladı. Işık artırılınca da azaltılınca da verim arttı; araştırmacılar verimi asıl etkileyenin ışık değil, işçilerin kendilerine ilgi gösterildiğini hissetmesi olduğunu fark etti. Elton Mayo ve arkadaşlarının yürüttüğü sonraki aşamalar şu sonuçlara ulaştı: işçi toplumsal bir varlıktır; örgütte biçimsel yapının yanında informal (biçimsel olmayan) gruplar vardır ve bu grupların normları üretimi artırabilir de sınırlayabilir de; yönetimin ilgisi, katılım ve iyi iletişim moral ve verimi yükseltir. Araştırmalardan doğan Hawthorne etkisi kavramını, güdülenme kuramlarıyla birlikte Yönetimde insan ilişkileri sayfasında ayrıntısıyla göreceğiz.

Follett ve Barnard

Mary Parker Follett, yönetimi “insanlar aracılığıyla iş yaptırma sanatı” olarak gördü. Çatışmanın üç yolla çözülebileceğini söyledi: bir tarafın üstün gelmesi (baskı), iki tarafın bir şeyden vazgeçmesi (uzlaşma) ve iki tarafın ihtiyacını birden karşılayan yeni bir çözüm bulunması (bütünleştirme). Follett'e göre en kalıcı çözüm bütünleştirmedir. Emrin kişiden değil işin gereğinden gelmesi gerektiğini savundu (durumun emri) ve eşgüdümün birimler arasında doğrudan temasla, erken ve sürekli yapılmasını önerdi.

Chester Barnard, örgütü bir iş birliği sistemi olarak tanımladı. Ona göre bir emrin yetki taşıması, onu alanın emri anlaması ve kabul etmesine bağlıdır (yetkinin kabulü kuramı); astın sorgulamadan kabul ettiği emirlerin oluşturduğu alana kayıtsızlık alanı dedi. Barnard da informal örgütün biçimsel örgütü tamamlayan ve onu ayakta tutan bir yapı olduğunu vurguladı.

Klasik ve neoklasik kuram yan yana
KlasikNeoklasik
İnsanEkonomik varlık, ücretle güdülenirToplumsal varlık; ilgi, ait olma, takdir de güdüler
ÖrgütBiçimsel yapı, şema, kuralBiçimsel yapı + informal gruplar
YetkiYukarıdan aşağı, makamdan gelirAstların kabulüne dayanır (Barnard)
ÇatışmaKötüdür, kuralla önlenirDoğaldır, bütünleştirmeyle çözülebilir (Follett)
Eleştiriİnsanı görmezBiçimsel yapıyı ve çevreyi ihmal eder, “mutlu işçi = verimli işçi” varsayımı her zaman doğru değildir
Akılda kalsın: Neoklasik = klasik + insan. Hawthorne'da ışık değil ilgi verimi artırdı. Follett bütünleştirir (iki taraf da kazanır), Barnard kabul eder (yetkiyi ast onaylar).
Sınavda

Nasıl sorulurBir okul vakasında öğretmenlerin informal grubunun etkisi anlatılır, hangi yaklaşımın görüşüne uyduğu sorulur; ya da “yetkinin kabulü”, “bütünleştirme” gibi kavramların sahibi istenir.

TuzakHawthorne araştırmalarını Taylor'a bağlamaktır: araştırma bilimsel yönetim mantığıyla (ışık-verim ölçümü) başlamış, ama klasik varsayımı çürüten sonuca varmıştır. İkinci tuzak, Follett'in bütünleştirmesini uzlaşma sanmaktır; uzlaşmada iki taraf da kaybeder.

✎Boşluk doldurma neoklasik kavramlar

Hawthorne araştırmalarına öncülük eden , verimi asıl etkileyenin çalışanlara gösterilen ilgi olduğunu ortaya koydu. Follett'e göre çatışmada iki tarafın ihtiyacını birlikte karşılayan yeni bir çözüm bulmak yoludur. Barnard'a göre bir emrin yetki taşıması, astın onu etmesine bağlıdır.

Mayo · bütünleştirme · kabul · Taylor · uzlaşma · denetim

?Soru çöz

Bir lisede bazı deneyimli öğretmenler, aralarında konuştukları bir anlayışla okul projelerinde gönüllü görev almamaya başlamış; yeni gelen öğretmenler de kısa sürede bu tavrı benimsemiştir. Okulun görev çizelgesinde ve yönetmeliklerde bu durumu açıklayan bir şey yoktur. Bu durum, en çok aşağıdaki yönetim yaklaşımlarından hangisinin vurguladığı bir olguyla açıklanabilir?

✓ C. Davranışı belirleyen şey biçimsel kural değil, öğretmenlerin kendi aralarında oluşturduğu norm; Hawthorne'daki kablo bağlama odasında olduğu gibi informal grup üretimi sınırlıyor. A işin standart yöntemiyle ilgilidir; B biçimsel kurala göre davranmayı anlatır, vakada kural yok; D aynı amaçlı işlerin tek plana bağlanmasıdır.
KURAM · MODERN VE ÇAĞDAŞ

Modern ve çağdaş yaklaşımlar: açık sistem, durumsallık, öğrenen örgüt

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaNeoklasik yönetim kuramı nedir? Hawthorne araştırmaları, Follett ve Barnard yönetime ne getirdi?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Neoklasik kuram (insan ilişkileri yaklaşımı), örgütte insanın yalnız ücretle değil toplumsal ve psikolojik ihtiyaçlarla da güdülendiğini savunur. Elton Mayo'nun öncülüğündeki Hawthorne araştırmaları informal grubun ve ilginin verimi etkilediğini gösterdi. Follett çatışmada bütünleştirmeyi, Barnard ise yetkinin astların kabulüne dayandığını öne çıkardı.

Neoklasik kuram: Hawthorne, Follett, Barnard

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sistem yaklaşımı ve durumsallık yaklaşımı nedir? Toplam kalite yönetimi, stratejik yönetim ve öğrenen örgüt ne anlama gelir?

Kısa cevap: Modern kuram örgütü çevresiyle sürekli etkileşen açık bir sistem olarak görür: girdi, süreç, çıktı ve geri bildirimden oluşur. Durumsallık yaklaşımına göre her yerde geçerli tek en iyi yönetim yolu yoktur; doğru yol duruma bağlıdır. Çağdaş yaklaşımlar arasında toplam kalite yönetimi, stratejik yönetim ve öğrenen örgüt öne çıkar.

Okula bu yıl kaynaştırma öğrencisi sayısı iki katına çıktı, bölgeye yeni bir site yapıldı, bütçe kısıldı. Müdür geçen yılın planını aynen uygularsa ne olur? Modern yönetim kuramı tam bu soruyla başlar: örgüt, çevresinden bağımsız yönetilemez.

Klasik kuram yapıya, neoklasik kuram insana baktı; ikisi de örgütü dış dünyadan kopuk, kapalı bir kutu gibi düşündü. 20. yüzyılın ortasından itibaren gelişen sistem yaklaşımı, örgütü birbirine bağlı parçalardan oluşan ve çevresiyle alışveriş yapan bir bütün olarak ele aldı. Ludwig von Bertalanffy'nin genel sistem kuramı bu yaklaşımın düşünsel kaynağıdır.

Çıktıdan gelen bilgi bir sonraki dönemin girdisini değiştirir; okul çevresinden beslenir ve çevresini etkiler.Görsel: Sınav Defteri

Açık sistemin kavramları

  • Alt sistem: Sistemi oluşturan ve birbirini etkileyen parçalar (okulda öğretim, yönetim, rehberlik, öğrenci kulüpleri). Birinde olan değişiklik ötekileri etkiler.
  • Geri bildirim: Çıktıya ilişkin bilginin sisteme geri dönüp girdiyi ve süreci düzeltmesi.
  • Entropi: Kapalı sistemin dağılıp çözülmeye gitmesi. Açık sistem çevreden enerji alarak buna direnir (negatif entropi).
  • Sinerji: Parçaların birlikte çalışınca tek tek toplamlarından fazlasını üretmesi.
  • Eş sonluluk: Aynı sonuca farklı yollardan ulaşılabilmesi; iki okul farklı yöntemlerle aynı başarıya varabilir.
  • Dinamik denge: Sistemin değişen çevreye uyum sağlarken varlığını koruması.

Durumsallık yaklaşımı

Sistem yaklaşımından doğan durumsallık (koşul bağımlılık) yaklaşımı, klasiklerin “her örgüte uyan en iyi yapı” iddiasını reddeder: en uygun yapı ve yönetim biçimi, örgütün çevresine, teknolojisine, büyüklüğüne ve çalışanlarına bağlıdır. Burns ve Stalker, durağan çevrede kuralları sıkı mekanik yapının, hızlı değişen çevrede esnek organik yapının daha başarılı olduğunu gösterdi. Liderlikteki durumsallık kuramlarını Liderlik ve okul yönetimi sayfasında göreceğiz.

Çağdaş yaklaşımlar (kısaca)

  • Toplam kalite yönetimi (TKY): Kaliteyi son kontrolde değil her aşamada, herkesin katılımıyla ve sürekli iyileştirmeyle sağlamak. W. Edwards Deming'in adıyla anılan Planla-Uygula-Kontrol et-Önlem al (PUKÖ) döngüsü temel aracıdır; odakta hizmetten yararlanan (öğrenci, veli) vardır.
  • Stratejik yönetim: Örgütün misyonunu ve vizyonunu belirleyip güçlü-zayıf yanlarını, fırsat ve tehditlerini (GZFT analizi) çözümleyerek uzun vadeli amaçlar koymak. Kamu kurumlarında stratejik plan hazırlama ödevi 5018 sayılı Kanun'dan gelir; MEB Mevzuatı serisinde bu kanun ayrıca anlatılır.
  • Öğrenen örgüt: Peter Senge'nin 1990'da yayımlanan Beşinci Disiplin'iyle yaygınlaşan kavram; örgütün sürekli öğrenip kendini yenilemesi. Beş disiplin: kişisel ustalık, zihinsel modeller, ortak vizyon, takım hâlinde öğrenme ve hepsini birleştiren beşinci disiplin olan sistem düşüncesi.
Akılda kalsın: Kuramların sorusu sırayla: klasik “yapı nasıl olmalı?”, neoklasik “insan ne ister?”, sistem “parçalar ve çevre nasıl etkileşir?”, durumsallık “bu durumda hangisi uygun?”. Senge'nin beşinci disiplini = sistem düşüncesi.
Sınavda

Nasıl sorulurBir kavram tanımlanır (aynı sonuca farklı yollardan ulaşma, parçaların toplamından fazlası), adı sorulur; ya da bir müdürün “her okula aynı reçete olmaz” görüşü verilip hangi yaklaşıma uyduğu istenir.

TuzakSinerji ile eş sonluluğu karıştırmaktır: sinerji birlikte çalışmanın artı değeri, eş sonluluk aynı hedefe farklı yollardır. İkinci tuzak, entropiyi açık sistemin özelliği sanmaktır; açık sistem entropiye direnir.

⇄Bilgi eşleştirme açık sistem kavramları

?Soru çöz

Bir okul müdürü, il genelinde başarılı bulunan bir uygulamayı kendi okuluna aynen taşımak yerine önce okulunun öğrenci profilini, öğretmen kadrosunu ve çevre özelliklerini incelemiş; uygulamayı bu koşullara göre değiştirerek başlatmıştır. Müdürün yaklaşımı en çok hangi yönetim anlayışına uygundur?

