Türkçe dil bilgisi: yazım, noktalama, cümle ve anlatım bozuklukları

Görevde yükselme sınavının beş Türkçe sorusu için yazım, noktalama, sözcük ve cümle bilgisini ve anlatım bozukluklarını resmî yazı örnekleri üzerinden öğren.

7 durakGYS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KURAL · BÜYÜK HARF

Büyük harflerin yazımı: kurum, unvan, kanun ve tarih resmî yazıda nasıl yazılır?

Eğitim Yönetimi · Türkçe dil bilgisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaResmî yazıda ilgi nasıl yazılır? Metin “arz ederim” mi “rica ederim” mi diye biter? Yetki devri ve vekâlette imza nasıl atılır?Bağlantılı konudan (Protokol ve resmî yazışma). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İlgi, yazının bağlı olduğu belgeleri gösterir; birden fazlaysa eskiden yeniye a), b), c) ile sıralanır ve “… tarihli ve … sayılı …” kalıbıyla, sonunda noktayla yazılır. Metin alt makama “rica ederim”, üst ve aynı düzeydeki makama “arz ederim” ile biter. Yetki devriyle imzada ikinci satıra “Vali a.” gibi, vekâlette “Genel Müdür V.” gibi ibare yazılır. Ek ve dağıtım imzadan sonra, solda yer alır.

İlgi, metin, arz-rica, imza, ek, dağıtım

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Resmî yazıda kurum adları, unvanlar, kanun adları ve tarihler büyük harfle mi yazılır?

Kısa cevap: Resmî yazıda kurum ve kuruluş adlarının, kanun ve yönetmelik adlarının her sözcüğü büyük harfle başlar: Millî Eğitim Bakanlığı, Devlet Memurları Kanunu. Kişi adıyla birlikte kullanılan unvan ve saygı sözleri de büyük yazılır: Sayın Müdür, Ayşe Hanım. Ay ve gün adları yalnız belirli bir tarih bildirdiğinde büyük harfle başlar: 15 Mart 2026 Pazar; “mart ayında” küçük yazılır.

İlçe millî eğitim müdürlüğüne giden bir yazıda “ilçe” mi “İlçe” mi yazılacağı, görevde yükselme sınavında beş Türkçe sorusundan birinin konusu olabilir.

Görevde yükselme sınavının Türkçe payı beş sorudur ve hemen hepsi bir memurun her gün yazdığı metinden çıkar. Resmî yazı Türk Dil Kurumunun Yazım Kılavuzuna göre yazılır; bunu Resmî Yazışma Yönetmeliği (m.16/8) açıkça söyler. Yazım kurallarının tamamı Türkçe serisinde anlatılır; burada bir yazı yazan ya da okuyan memurun en sık karşılaştığı kurallara bakıyoruz.

Büyük harf: resmî yazıdaki sık durumlar
DurumDoğruYanlış ya da farklı
Kurum, kuruluş, kurul adı (her sözcük)Millî Eğitim Bakanlığı, Talim ve Terbiye Kurulu, Kadıköy İlçe Millî Eğitim MüdürlüğüMillî eğitim bakanlığı
Aynı sözcüğün genel anlamıHer ilçede bir ilçe millî eğitim müdürlüğü vardır.(Belirli bir kurum kastedilmiyorsa küçük)
Kanun, yönetmelik adıDevlet Memurları Kanunu, Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikdevlet memurları kanunu
Unvan ve saygı sözü (adla birlikte)Sayın Müdür, Okul Müdürü Ali Demir, Elif HanımOkulun müdürü toplantıya katıldı. (genel kullanım: küçük)
Belirli tarih bildiren ay ve gün15 Mart 2026 Pazar günüSınavlar mart ayında yapılır. (belirli tarih yok: küçük)
Okul adıGazi Mustafa Kemal Anadolu Lisesigazi mustafa kemal anadolu lisesi

Neden bazen büyük, bazen küçük?

Büyük harf bir özel ad işaretidir. “İlçe millî eğitim müdürlüğü” bir kurum türünü anlatırken ortak addır ve küçük yazılır; “Kadıköy İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü” ise tek bir kurumun adıdır, her sözcüğü büyük başlar. Aynı mantık ay adlarında da geçerlidir: “mart” bir zaman dilimidir, “15 Mart 2026” ise takvimde tek bir gündür. Unvan da tek başına bir görevi anlatıyorsa küçük, bir kişinin adına bağlanmışsa büyük yazılır.

Resmî Yazışma Yönetmeliği iki yerde büyük harfi özel bir biçimde ister: muhatap idarenin adı tamamen büyük harflerle ve yönelme ekiyle yazılır (MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞINA); “Konu:” satırı ise kelimelerin baş harfleri büyük olarak ve sonuna noktalama konmadan yazılır. Yazının bölümlerini Protokol ve resmî yazışma sayfasında gördük.

Akılda kalsın: Büyük harfin sorusu tek: “Bu sözcük tek bir kişiyi, kurumu, belgeyi ya da günü mü gösteriyor?” Evetse büyük, bir türü ya da genel bir zamanı anlatıyorsa küçük. “mart ayında” küçük, “15 Mart'ta” büyük.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?” Seçenekler çoğunlukla resmî yazı cümleleridir.

TuzakGenel anlamda kullanılan kurum türünü (“her okulun bir okul aile birliği vardır”) büyük yazmak ya da belirli tarih bildirmeyen ay adını büyük başlatmaktır. Bu sayfadaki sorular dört şıklıdır; görevde yükselme sınavında beş şık vardır. Bu sayfanın payı: GYS şube müdürü duyurusunda Türkçe dil bilgisi 5 soru, Anayasa ve genel kültürle birlikte en büyük paylardan biri; EKYS'nin konu listesinde ayrı bir Türkçe alanı yoktur.

⇄Bilgi eşleştirme örnek → kural

?Soru çöz

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

✓ D. “Her okulda bir okul aile birliği” belirli bir kurumu değil bir kurum türünü anlatır, küçük yazılmalıdır; “dönem” sözcüğünün büyük başlaması için de bir gerekçe yoktur. A belirli bir kurumun adıdır; B adla birlikte kullanılan unvandır; C belirli tarih bildiren ay ve gün adıdır.
KURAL · YAZIM

Bitişik mi ayrı mı: “de”, “ki”, “mi”, “arz ederim” ve “hiçbir”

Eğitim Yönetimi · Türkçe dil bilgisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Resmî yazıda de, ki, mi ve etmek-olmak ile kurulan sözler bitişik mi ayrı mı yazılır?

Kısa cevap: Bağlaç olan “de” ve “ki” ayrı, hâl eki “-de” ile sıfat yapan “-ki” bitişik yazılır; çünkü, belki, sanki gibi kalıplar bitişiktir. Soru eki “mi” her zaman ayrı yazılır, kendisinden sonraki ekler ona bitişir. Etmek ve olmak ile kurulan sözler ses değişirse bitişik (affetmek), değişmezse ayrı yazılır (arz etmek). Hiçbir, birçok bitişik; her şey, bir şey ayrıdır.

Her resmî yazı aynı kalıpla biter: “Gereğini arz ederim.” Kalıptaki “arz ederim”in neden ayrı yazıldığını bilen memur, sınavdaki birleşik yazım sorusunun yarısını çözmüş olur.

“de” ve “ki”: çıkar, bak

Bağlaç olan de “bile, dahi, ayrıca” anlamı katar ve cümleden çıkarıldığında cümle bozulmaz; bu yüzden ayrı yazılır: Toplantıya veliler de katıldı. Hâl eki olan -de ise “nerede, ne zaman” sorusunun cevabıdır ve çıkarılınca cümle bozulur: Toplantı okulda yapıldı. Bağlaç olan de ünlü uyumuna göre “da” olabilir, ama hiçbir zaman “te/ta” olmaz. Aynı test ki için de işler: bağlaç olan ki ayrı yazılır (Bildirildi ki toplantı ertelenmiş.); “-deki”, “bugünkü” gibi sıfat yapan ek ise bitişiktir (okuldaki araçlar, yarınki toplantı). Yedi sözde bağlaç ki kalıplaşmıştır ve bitişik yazılır: belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki.

Bağlaç cümleden çıkınca anlam eksilir ama yapı ayakta kalır; ek çıkınca cümle çöker.Görsel: Sınav Defteri

“mi”, etmek-olmak ve belirsizlik sözleri

Soru eki mi kendinden önceki sözcükten her zaman ayrı yazılır ve ünlü uyumuna uyar; kendisinden sonra gelen ekler ona bitişir: Toplantıya katılacak mısınız? Etmek ve olmak ile kurulan birleşik fiillerde ölçü ses olayıdır: birleşirken bir ses düşer, türer ya da değişirse bitişik (affetmek, hissetmek, reddetmek, kaybolmak, kaydolmak), hiçbir ses değişmezse ayrı yazılır (arz etmek, rica etmek, kabul etmek, teşekkür etmek, memnun olmak). Resmî yazının bitiş kalıpları bu yüzden ayrıdır: arz ederim, rica ederim, arz ve rica ederim. Belirsizlik bildiren sözlerde de ezber gerekir: hiçbir, birçok, birkaç, herhangi bitişik; her şey, bir şey, her biri ayrı yazılır.

Akılda kalsın: Çıkar-bak: çıkınca cümle ayakta kalıyorsa bağlaç, ayrı. Ses değişti mi? Değiştiyse bitişik (affetmek), değişmediyse ayrı (arz etmek). “mi” hep ayrı. “Hiçbir” bitişik, “her şey” ayrı.
Sınavda

Nasıl sorulur“Hangisinde yazım yanlışı vardır?” sorusunda dört cümleden birinde bağlaç “de” bitişik ya da hâl eki ayrı yazılmıştır.

TuzakBağlaç olan “de”nin sert ünsüzden sonra “te” olacağını sanmaktır: “Kitap da geldi.” doğrudur, “kitap ta” yazılmaz. İkinci tuzak, “rica etmek” gibi ses değişmeyen birleşik fiilleri bitişik yazmaktır.

✎Boşluk doldurma bitişik mi, ayrı mı?

“Toplantıya veliler de katıldı.” cümlesindeki “de” bağlaçtır ve yazılır. “Arz etmek” birleşirken ses değişmesine uğramadığı için ayrı, “affetmek” ise ünsüz türediği için yazılır. Soru eki “mi”den sonra gelen kişi ekleri ona yazılır.

ayrı · bitişik · bitişik · kesmeyle · büyük harfle

?Soru çöz

I. Okulumuzdaki onarım işleri hiç bir aksama olmadan tamamlanmıştır.
II. Belgeleri teslim edip etmediğinizi bildirir misiniz?
III. Toplantıya ilçedeki okul müdürleride katılacaktır.
Yukarıdaki cümlelerin hangilerinde yazım yanlışı vardır?

✓ B. I'de “hiçbir” kalıplaşmış belirsizlik sözüdür, bitişik yazılır. III'te “de” bağlaçtır, çıkarınca cümle ayakta kalır; ayrı yazılmalıdır: “müdürleri de”. II doğrudur: soru eki “mi” ayrı, kişi eki ona bitişiktir. A bağlaç yanlışını atlar; C ve D doğru olan II'yi yanlış sayar.
KURAL · SAYI VE KISALTMA

Sayıların, tarihlerin ve kısaltmaların yazımı: 01.09.2026, 1.452 ve TBMM'ye

Eğitim Yönetimi · Türkçe dil bilgisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaResmî yazışma yönetmeliğine göre resmî yazının bölümleri nelerdir? Sayı, tarih, konu ve muhatap nasıl yazılır?Bağlantılı konudan (Protokol ve resmî yazışma). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 10.06.2020) bütün kamu kurumlarını kapsar. Yazışma esas olarak elektronik ortamda, güvenli elektronik imzayla yapılır. Üst yazı yukarıdan aşağı başlık, sayı ve tarih, konu, muhatap, ilgi, metin, imza, ek, dağıtım ve iletişim bilgileriyle düzenlenir.

Resmî yazının bölümleri: başlıktan muhataba

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Resmî yazıda tarih, sayı ve kısaltmalar nasıl yazılır?

Kısa cevap: Resmî Yazışma Yönetmeliğine göre tarih gün, ay, yıl sırasıyla rakamla ve aralarına nokta konularak yazılır; gün ve ay iki, yıl dört hanelidir (01.09.2026). Ay harfle yazılırsa işaret konmaz (10 Ekim 2026). Dört ve daha çok haneli sayılar sondan üçlü gruplara noktayla ayrılır (1.452), kesir virgülle ayrılır (10.545,72). Kısaltma ilk geçtiği yerde açık biçimiyle ve parantez içinde verilir.

Bir okul, ilçeye gönderdiği öğrenci sayısını “1,452” diye yazar; ilçede bunu “bir virgül dört yüz elli iki” diye okuyan bir şef, yanlışın kaynağını Yönetmelikte bulur.

Sayı ve tarih yazımı, resmî yazıda dil bilgisinin en somut yeridir; çünkü yanlış yazılan bir sayı bilgiyi değiştirir. Bu kuralların bir kısmı TDK Yazım Kılavuzundan, bir kısmı doğrudan Resmî Yazışma Yönetmeliğinden gelir; ikisi aynı yöndedir.

Binlik nokta, ondalık virgül; rakamlı tarih iki-iki-dört haneli ve noktalı.Görsel: Sınav Defteri
Rakam, harf ve kısaltma: kural ve örnek
KonuKuralDoğru örnek
Rakam mı harf mi?Metindeki sayılar rakamla ya da harfle yazılabilir; gerekirse rakamdan sonra parantez içinde harfle (RYY m.16/6)15 (on beş) gün
Sayıların harfle yazımıSayılar ayrı yazılıron beş, iki yüz elli
Kısaltmanın ilk kullanımıÖnce açık biçim, sonra parantez içinde kısaltma (RYY m.16/11)Kamu Personel Seçme Sınavı (KPSS)
Kısaltmaya gelen ekKesmeyle ayrılır ve kısaltmanın okunuşuna uyarTBMM'ye (me), KPSS'ye (se), NATO'ya (o)
Noktalı kısaltmalarBazı kısaltmalar nokta alır; ölçü birimleri nokta almazProf. Dr. · vb. · cm · kg

Neden nokta ve virgül yer değiştirmez?

Türkçede binlik ayracı nokta, ondalık ayracı virgüldür; İngilizcedeki düzen bunun tersidir. Elektronik tablodan kopyalanan sayılar bu yüzden en sık yapılan resmî yazı hatasının kaynağıdır: “1,452” Türkçede bir tam sayıyı değil, birden biraz büyük bir kesri gösterir. Tarihte ise nokta yalnız rakamla yazımda kullanılır; “10.Ekim.2026” gibi karma bir biçim yanlıştır.

Kısaltmaya gelen ekte bakılacak şey yazılış değil okunuştur. “TBMM” sonunda “me” diye okunduğu için “TBMM'ye”, “KPSS” sonunda “se” diye okunduğu için “KPSS'ye”, “NATO” ise bir sözcük gibi okunduğu için “NATO'ya” biçimini alır. Sıra bildiren sayılar rakamla yazılırken ya nokta ya da kesme ve ek kullanılır: 5. madde ya da 5'inci madde.

Ek bilgi: kanun metinlerindeki “5 inci madde” yazımı

Resmî Gazete'deki mevzuat metinlerinde sıra sayıları “5 inci”, “12 nci” biçiminde, kesmesiz ve boşluklu yazılır; bu, mevzuat yazımının kendine özgü bir geleneğidir. Bir dil bilgisi sorusunda ölçü TDK Yazım Kılavuzudur: “5'inci” ya da “5.”.

Akılda kalsın: Türkçede binlik nokta, ondalık virgül: 10.545,72. Tarih 01.09.2026 (iki-iki-dört) ya da 1 Eylül 2026 (işaretsiz). Kısaltma: önce açık ad, sonra parantez; ek okunuşa göre: TBMM'ye, NATO'ya.
Sınavda

Nasıl sorulurBir resmî yazı parçasındaki sayı, tarih ya da kısaltma yazımlarından hangisinin yanlış olduğu sorulur.

TuzakKısaltmaya gelen eki son harfin yazılışına göre seçmektir (“TBMM'ya”); ek okunuşa uyar. İkinci tuzak, kesirli sayıda virgül ile noktanın yerini değiştirmektir.

Sınavda işaretledil bilgisi sorusunda sıra sayısı “5'inci” ya da “5.” biçimindedir, mevzuat metnindeki “5 inci” değil.

⇄Bilgi eşleştirme yazım → kural

?Soru çöz

Bir resmî yazıda geçen aşağıdaki ifadelerin hangisinde yazım yanlıştır?

✓ C. Kısaltmaya gelen ek okunuşa uyar; “TBMM” “me” diye okunduğu için ek “TBMM'ye” olmalıdır. A ay harfle yazıldığı için işaretsiz tarihtir ve doğrudur; B dört haneli sayıda nokta binlik ayracıdır; D binlik nokta, ondalık virgül düzeninde yazılmıştır.
KURAL · NOKTALAMA

Noktalama işaretleri: virgül, noktalı virgül, iki nokta ve tırnak resmî yazıda

Eğitim Yönetimi · Türkçe dil bilgisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Resmî yazıda virgül, noktalı virgül, iki nokta ve tırnak işareti nerede kullanılır?

Kısa cevap: Virgül eş görevli sözcükleri, sıralı cümleleri ve hitabı ayırır; “ve, veya, ile” bağlaçlarından önce konmaz. Noktalı virgül, içinde virgül bulunan sıralı cümleleri ya da grupları birbirinden ayırır. İki nokta açıklama ve örnekten önce, “Sayı:”, “Konu:” gibi yan başlıklardan sonra kullanılır. Tırnak alıntıyı ve özellikle vurgulanan sözü gösterir; resmî yazıda alıntı tırnakla ya da eğik yazıyla verilir.

Bir genelgeden aktarılan cümle tırnak içine alınmazsa okuyan, o sözün okul müdürüne mi Bakanlığa mı ait olduğunu ayırt edemez.

Dört işaret, resmî yazıdan örnekle
İşaretBaşlıca göreviResmî yazıdan örnek
VirgülEş görevli sözcük ve grupları ayırma; sıralı cümleleri ayırma; hitaptan sonra; uzun cümlede yüklemden uzak özneyi belirtmeÖğretmenler, veliler ve öğrenciler törene katılacaktır. · Sayın Veli,
Noktalı virgülÖgeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırma; virgülle ayrılmış grupları birbirinden ayırmaBirinci dönem 1, 2, 3; ikinci dönem 4, 5, 6. sınıflar sınava girecektir.
İki noktaAçıklama, örnek ya da sıralamadan önce; yan başlıklardan sonraBaşvuruda şu belgeler istenir: dilekçe, diploma örneği, fotoğraf. · Konu:
TırnakBaşka bir metinden alınan sözü gösterme; özellikle belirtilmek istenen sözü göstermeYönetmelikte “ilgi tutulan belge” ifadesi kullanılmıştır.

Virgülün yasak yerleri

Virgül, “ve, veya, ile, ya da” gibi bağlaçların yaptığı işi tekrar yapmaz; bu yüzden bu bağlaçlardan önce konmaz: ✘ Öğretmenler, ve veliler · ✔ Öğretmenler ve veliler. Hitaptan sonra ise konur: Değerli Meslektaşlarım,. Uzun bir cümlede özne yüklemden çok uzaktaysa özneden sonra konan virgül okumayı kolaylaştırır: Okul müdürlüğü, ilgi yazınız gereğince hazırlanan çizelgeyi ilçeye göndermiştir.

Noktalı virgül ve iki nokta neden karışır?

İkisi de cümle içinde “bir durak” verir; ama görevleri farklıdır. Noktalı virgül eşit ağırlıktaki parçaları ayırır, özellikle parçaların içinde zaten virgül varsa. İki nokta ise bir açıklamanın ya da sıralamanın başladığını haber verir; ondan sonra gelen bölüm öncekini açar. İki noktadan sonra gelen söz bir cümle değilse küçük harfle başlar (şu belgeler istenir: dilekçe…). Resmî Yazışma Yönetmeliği “Sayı”, “Konu” ve “İlgi” yan başlıklarından sonra iki nokta konmasını ve bu iki noktaların aynı hizada yazılmasını ister; ilginin sonuna ise nokta konur.

Akılda kalsın: Virgül ayırır, noktalı virgül grupları ayırır, iki nokta açar, tırnak alıntılar. “ve, veya, ile”den önce virgül yok. İçinde virgül olan parçaları ayırmak için noktalı virgül.
Sınavda

Nasıl sorulurNumaralanmış yerlere hangi işaretlerin gelmesi gerektiği ya da hangi cümlede noktalama yanlışı olduğu sorulur.

Tuzakİçinde virgül bulunan iki grubu yine virgülle ayırmaktır; doğrusu noktalı virgüldür. İkinci tuzak, açıklamadan önce noktalı virgül koymaktır; açıklama iki noktayla başlar.

✎Boşluk doldurma hangi işaret?

Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleler birbirinden ile ayrılır. “Başvuruda şu belgeler istenir” sözünden sonra, belgeler sıralanmadan önce konur. “Sayın Veli” gibi hitaplardan sonra kullanılır.

noktalı virgül · iki nokta · virgül · tırnak · üç nokta

?Soru çöz

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir noktalama yanlışı yapılmıştır?

✓ A. “ve” bağlacı zaten bağlama işini yapar; ondan önce virgül konmaz. B iki nokta sıralamadan önce doğru kullanılmıştır; C içinde virgül bulunan iki grup noktalı virgülle ayrılmıştır; D tırnak başka bir metinden alınan ifadeyi gösterir.
KURAL · KESME VE EKLER

Kesme işareti ve ekler: “Valiliğine” neden kesmesiz, “KPSS'ye” neden kesmeli?

Eğitim Yönetimi · Türkçe dil bilgisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaResmî yazıda kurum adları, unvanlar, kanun adları ve tarihler büyük harfle mi yazılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Resmî yazıda kurum ve kuruluş adlarının, kanun ve yönetmelik adlarının her sözcüğü büyük harfle başlar: Millî Eğitim Bakanlığı, Devlet Memurları Kanunu. Kişi adıyla birlikte kullanılan unvan ve saygı sözleri de büyük yazılır: Sayın Müdür, Ayşe Hanım. Ay ve gün adları yalnız belirli bir tarih bildirdiğinde büyük harfle başlar: 15 Mart 2026 Pazar; “mart ayında” küçük yazılır.

Büyük harfler resmî yazıda

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Resmî yazıda kurum adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılır mı, kesme işareti nerede kullanılır?

Kısa cevap: Kesme işareti özel adlara, kısaltmalara, sayılara ve belirli tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen çekim eklerini ayırır: Ankara'da, KPSS'ye, 2026'da, 15 Mart'ta. Kurum, kuruluş ve kurul adlarına gelen ekler ise kesmeyle ayrılmaz: Ankara Valiliğine, Millî Eğitim Bakanlığına. Yapım ekleri ve çokluk eki de kesme almaz: Ankaralı, Türkçe.

Her resmî yazının muhatap satırında bir kurum adı ve bir ek vardır; “VALİLİĞİNE” sözcüğünde kesme işareti aramak, bu satırda yapılan en yaygın yanlıştır.

Kesme işaretini anlamak için önce eki tanımak gerekir. Türkçede ek iki türlüdür: yapım eki sözcükten yeni bir sözcük türetir (okul → okul-lu, Türk → Türk-çe); çekim eki sözcüğün anlamını değiştirmeden cümledeki görevini belirler (okul-a, okul-un, okul-da). Kesme işareti yalnız çekim eklerini ve yalnız belirli sözcüklerde ayırır.

Kesme işareti: alır / almaz
Kesme alırÖrnekKesme almazÖrnek
Özel ada gelen çekim ekiAnkara'da, Ayşe'ninKurum, kuruluş, kurul adına gelen ekAnkara Valiliğine, Millî Eğitim Bakanlığına, Talim ve Terbiye Kuruluna
Kısaltmaya gelen ekKPSS'ye, TBMM'ninYapım ekiAnkaralı, Türkçe
Sayıya gelen ek2026'da, 5'inciÇokluk ekiAhmetler (aynı adı taşıyanlar)
Belirli tarih bildiren ay ve gün15 Mart'taBelirli tarih bildirmeyen aymartta, nisanda
Adla birlikte kullanılan unvanElif Hanım'aTek başına unvanmüdüre, öğretmene

Neden kurum adı kesme almaz?

Kurum adı zaten büyük harflerle başlayan birden çok sözcükten oluşur; okur adın nerede bittiğini büyük harflerden anlar. Bu yüzden TDK, kurum ve kuruluş adlarına gelen eklerin kesmeyle ayrılmamasını kural hâline getirmiştir. Resmî Yazışma Yönetmeliği de muhatabın adının büyük harflerle ve sonuna yönelme hâl ekinden uygun olanı getirilerek yazılmasını ister; örneklerdeki biçim MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞINA şeklindedir. Kurum kısaltmayla anılırsa kesme geri gelir: Türkiye Büyük Millet Meclisinin kararı ama TBMM'nin kararı.

Akılda kalsın: Kesme için iki şart: ek bir çekim eki olacak ve sözcük özel ad, kısaltma, sayı ya da belirli tarih olacak. Kurum adı istisnadır: Valiliğine, Bakanlığına kesmesiz; kısaltması kesmeli.
Sınavda

Nasıl sorulur“Kesme işaretinin kullanımıyla ilgili yanlışlık hangisindedir?” sorusunda seçenekler çoğunlukla resmî yazı cümleleridir.

TuzakKurum adına kesme koymaktır (“Bakanlığı'na” ✘). İkinci tuzak, yapım ekini kesmeyle ayırmaktır (“Ankara'lı” ✘). Kısaltma ve sayı ise ek aldığında her zaman kesmeyle ayrılır.

⇄Bilgi eşleştirme yazım → gerekçe

?Soru çöz

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işaretinin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

✓ B. Kurum adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz; doğrusu “Millî Eğitim Bakanlığına”dır. A sayıya, C kısaltmaya, D belirli tarih bildiren ay adına gelen çekim ekidir; üçü de kesmeyle doğru ayrılmıştır.
KAVRAM · CÜMLE

Sözcük türleri ve cümlenin ögeleri: resmî bir cümleyi parçalarına ayırmak

Eğitim Yönetimi · Türkçe dil bilgisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Cümlenin ögeleri nelerdir, resmî bir cümlede özne, nesne ve tümleçler nasıl bulunur?

Kısa cevap: Türkçede sözcükler isim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem ve fiil olarak sekiz türe ayrılır. Cümlenin ögeleri yüklem, özne, nesne, yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) ve zarf tamlayıcısıdır (zarf tümleci). Ögeler yüklemden başlanarak sorularla bulunur: “kim/ne” özneyi, “neyi/kimi/ne” nesneyi, “nereye/nerede/nereden” yer tamlayıcısını, “nasıl/ne zaman/niçin” zarf tamlayıcısını verir.

“Gereğinin yapılması rica olunur.” cümlesinde kimin neyi yapacağı yazmaz; resmî yazının en tanıdık cümlesi, ögeleri en zor bulunan cümlelerden biridir.

Sözcük türleri: kısa bir hatırlatma

Sözcükler cümledeki işlevine göre sekiz türe ayrılır ve aynı sözcük görevine göre tür değiştirebilir: yeni okulda “yeni” sıfat, yeni geldide zarftır. Öge sorusunda sözcüğün türü değil, cümledeki görevi sorulur.

Tam liste: sekiz sözcük türü

İsim varlığı karşılar (okul, dilekçe); sıfat ismi niteler ya da belirtir (yeni dilekçe, üç okul); zamir ismin yerini tutar (bu, onlar); zarf fiili, sıfatı ya da başka bir zarfı niteler (hemen gönderildi); edat tek başına anlamı olmayan, başka sözcükle anlam kazanan sözdür (gibi, için, kadar); bağlaç sözcükleri ve cümleleri bağlar (ve, ama, çünkü); ünlem duyguyu anlatır; fiil iş, oluş ya da durum bildirir (göndermek). Ayrıntısı Türkçe serisinde anlatılır.

Ögeleri bulmanın sırası

Önce yüklem bulunur; çünkü bütün sorular yükleme sorulur. Sonra “kim, ne + yüklem?” ile özne, “neyi, kimi, ne + yüklem?” ile nesne aranır; nesne “-i” hâl ekini alıyorsa belirtili, almıyorsa belirtisizdir. “Nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden?” sorusunun cevabı yer tamlayıcısı, “nasıl, ne zaman, niçin, ne kadar?” sorusunun cevabı zarf tamlayıcısıdır. Ögeler bir sözcük değil, bir sözcük grubu olabilir; grup bölünmez.

Yüklemden başla, sorularla ilerle; her soru bir ögeyi verir.Görsel: Sınav Defteri

Resmî yazı dili edilgen cümleleri çok kullanır: Dilekçeniz incelenmiştir. Burada “dilekçeniz” işi yapan değil, işten etkilenendir; bu tür özneye sözde özne denir. “Gereğinin yapılması rica olunur.” cümlesinde ise yüklem “rica olunur”, sözde özne “gereğinin yapılması” sözcük grubudur.

Akılda kalsın: Sıra: yüklem → özne → nesne → yer → zarf. Sorular: kim/ne özne, neyi/ne nesne, nereye/kime yer tamlayıcısı, nasıl/ne zaman/niçin zarf tamlayıcısı. Edilgen cümlede özne sözde öznedir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir cümlenin öge dizilişi ya da altı çizili bir sözcük grubunun hangi öge olduğu sorulur.

Tuzak“-e, -de, -den” eki alan her sözü yer tamlayıcısı saymaktır: “15 Ocak 2026 tarihinde” zamanı bildirir, zarf tamlayıcısıdır. İkinci tuzak, belirtisiz nesneyi özneyle karıştırmaktır.

Sınavda işaretleyeni MEB terimleri “yer tamlayıcısı” ve “zarf tamlayıcısı”, eski kaynaklarda “dolaylı tümleç” ve “zarf tümleci”dir.

↕Sıralama öge bulma adımları

  1. Yükleme “kim, ne?” sorusunu sorarak özneyi bul.
  2. Kalan gruplara “nereye, ne zaman, nasıl?” sorularını sorarak tamlayıcıları bul.
  3. İş, oluş ya da durum bildiren yüklemi bul.
  4. Yükleme “neyi, kimi, ne?” sorusunu sorarak nesneyi bul.

?Soru çöz

“Okul müdürlüğü, sınav takvimini dün akşam bütün velilere duyurdu.” cümlesinin öge dizilişi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. “Okul müdürlüğü” kim duyurdu, “sınav takvimini” neyi duyurdu (-i ekli, belirtili), “dün akşam” ne zaman, “bütün velilere” kime sorusunun cevabıdır. A nesneyi belirtisiz sayar, oysa -i eki vardır; B nesneyi sona atar; C zaman bildiren “dün akşam” ile “velilere”nin yerini değiştirir.
KURAL · ANLATIM

Anlatım bozuklukları: resmî yazıdaki gereksiz sözcük, çatı ve özne-yüklem uyumsuzluğu

Eğitim Yönetimi · Türkçe dil bilgisi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaCümlenin ögeleri nelerdir, resmî bir cümlede özne, nesne ve tümleçler nasıl bulunur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkçede sözcükler isim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem ve fiil olarak sekiz türe ayrılır. Cümlenin ögeleri yüklem, özne, nesne, yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) ve zarf tamlayıcısıdır (zarf tümleci). Ögeler yüklemden başlanarak sorularla bulunur: “kim/ne” özneyi, “neyi/kimi/ne” nesneyi, “nereye/nerede/nereden” yer tamlayıcısını, “nasıl/ne zaman/niçin” zarf tamlayıcısını verir.

Sözcük türleri ve cümlenin ögeleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Resmî yazıda en sık görülen anlatım bozuklukları nelerdir, nasıl düzeltilir?

Kısa cevap: Anlatım bozukluğu, cümlenin dil bilgisi ya da anlam bakımından kusurlu kurulmasıdır. Resmî yazıda en sık görülenler: aynı anlamı iki kez veren gereksiz sözcük (karşılıklı istişare), etken ve edilgen yüklemin bir arada kullanılması (çatı uyumsuzluğu), özne ile yüklemin kişi ya da sayıca uyuşmaması, ortak ögenin farklı ek istemesi ve kesinlik ile olasılığın birlikte kullanılmasıdır.

“Dilekçeniz incelenmiş ve uygun görmüştür.” cümlesini okuyan veli, kararı kimin verdiğini anlayamaz; çünkü cümle yarı yolda özne değiştirmiştir.

Görevde yükselme sınavında anlatım bozukluğu soruları neredeyse her zaman resmî yazıdan alınmış gibi duran cümlelerle gelir. Çünkü resmî dil uzun, edilgen ve kalıplı cümleleri sever; bozukluk da en çok bu üç özelliğin kesiştiği yerde doğar.

Resmî yazıda sık anlatım bozuklukları
TürBozuk cümleDüzeltme
Gereksiz sözcükKonu öğretmenlerle karşılıklı istişare edilmiştir.Konu öğretmenlerle istişare edilmiştir. (istişare zaten karşılıklıdır)
Gereksiz sözcükToplantı tekrar yeniden yapılacaktır.Toplantı yeniden yapılacaktır.
Çatı uyumsuzluğuDilekçeniz incelenmiş ve uygun görmüştür.Dilekçeniz incelenmiş ve uygun görülmüştür.
Özne-yüklem (kişi)Ben ve müdür yardımcısı toplantıya katılacak.Ben ve müdür yardımcısı toplantıya katılacağız.
Ortak öge, farklı ekÖğretmenlerimizi takdir ediyor ve güveniyoruz.Öğretmenlerimizi takdir ediyor, onlara güveniyoruz.
Kesinlik-olasılık çelişkisiSınav kesinlikle ertelenmiş olabilir.Sınav ertelenmiş olabilir. / Sınav kesinlikle ertelenmiştir.
Anlam belirsizliğiGenç müdür yardımcısının eşi göreve başladı.Müdür yardımcısının genç eşi göreve başladı. (kim genç?)

Bozukluğun nedenini adlandırmak

Bir cümlenin bozuk olduğunu sezmek yetmez; sınav nedenini sorar. Çatı uyumsuzluğunda bağlaçla bağlanan iki yüklemden biri edilgen (incelenmiş), öteki etkendir (görmüştür); ortak özne ikisine birden uymaz. Ortak öge yanlışlığında iki yüklem aynı ögeyi paylaşır ama farklı hâl eki ister: “takdir etmek” öğretmenlerimizi ister, “güvenmek” ise öğretmenlerimize. Özne-yüklem uyumsuzluğunda “ben ve …” birinci çoğul kişi ister: “katılacağız”. Gereksiz sözcükte ise ölçü basittir: sözcük çıkarıldığında anlam eksilmiyorsa gereksizdir.

Resmî Yazışma Yönetmeliği belgenin “anlamlı ve özlü” yazılmasını ve zorunlu olmadıkça yabancı kelimeye yer verilmemesini ister; verildiyse anlamı parantez içinde belirtilir. “Konu karşılıklı istişare edilmiştir” yerine “Konu görüşülmüştür” demek cümleyi hem kısaltır hem sadeleştirir.

Akılda kalsın: Beş soru sor: Çıkarsam bir şey kaybolur mu? (gereksiz sözcük) · İki yüklem aynı çatıda mı? (etken-edilgen) · Özne ile yüklem kişi ve sayıda uyuşuyor mu? · Ortak öge iki yükleme de uyuyor mu? · Kesin mi, olası mı?
Karışan yazımlar ve terimler (bütün sayfa)
KonuDoğrusuKarıştırılan
Büyük harfBelirli gün: 15 Mart'ta; genel zaman: mart ayındaGenel kurum türünü ya da ay adını büyük yazmak
Bitişik mi, ayrı mı?hiçbir bitişik, her şey ayrı; bağlaç “de” ve soru eki “mi” ayrı“hiç bir”, “müdürleride”
Birleşik fiilSes değişirse bitişik (affetmek), değişmezse ayrı (arz etmek)“arzetmek”
Tarih01.09.2026 (2-2-4, nokta); ay harfle: 10 Ekim 20261.9.2026 · 01/09/2026
SayıBinlik nokta, ondalık virgül: 10.545,72“1,452” (Türkçede kesir)
Kısaltma, sıra sayısıEk okunuşa göre: TBMM'ye, NATO'ya; sıra: 5. ya da 5'inci“TBMM'ya”; mevzuattaki “5 inci”
Kesme işaretiKurum adına ek kesmesiz (Valiliğine); kısaltmasına kesmeli“Valiliği'ne”
Noktalama“ve, veya, ile”den önce virgül yok; içinde virgül olan grupları noktalı virgül ayırırVirgül ile noktalı virgülü karıştırmak
Öge terimleriYer tamlayıcısı = dolaylı tümleç; zarf tamlayıcısı = zarf tümleci; “15 Ocak tarihinde” zarf tamlayıcısı“-de” eki alanı yer tamlayıcısı saymak
Anlatım bozukluğuÇatı: etken + edilgen yüklem; ortak öge: iki yüklem farklı ek isterUzun cümleyi bozuk sanmak
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu vardır?” ya da “Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni hangisidir?” Tuzak, uzun ve resmî görünen cümleyi bozuk sanmaktır; uzunluk bozukluk değildir.

Tuzakİkinci tuzak, ortak öge yanlışlığında ilk yüklemi kontrol edip ikincisini atlamaktır; ek uyumsuzluğu çoğunlukla ikinci yüklemdedir.

⇄Bilgi eşleştirme cümle → bozukluk

?Soru çöz

I. Okul aile birliği toplantısı tekrar yeniden yapılacaktır.
II. Dilekçeniz incelenmiş ve uygun görülmüştür.
III. Zümre toplantısında öğretmenlerin fikir ve düşünceleri alınmıştır.
Yukarıdaki cümlelerin hangilerinde gereksiz sözcük kullanımından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

✓ C. I'de “tekrar” ile “yeniden”, III'te “fikir” ile “düşünce” aynı anlamı taşır; birer sözcük atılmalıdır. II'de iki yüklem de edilgendir, çatı uyumludur ve gereksiz sözcük yoktur. A III'teki eş anlamlı ikiliyi atlar; B ve D bozuk olmayan II'yi seçer.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir okul müdürü dönem başında şunları yapmıştır:
I. Öğretmenler odasının ısıtma sistemini onartmıştır.
II. Başarılı bir projeyi yürüten öğretmenin emeğini öğretmenler kurulunda takdir etmiştir.
III. Deneyimli bir öğretmene okulun okuma projesinin bütün sorumluluğunu vermiştir.
Herzberg'in çift etmen kuramına göre bunlardan hangileri öğretmenlerde doğrudan güdülenme yaratan etmenlerdir?

✓ B. Tanınma (II) ve sorumluluk (III) işin özüne ilişkin güdüleyici etmenlerdir. I çalışma koşuludur, yani hijyen etmenidir: eksikliği doyumsuzluk doğurur, onarılması yalnız doyumsuzluğu önler. A yalnız hijyeni seçer; C ve D çalışma koşulunu güdüleyici sayar, iki ölçeği karıştırma yanılgısıdır.Kaynak: Yönetimde insan ilişkileri · Kapsam kuramları: Maslow, Herzberg

?Soru 2

İl millî eğitim müdürü, valinin kendisine devrettiği yetkiyle valilik adına bir yazıyı imzalayacaktır. Yönetmeliğe göre imza bloğu aşağıdakilerden hangisi gibi olmalıdır?

✓ D. Yetki devrinde imzalayanın adı birinci, “Vali a.” ikinci, imzalayanın unvanı üçüncü satıra yazılır. A “V.” vekâlet içindir, yetki devri için değil. B satır sırasını bozar; “a.” ibaresi ikinci satırdadır. C adı da büyük harfle yazar ve “a.” ibaresini atlar.Kaynak: Protokol ve resmî yazışma · İlgi, metin, arz-rica, imza, ek, dağıtım

?Soru 3

Okul müdürü öğretmenler kurulunda “Öğrenme kanıtlarınızı dosyalayın.” demiş; bazı öğretmenler bunu yazılı sınav kâğıtları, bazıları öğrenci ürünleri, bazıları da e-Okul notları olarak anlamıştır. Müdürün sözleri salonda açıkça duyulmuştur. Bu iletişim sorununun kaynağı en çok hangisidir?

✓ C. Sözler duyulmuş ama aynı ifadeye farklı anlamlar yüklenmiştir; sorun sözcüğün anlamındadır, bu anlamsal gürültüdür. A fiziksel gürültü mesajın duyulmasını engeller, burada söz açıkça duyulmuş; B toplantı yüz yüze ve çift yönlü olabilecek uygun bir kanaldır; D geri bildirim yanlış anlamayı azaltır, sorun onun eksikliğidir.Kaynak: Yönetimde insan ilişkileri · İletişim süreci ve öğeleri

?Soru 4

Bir ortaokulun direğindeki bayrak fırtınada yırtılmıştır. Türk Bayrağı mevzuatına göre okul yönetiminin yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Tüzük m.8 sürekli çekili yerlerde bayrağın değiştirilmek için alacakaranlıkta törensiz indirilip çekileceğini söyler. B yasaktır; yırtık bayrak kullanılamaz (Kanun m.7). C izin, okul gibi sürekli çekili yerler için değil, sayılan günler dışında bayrak çekilecek öteki yerler içindir. D değişim tören gerektirmez.Kaynak: Protokol ve resmî yazışma · Bayrak töreni ve yarıya çekme

?Soru 5

İlçe millî eğitim müdürlüğü, bir okul müdürlüğünden geçen yılın nöbet çizelgelerinin birer örneğini cevap süresi belirtmeden istemiştir. Resmî yazışma yönetmeliğine göre okul müdürlüğü bu belgeleri en geç ne kadar sürede göndermelidir?

✓ A. İstenen şey belgedir ve süre yazılmamıştır; yönetmelik m.33'e göre en geç 5 iş günü. B bilgi ve görüş talepleri içindir. C 3071'deki vatandaş dilekçesi süresidir. D Teknik Rehber'e uymayan belgeyi reddetme bildiriminin süresidir.Kaynak: Protokol ve resmî yazışma · Olur, paraf, gizlilik ve cevap süreleri

?Soru 6

Bir okul müdürünün aşağıdaki davranışlarından hangileri Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliği'nin hediye yasağına aykırıdır?

I. Okul kantinini işleten kişiden yılbaşında hediye çeki kabul etmek
II. Herkese açık bir eğitim sempozyumunda katılımcılara verilen hatıra hediyesini almak
III. Öğrencisinin velisinden kayıt döneminde altın bilezik kabul etmek

✓ B. Kantin işletmecisi okulla iş ilişkisi olan kişidir, hediye çeki açıkça yasaktır; velinin verdiği takı da hizmetten yararlananın hediyesidir. A veli hediyesini atlar; C ve D herkese açık etkinlikte verilen hatıra hediyeyi yasak sayar, oysa bu yönetmelikte yasak dışında sayılmıştır.Kaynak: Yönetimde etik · Etik ilkeler II: çıkar çatışması ve hediye (m.12–15)

?Soru 7

Bir okul müdürünün, nöbet görevini aksatan öğretmene söylediği aşağıdaki cümlelerden hangisi ben dili ile kurulmuştur?

✓ D. Cümle davranışı (nöbette olmamak), etkisini (bahçe gözetimsiz kalıyor) ve konuşanın duygusunu (endişe) suçlamadan anlatıyor; ben dilinin üç parçası tamdır. A kişiliği yargılayan bir sen dilidir; B “ben” ile başlasa da öğretmeni etiketleyen bir sen dilidir; C karşılaştırarak suçlar.Kaynak: Yönetimde insan ilişkileri · İletişim engelleri, dinleme, ben dili

?Soru 8

Anayasa'nın 67. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi seçimlerin ve halkoylamasının yapılma esaslarından biri değildir?

✓ D. Anayasa oyun gizli olmasını ister; açık olan oy değil, sayım ve dökümdür. A gizli oy 67. maddede sayılır; B tek dereceli seçim, seçmenin temsilciyi aracısız seçmesidir ve sayılır; C açık sayım ve döküm de aynı maddede yer alır.Kaynak: Yönetimde etik · Demokrasinin ilkeleri ve okulda demokrasi

?Soru 9

Aşağıdaki haklardan hangisi ikinci kuşak (ekonomik, sosyal ve kültürel) haklar arasında yer alır?

✓ A. Eğitim hakkı devletten okul, öğretmen ve hizmet bekleyen bir haktır; bu yüzden ikinci kuşaktadır. B siyasal bir haktır, birinci kuşağa aittir; C dayanışma hakkıdır, üçüncü kuşaktadır; D devletin karışmamasını isteyen birinci kuşak bir özgürlüktür.Kaynak: Yönetimde etik · İnsan hakları: nitelikler, kuşaklar, belgeler

?Soru 10

Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'e göre rakamla yazılan bir belge tarihinin doğru yazımı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Yönetmelik m.12'ye göre gün ve ay iki haneli, yıl dört haneli yazılır ve aralarına nokta konur. A gün ve ayı tek haneli bırakır. C yılı iki haneye indirir. D nokta yerine eğik çizgi kullanır.Kaynak: Protokol ve resmî yazışma · Resmî yazının bölümleri: başlıktan muhataba
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Yönetimi soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →