Yönetim nedir? Örgüt, yönetici, etkililik ve verimlilik
Eğitim Yönetimi · Yönetim, liderlik ve organizasyon · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Yönetim nedir? Örgüt ve yönetici ne demektir? Etkililik ile verimlilik arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Yönetim, bir örgütün amaçlarını insan ve madde kaynaklarını en uygun biçimde kullanarak gerçekleştirme sürecidir. Örgüt, ortak amaç için bir araya gelmiş insanların iş bölümü ve hiyerarşiyle kurduğu yapıdır; yönetici bu yapıyı amaca yönelten kişidir. Etkililik amaca ulaşma, verimlilik kaynağı az harcayarak ulaşma derecesidir.Eylülün ilk haftası: aynı ilçede iki ortaokul, aynı kadro sayısı, aynı ödenek. Birinde ders programı ilk gün asılmış, nöbet çizelgesi hazır; ötekinde öğretmenler hâlâ hangi sınıfa gireceğini soruyor. Aradaki fark binada değil, yönetimdedir.
Yönetim, bir amaca ulaşmak için insanların çabasını ve eldeki kaynakları (para, zaman, bina, araç gereç, bilgi) düzenleme ve yöneltme sürecidir. Tanımda üç öğe öne çıkar: bir amaç, bu amaç için birlikte çalışan insanlar ve sınırlı kaynaklar. Tek başına yapılan iş yönetilmez; yönetim, en az iki kişinin ortak bir amaç için iş birliği yaptığı yerde başlar.
Bu iş birliğinin kalıcı bir yapıya kavuştuğu yer örgüttür. Örgütte görevler bölünür (iş bölümü), kimin kime bağlı olduğu bellidir (hiyerarşi), işler kurallara göre yürür ve örgüt, içindeki kişilerden bağımsız olarak varlığını sürdürür. Okul, il millî eğitim müdürlüğü, bir hastane ya da bir şirket birer örgüttür. Örgütün amaçlarını gerçekleştirmek için yetki kullanan kişi yöneticidir: okul müdürü, müdür yardımcısı, şube müdürü, il millî eğitim müdürü.
Yönetim, yönetici ve yönetsel düzeyler
Örgütün büyüklüğüne göre yönetim kademelere ayrılır. Üst düzey yönetim uzun vadeli amaçları ve politikaları belirler (Bakanlık merkez teşkilatı). Orta düzey yönetim bu politikaları uygulanabilir planlara çevirir (il ve ilçe millî eğitim müdürlüğü, şube müdürleri). Alt düzey (uygulama) yönetimi günlük işleri doğrudan yürütür (okul müdürü, müdür yardımcısı, şef). Kademe yükseldikçe kavramsal beceri, düştükçe teknik beceri daha çok gerekir; insan ilişkileri becerisi ise her kademede aynı ölçüde gereklidir. Bu üç beceri ayrımı Robert Katz'a dayanır.
| Etkililik | Verimlilik | |
|---|---|---|
| Sorduğu soru | Amaca ulaştık mı? | Amaca ulaşırken ne kadar kaynak harcadık? |
| Ölçtüğü şey | Çıktının amaca uygunluğu | Çıktı ÷ girdi oranı |
| Okul örneği | Okuma güçlüğü çeken öğrencilerin yıl sonunda akıcı okumaya ulaşması | Aynı sonuca daha az ek ders saati ve daha düşük maliyetle ulaşılması |
| Kısa formül | Doğru işi yapmak | İşi doğru (az kaynakla) yapmak |
İkisi birbirinden bağımsızdır: çok ucuza basılmış ama hiç okunmayan bir veli bülteni verimli görünse de etkili değildir. Kamu kurumunda ikisi birlikte aranır; 5018 sayılı Kanun da kamu kaynaklarının “etkili, ekonomik ve verimli” kullanılmasını ister (m.1). Kanundaki üçüncü ölçüt olan ekonomiklik, kaynağı gereken nitelikte ve en uygun maliyetle edinmektir.
Ek bilgi: yönetim bilim mi, sanat mı?
Yönetimin kuralları gözlem ve araştırmayla sınanabildiği, genellenebildiği için bir bilim; aynı kuralın her okulda, her insanla farklı uygulanmasını gerektirdiği için de bir sanat olarak görülür. Yaygın kabul, yönetimin bilgisi bilim, uygulaması sanattır biçimindedir. Eğitim yönetimi, yönetim biliminin eğitim örgütlerine uygulanmasıdır; okul yönetimi ise bunun okul düzeyindeki hâlidir.
Nasıl sorulurBir müdürlük ya da okul uygulaması verilir, etkililik mi verimlilik mi olduğu, ya da yöneticinin hangi beceriyi kullandığı sorulur. Gerçek sınavda şıklar beştir; burada dörttür.
Tuzak“maliyeti düşürdü” ifadesini etkililik sanmaktır; kaynakla ilgili her ölçüt verimliliktir. İnsan ilişkileri becerisi de üst kademede azalmaz; Katz'a göre her kademede eşit önemdedir. Bu sayfanın payı: GYS şube müdürü duyurusunda “Yönetim, liderlik ve organizasyon” 3 soru (Liderlik ve okul yönetimi sayfasıyla ortak); EKYS'de ayrı alan değildir, Eğitim Bilimleri %15'inin eğitim yönetimi kısmında kuram ve süreç soruları gelebilir.
⇄Bilgi eşleştirme kavram ve örnek
?Soru çöz
Bir okul müdürü, öğretmenler kurulunda alınan kararın neden önemli olduğunu öğretmenlere anlatmak, iki zümre arasındaki gerginliği yatıştırmak ve yeni gelen öğretmeni kadroya kaynaştırmak için zaman ayırmaktadır. Müdürün bu davranışlarında Katz'ın yönetici becerilerinden hangisi öne çıkmaktadır?