✓ D. Her yerde geçerli tek doğru yol yerine uygulamayı okulun koşullarına göre uyarlamak durumsallık yaklaşımının özüdür. A bilimsel yönetim tersine her işin “en iyi tek yolu”nu arar; B bürokrasi aynı kuralın her yerde aynı uygulanmasını öngörür; C insan ilişkileri yaklaşımı çalışanların toplumsal ihtiyaçlarına odaklanır, koşullara uyarlamaya değil.
KAVRAM · ÖRGÜT YAPISI

Örgüt yapısı: yetki, sorumluluk, yetki devri ve kontrol alanı

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Örgüt yapısında yetki, sorumluluk, yetki devri, kontrol alanı ve emir-komuta birliği ne demektir?

Kısa cevap: Yetki, karar verme ve emir verme hakkıdır; sorumluluk, verilen görevi yerine getirme ve hesabını verme yükümlülüğüdür; ikisi denk olmalıdır. Yetki devredilebilir ama devredenin sorumluluğu sürer. Kontrol alanı bir yöneticinin etkili yönetebileceği ast sayısıdır; emir-komuta birliği her astın tek amirden emir almasıdır.

Okul müdürü, bahar döneminde okul gezisi işlerini müdür yardımcısına bırakır. Gezi günü otobüsün izin belgesi eksik çıkar. İl millî eğitim müdürlüğü soruyu kime yöneltir: işi yapan müdür yardımcısına mı, işi devreden müdüre mi?

Her örgütün bir yapısı vardır: kimin hangi işi yaptığını, kime bağlı olduğunu ve hangi kararı verebileceğini gösteren ilişkiler düzeni. Bu yapının temel taşları yetki ve sorumluluktur. Yetki, örgüt amaçları için karar alma, emir verme ve kaynak kullanma hakkıdır. Sorumluluk ise görevi yerine getirme ve sonucun hesabını verme yükümlülüğüdür.

Yapıyı kuran ilkeler

Örgüt yapısının temel kavramları
KavramAnlamıOkul / müdürlük örneği
Yetki-sorumluluk dengesiVerilen sorumluluk kadar yetki de verilmeliKantin denetimiyle görevlendirilen müdür yardımcısına kantinciyi uyarma yetkisi de verilmesi
Yetki devriÜstün kendi yetkisinin bir kısmını asta bırakması; devreden, sonucun sorumluluğundan kurtulmazMüdürün gezi işlerini müdür yardımcısına bırakması
Emir-komuta birliğiHer ast yalnız bir amirden emir alırHizmetli personelin hem iki müdür yardımcısından hem müdürden ayrı ayrı emir almaması
Hiyerarşi (basamaklar zinciri)Yetkinin yukarıdan aşağı kademe kademe inmesiBakanlık → il MEM → ilçe MEM → okul
Kontrol (yönetim) alanıBir yöneticinin doğrudan ve etkili yönetebileceği ast sayısıBir müdür yardımcısına bağlanabilecek sınıf ya da personel sayısı
İş bölümü ve uzmanlaşmaİşin parçalara ayrılıp herkese bir parçanın verilmesiBranş öğretmenliği, zümreler

Kontrol alanı yapının biçimini belirler: aynı yedi kişi iki ayrı biçimde örgütlenebilir.

Dar alan kademe ekler ve yapıyı uzatır; geniş alan kademeyi azaltır ve yapıyı basıklaştırır. Astlar deneyimli ve işler benzer ise alan genişletilebilir.Görsel: Sınav Defteri

Merkezîleşme ve yerinden yönetim

Kararların örgütün üst kademesinde toplanmasına merkezîleşme, alt kademelere dağıtılmasına yerinden yönetim (merkezkaç yapı) denir. Merkezî yapı birlik ve standart sağlar ama yavaştır, yerel ihtiyacı geç görür; yerinden yönetim hızlı ve esnektir ama birliği korumak zorlaşır. Türk eğitim sistemi büyük ölçüde merkezîdir: öğretim programı, atama ve bütçe merkezden belirlenir. Okulun kendi ihtiyacına göre karar almasını güçlendiren anlayışa okul temelli yönetim denir. Kamu yönetiminde yer ve hizmet yönünden yerinden yönetimin hukuki anlamı ise MEB Mevzuatı serisinde, Türk idare sistemi anlatılırken ayrıca ele alınır.

Ek bilgi: komuta ve kurmay birimleri

Örgütün asıl amacını doğrudan gerçekleştiren ve emir yetkisi olan birimlere komuta (doğrusal) birimleri, yöneticilere uzmanlık bilgisiyle öneri sunan ama emir vermeyen birimlere kurmay (danışma) birimleri denir. Kurmay birim önerir, karar komuta zincirinde verilir. Kamu hukukunda yetki devri ayrıca mevzuatın izin vermesine bağlıdır.

Akılda kalsın: Yetki devredilir, sorumluluk devredilmez. Dar kontrol alanı → uzun yapı (çok kademe, sıkı denetim); geniş kontrol alanı → basık yapı (az kademe, hızlı iletişim). Tek ast, tek amir = emir-komuta birliği.
Sınavda

Nasıl sorulurBir müdürlük ya da okul vakasında ilkenin çiğnendiği durum anlatılır (iki amirden çelişen emir, yetkisiz sorumluluk), hangi ilke olduğu sorulur.

TuzakYetki devrinde sorumluluğun da tamamen asta geçtiğini sanmaktır; devreden yönetici sonuçtan sorumlu kalır. İkinci tuzak, dar kontrol alanını basık yapıyla eşlemektir; dar alan kademeyi artırır, yapıyı uzatır.

✎Boşluk doldurma yapı kavramları

Bir yöneticinin doğrudan ve etkili biçimde yönetebileceği ast sayısına denir. Bu alan dar tutulursa kademe sayısı artar ve bir yapı oluşur. Yönetici yetkisinin bir kısmını astına bıraksa da işin üzerinde kalmaya devam eder.

kontrol alanı · uzun · sorumluluğu · basık · emir-komuta birliği

?Soru çöz

Bir okulda kütüphane sorumlusu memura, aynı gün müdür yardımcılarından biri kitap sayımını bitirmesini, öteki ise acil olarak kayıt evrakını hazırlamasını söylemiştir. Memur hangisine öncelik vereceğini bilememektedir. Bu durumda örgüt yapısının hangi ilkesi çiğnenmiştir?

✓ B. Bir ast iki ayrı amirden çelişen emir almıştır; her astın yalnız bir amire bağlı olmasını isteyen emir-komuta birliği ilkesi çiğnenmiştir. A kontrol alanı bir amire bağlı ast sayısıdır, burada sorun sayı değil; C görev verilip yetki verilmemesiyle ilgilidir; D işin uzmanlığa göre bölünmesidir.
KAVRAM · EĞİTİM ÖRGÜTÜ

Okul bir örgüt olarak: hizmet örgütü, evcil örgüt, gevşek bağlı sistem

Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSistem yaklaşımı ve durumsallık yaklaşımı nedir? Toplam kalite yönetimi, stratejik yönetim ve öğrenen örgüt ne anlama gelir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Modern kuram örgütü çevresiyle sürekli etkileşen açık bir sistem olarak görür: girdi, süreç, çıktı ve geri bildirimden oluşur. Durumsallık yaklaşımına göre her yerde geçerli tek en iyi yönetim yolu yoktur; doğru yol duruma bağlıdır. Çağdaş yaklaşımlar arasında toplam kalite yönetimi, stratejik yönetim ve öğrenen örgüt öne çıkar.

Modern ve çağdaş yaklaşımlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Okulun bir örgüt olarak özellikleri nelerdir? Okul neden evcil örgüt, hizmet örgütü ve gevşek bağlı sistem olarak tanımlanır?

Kısa cevap: Okul, hammaddesi ve ürünü insan olan, amaçları soyut ve ölçülmesi zor, çevresiyle yoğun etkileşen bir hizmet örgütüdür. Devlet okulu öğrencisini seçemez, öğrenci de okulunu çoğunlukla seçemez; bu yüzden Carlson'a göre evcil örgüttür. Etzioni'ye göre normatif bir örgüt, Weick'e göre birimleri gevşek bağlı bir sistemdir.

Şube müdürü bir fabrikadan okul müdürlüğüne gelmiş biri olsaydı ilk haftasında şunu sorardı: “Ürünümüzü nasıl ölçeceğiz?” Okulda bu sorunun kısa bir cevabı yoktur ve okulu öteki örgütlerden ayıran şey de tam budur.

Okul da Weber'in saydığı bürokratik özellikleri taşır: hiyerarşi, yazılı kurallar, iş bölümü. Ama okulun bir fabrikadan ya da bir vergi dairesinden farkları vardır ve sınav bu farkları sorar. Bu konuda okulu yöneten kişinin bilmesi gereken farkları ve dört kuramcının okulu nasıl adlandırdığını görüyoruz.

Okulu öteki örgütlerden ayıran özellikler

  • Girdisi ve çıktısı insandır: Hammadde standart değildir; her öğrenci farklı hazır bulunuşluk, ilgi ve çevreyle gelir.
  • Amaçları soyut ve çok yönlüdür: “İyi yurttaş”, “düşünen birey” gibi amaçların ölçülmesi zordur; sonuç yıllar sonra görülür.
  • Emek yoğundur ve uzmanlara dayanır: Asıl iş, sınıfta görece özerk çalışan öğretmen tarafından yapılır.
  • Çevreyle iç içedir: Veli, yerel yönetim, sivil toplum ve mevzuat okulun işleyişini doğrudan etkiler; okul açık bir sistemdir.
  • Toplumsal beklenti yüksektir: Herkes okuldan geçtiği için herkesin okul hakkında bir görüşü vardır; okul sürekli kamuoyu gözü altındadır.
Okulu adlandıran dört sınıflama
KuramcıSınıflamanın ölçütüOkul nedir?Neden?
Blau ve ScottÖrgütten asıl kim yararlanır?Hizmet örgütüBirincil yararlanıcı hizmet alan kişidir: öğrenci
CarlsonÖrgüt ve müşteri birbirini seçebiliyor mu?Evcil (korunmuş) örgütDevlet okulu öğrencisini seçemez, öğrenci okulunu seçemez; varlığı yasayla güvencededir, rekabet kaygısı yoktur
EtzioniÖrgüt üyelerini hangi güçle uyuma yöneltir?Normatif örgütBağlılık ceza ya da ücretle değil, değerler ve inançla sağlanır
WeickBirimler birbirine ne kadar sıkı bağlı?Gevşek bağlı sistemSınıflar ve zümreler birbirinden görece bağımsız çalışır; müdür kararının sınıfa yansıması sınırlıdır

Bu adlandırmaların yöneticiye söylediği bir şey vardır. Evcil örgütte rekabet baskısı olmadığı için değişim yavaş olabilir; değişimi başlatacak olan müdürdür. Normatif örgütte çalışanı emirle değil ortak değerle yönetmek gerekir. Gevşek bağlı sistemde müdür sınıf kapısında durur: öğretimi denetimle değil, ortak amaç, mesleki iş birliği ve öğretimsel liderlikle etkiler. Öğretimsel liderliği Liderlik ve okul yönetimi sayfasında göreceğiz.

Ek bilgi: profesyonel bürokrasi

Mintzberg'in sınıflamasında okul ve üniversite, işi uzmanlık eğitimi almış profesyonellerin yaptığı “profesyonel bürokrasi”ye örnektir. Burada eşgüdüm amirin emriyle değil, uzmanların aldığı mesleki eğitimle (beceri standardı) sağlanır.

Akılda kalsın: Kim yararlanır? → hizmet örgütü (Blau-Scott). Seçebilir mi? → evcil örgüt (Carlson). Neyle bağlanır? → normatif (Etzioni). Ne kadar sıkı? → gevşek bağlı (Weick).
Karışan kuramcılar ve kavramlar (bütün sayfa)
KuramcıDoğrusuKarıştırılan
Fayol, Gulick, GreggSüreç sayısı 5 / POSDCORB 7 (kadrolama, bütçeleme eklenir) / 7, ilki kararKarar vermeyi Fayol'un ilk süreci sanmak
Fayol (14 ilke)Emir-komuta birliği = tek amir; yönetim birliği = tek planİkisini yer değiştirmek
TaylorBilimsel yönetim (1911): zaman-hareket etüdü, en iyi tek yolHawthorne'u Taylor'a bağlamak
Weberİdeal bürokrasi: yazılı kural, liyakat, kişisellikten uzaklıkİnformal grubu bürokrasiye katmak
Mayo, Follett, BarnardHawthorne (1924–1932): ilgi ve informal grup; bütünleştirme; yetkinin kabulüBütünleştirmeyi uzlaşma sanmak
Katz3 beceri: üstte kavramsal, altta teknik, her kademede insan ilişkileriİnsan ilişkilerini üstte azaltmak
Bertalanffy, Burns-Stalker, SengeAçık sistem; mekanik / organik yapı; 5 disiplin, beşincisi sistem düşüncesiSinerji ↔ eş sonluluk; entropiyi açık sisteme vermek
Kontrol alanıDar → uzun yapı; geniş → basık yapıDar alanı basık yapıyla eşlemek
Yetki devriYetki devredilir, sorumluluk sürerSorumluluğun da asta geçtiğini sanmak
Blau-Scott, Carlson, Etzioni, WeickHizmet / evcil / normatif / gevşek bağlıEvcili “devlet denetiminde” sanmak; okulu zorlayıcı örgüt saymak
Sınavda

Nasıl sorulurOkulun bir özelliği anlatılır, hangi kavramla açıklandığı sorulur: “devlet okulu öğrencisini seçemez” → evcil; “öğretmen sınıfında görece bağımsızdır” → gevşek bağlı.

TuzakEvcil örgütü “devletin denetimindeki örgüt” diye anlamaktır; ölçüt, örgüt ile müşterinin birbirini seçememesi ve varlığın güvencede olmasıdır. İkinci tuzak, okulu Etzioni'ye göre zorlayıcı örgüt saymaktır; zorlayıcı örgüt cezaevidir.

⇄Bilgi eşleştirme okul özelliği ve kavram

?Soru çöz

I. Okulun girdisi ve çıktısı insandır.
II. Okulun amaçları somut ve kısa sürede ölçülebilir niteliktedir.
III. Okul, çevresiyle yoğun etkileşim içinde olan açık bir sistemdir.
Okulun bir örgüt olarak özellikleriyle ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

✓ A. Okulun girdisi ve çıktısı insandır (I) ve okul çevresiyle iç içe bir açık sistemdir (III). II yanlıştır: okulun amaçları soyut ve çok yönlüdür, sonuçları yıllar sonra görülür. B III'ü atlar; C yanlış olan II'yi içerir; D üç ifadeyi de doğru sayar.

Karma tekrar

Bu sayfadan karışık 5 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir okul müdürü, öğretmenler kurulunda alınan kararın neden önemli olduğunu öğretmenlere anlatmak, iki zümre arasındaki gerginliği yatıştırmak ve yeni gelen öğretmeni kadroya kaynaştırmak için zaman ayırmaktadır. Müdürün bu davranışlarında Katz'ın yönetici becerilerinden hangisi öne çıkmaktadır?

✓ B. Anlatmak, yatıştırmak ve kaynaştırmak insanlarla birlikte çalışabilmeyi gerektirir; bu, Katz'ın her kademede gerekli saydığı insan ilişkileri becerisidir. A teknik beceri işin yöntem ve aracını bilmektir (çizelge, e-Okul işlemi); C kavramsal beceri örgütü bir bütün olarak görüp uzun vadeli düşünmektir; D Katz'ın üçlü sınıflamasında yer almaz.Kaynak: bu sayfa · Yönetim, örgüt, yönetici

?Soru 2

Bir ilçe millî eğitim müdürlüğü, ortak yazılı sınav haftasında okulların sınav saatlerini, servis saatlerini ve gözetmen öğretmen listelerini birbiriyle çakışmayacak biçimde ayarlamıştır. Bu çalışma en çok hangi yönetim süreciyle ilgilidir?

✓ D. Farklı birimlerin (okul, servis, gözetmen) işlerinin çakışmadan birbirine uymasını sağlamak eşgüdümdür. A planlama ne yapılacağını önceden belirlemektir, burada var olan işler birbirine uyduruluyor; B kadrolama işe uygun personeli sağlamaktır; C değerlendirme sonuç alındıktan sonra amaçla karşılaştırmadır.Kaynak: bu sayfa · Yönetim süreçleri

?Soru 3

Bir lisede bazı deneyimli öğretmenler, aralarında konuştukları bir anlayışla okul projelerinde gönüllü görev almamaya başlamış; yeni gelen öğretmenler de kısa sürede bu tavrı benimsemiştir. Okulun görev çizelgesinde ve yönetmeliklerde bu durumu açıklayan bir şey yoktur. Bu durum, en çok aşağıdaki yönetim yaklaşımlarından hangisinin vurguladığı bir olguyla açıklanabilir?

✓ C. Davranışı belirleyen şey biçimsel kural değil, öğretmenlerin kendi aralarında oluşturduğu norm; Hawthorne'daki kablo bağlama odasında olduğu gibi informal grup üretimi sınırlıyor. A işin standart yöntemiyle ilgilidir; B biçimsel kurala göre davranmayı anlatır, vakada kural yok; D aynı amaçlı işlerin tek plana bağlanmasıdır.Kaynak: bu sayfa · Neoklasik kuram: Hawthorne, Follett, Barnard

?Soru 4

Bir okul müdürü, il genelinde başarılı bulunan bir uygulamayı kendi okuluna aynen taşımak yerine önce okulunun öğrenci profilini, öğretmen kadrosunu ve çevre özelliklerini incelemiş; uygulamayı bu koşullara göre değiştirerek başlatmıştır. Müdürün yaklaşımı en çok hangi yönetim anlayışına uygundur?

✓ D. Her yerde geçerli tek doğru yol yerine uygulamayı okulun koşullarına göre uyarlamak durumsallık yaklaşımının özüdür. A bilimsel yönetim tersine her işin “en iyi tek yolu”nu arar; B bürokrasi aynı kuralın her yerde aynı uygulanmasını öngörür; C insan ilişkileri yaklaşımı çalışanların toplumsal ihtiyaçlarına odaklanır, koşullara uyarlamaya değil.Kaynak: bu sayfa · Modern ve çağdaş yaklaşımlar

?Soru 5

Bir okulda kütüphane sorumlusu memura, aynı gün müdür yardımcılarından biri kitap sayımını bitirmesini, öteki ise acil olarak kayıt evrakını hazırlamasını söylemiştir. Memur hangisine öncelik vereceğini bilememektedir. Bu durumda örgüt yapısının hangi ilkesi çiğnenmiştir?

✓ B. Bir ast iki ayrı amirden çelişen emir almıştır; her astın yalnız bir amire bağlı olmasını isteyen emir-komuta birliği ilkesi çiğnenmiştir. A kontrol alanı bir amire bağlı ast sayısıdır, burada sorun sayı değil; C görev verilip yetki verilmemesiyle ilgilidir; D işin uzmanlığa göre bölünmesidir.Kaynak: bu sayfa · Örgüt yapısı: yetki, sorumluluk, kontrol alanı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Yönetimi soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →