Fizik bilimi ve kariyer: tanım, alt dallar, bilim insanları ve meslekler

Fizik, gökyüzünden telefonuna kadar her şeyin nasıl işlediğini soran bilimdir. Bu sayfa fiziğin tanımını, alt dallarını, ona yön veren bilim insanlarını ve fizikle kurulan meslekleri yazılı sorularıyla anlatır.

4 durak9. sınıf · 1. dönem 1–2. yazılı
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · FİZİK BİLİMİ

Fizik nedir: evreni ölçen ve açıklayan bilim

MEB 9. sınıf · Fizik Bilimi ve Kariyer Keşfi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Fizik nedir, fizik diğer bilimlerle nasıl ilişkilidir?

Kısa cevap: Fizik; evrendeki olayları madde, enerji, kuvvet, uzay ve zaman arasındaki ilişkilerle açıklayan temel bilimdir. Bilgisini gözlem ve deneyle elde eder, bulduğu yasaları matematik diliyle yazar. Atom altı parçacıklardan galaksilere kadar her ölçekte çalışır; kimya, biyoloji, astronomi, coğrafya, müzik ve sporla iş birliği yapar.

Telefonundaki harita seni metre metre izler; bunu uzaydaki uyduların saatleri ile ışığın hızını bilen bir hesap sağlar.

Çevrende olan her şeyin bir nedeni vardır. Topun havada eğri çizmesi, kışın camın buğulanması, gitar telinin ses çıkarması. Fizik bu olayların “neden ve nasıl” olduğunu arar. Aradığı cevabı tahminle değil, gözlem ve deneyle bulur.

Fizik bulduğu ilişkileri genellikle matematik diliyle yazar. Bu yüzden bir olayı yalnız anlatmakla kalmaz, önceden hesaplar da. Güneş tutulmasının saatinin yıllar öncesinden bilinmesi buna örnektir. Kısaca fizik, evreni madde, enerji, kuvvet, uzay ve zaman ilişkileri içinde inceleyen yasa ve teorilerin bütünüdür.

Fizik tek başına çalışmaz

Pek çok olay birden fazla bilimin konusudur. Bir yıldırımı fizik elektrik boşalması olarak, coğrafya bir hava olayı olarak inceler. Bir bilimin bulduğu bilgi ötekinin işine yarar.

Fizik, diğer bilimlere hem yöntem hem bilgi verir; onlardan da soru alır.Görsel: Sınav Defteri

Biyolog, gözdeki merceğin ışığı nasıl kırdığını anlamak için fiziğe başvurur. Kimyacı bir pilin ürettiği enerjiyi fizik kavramlarıyla hesaplar. Müzisyen, telin gerginliği arttıkça sesin incelmesini titreşimle açıklar. Fizik de ölçümlerini yazmak için matematiğe dayanır. Fizik, doğa bilimlerinin ortak temelidir.

Akılda kalsın: Fizik = gözlem ve deney + matematik dili. Ölçeği atom altından galaksilere uzanır; diğer bilimlerle sürekli iş birliği yapar.
Yazılıda

Nasıl sorulurGündelik bir olay ya da bir teknoloji anlatılır; olayı açıklamada hangi bilimlerin rol aldığını yazman ve bu ilişkilerden yararlanarak fiziği tanımlaman istenir.

TuzakFiziği yalnız “formül dersi” diye tanımlamak, gözlem ve deneyi unutmak.

Tam puan içinEn az iki bilimle somut bir ilişki kur, tanımında inceleme konusunu (madde, enerji, kuvvet) ve yöntemi (gözlem, deney, matematik) birlikte yaz.

?Soru çöz tanım

Fizik bilimi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Fizik gözlem ve deneye dayanır, yasalarını matematikle yazar. A ölçeği daraltıyor, oysa fizik atom altından galaksilere kadar çalışır; C disiplinler arası ilişkiyi yok sayıyor; D fiziğin tahmin gücünü (tutulma hesabı gibi) gözden kaçırıyor.

⇄Bilgi eşleştirme olay → ortak bilim

Yazılı sorusuDeprem erken uyarı sistemlerinde, yer altındaki sensörler sarsıntının ilk dalgasını algılar ve şehre saniyeler önce uyarı gönderir. Bu sistemin geliştirilmesinde hangi bilimlerin rol oynadığını iki örnekle açıklayınız. Bu ilişkilerden yararlanarak fizik bilimini tanımlayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: Yer bilimi depremin nerede ve nasıl oluştuğunu inceler; fizik ise sarsıntının dalga olarak yayılmasını ve hızını açıklar. Matematik, dalganın şehre ne kadar sürede ulaşacağını hesaplamayı sağlar; elektronik ve bilgisayar bilimi de uyarıyı iletir. Fizik; evrendeki olayları madde, enerji, kuvvet, uzay ve zaman ilişkileriyle, gözlem ve deneye dayanarak açıklayan ve sonuçlarını matematikle ifade eden bilimdir.

  • Fizikle ilişkili iki bilimi somut görevleriyle yazmak — 4 puan (her biri 2)
  • Tanımda inceleme konusunu (madde, enerji, kuvvet vb.) yazmak — 3 puan
  • Tanımda yöntemi (gözlem, deney, matematik) yazmak — 3 puan

Fizik nedir?

Cevabın nasıldı?
SINIFLAMA · ALT DALLAR

Fiziğin sekiz alt dalı: hangi olay hangi dalın işi?

MEB 9. sınıf · Fizik Bilimi ve Kariyer Keşfi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFizik nedir, fizik diğer bilimlerle nasıl ilişkilidir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Fizik; evrendeki olayları madde, enerji, kuvvet, uzay ve zaman arasındaki ilişkilerle açıklayan temel bilimdir. Bilgisini gözlem ve deneyle elde eder, bulduğu yasaları matematik diliyle yazar. Atom altı parçacıklardan galaksilere kadar her ölçekte çalışır; kimya, biyoloji, astronomi, coğrafya, müzik ve sporla iş birliği yapar.

Fizik nedir?

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Fiziğin alt dalları nelerdir, hangi olay hangi alt dalın konusudur?

Kısa cevap: Fizik sekiz alt dalda incelenir: mekanik, elektromanyetizma, termodinamik, optik, katı hâl fiziği, atom fiziği, nükleer fizik, yüksek enerji ve plazma fiziği. Bir olayın hangi dala girdiği, olayın neyle ilgili olduğuna bakılarak bulunur: hareket ve kuvvet mekaniğin, ışık optiğin, ısı termodinamiğin konusudur.

Okulun kantininde aynı anda buzdolabı soğutur, tavandaki lamba ışık verir, kapının menteşesi döner; üçü de fizik ama üç ayrı alt dal.

Fizikte bilgi birikimi arttıkça tek bir kişinin her konuya hâkim olması zorlaştı. Bu yüzden fizik, incelediği konuya göre alt dallara ayrıldı. Alt dallar birbirinden kopuk değildir; büyük projelerde birlikte çalışır.

Fiziğin sekiz alt dalı
Alt dalNe inceler?Örnek
Mekanikkuvvet, hareket, denge, enerjivinç, köprü, salıncak
Elektromanyetizmaelektrik yükü, akım, mıknatıselektrik motoru, indüksiyonlu ocak
Termodinamikısı, sıcaklık, hâl değişimi, ısı aktarımıbuzdolabı, kombi, ısı yalıtımı
Optikışık, yansıma, kırılma, renkgözlük, mikroskop, fiber kablo
Katı hâl fiziğikristal katılar, yarı iletkenler, iletkenlikgüneş paneli, bilgisayar çipi
Atom fiziğiatomun yapısı, elektronların enerji düzeylerilazer, elektron mikroskobu
Nükleer fizikatom çekirdeği, çekirdek tepkimeleri, radyasyonnükleer santral, radyoterapi
Yüksek enerji ve plazma fiziğiatom altı parçacıklar, plazma hâliparçacık hızlandırıcı, floresan lamba

Doğru dalı bulmak

Olayda geçen bir sözcüğe değil, olayın özüne bak. “Atom” sözcüğü geçiyor diye her olay atom fiziği olmaz: çekirdekle ilgiliyse nükleer fiziktir, elektronlarla ilgiliyse atom fiziğidir. Aynı şekilde “katı” geçen her olay katı hâl fiziği değildir; düşen bir taş mekaniğin konusudur.

Bir cihaz birden çok dala girebilir. Bir telefonun kamerası optik, hoparlöründeki mıknatıs elektromanyetizma, ısınan bataryası termodinamik, çipi ise katı hâl fiziği ile ilgilidir.

Akılda kalsın: Çekirdek → nükleer; elektron ve enerji düzeyi → atom; kristal ve yarı iletken → katı hâl; plazma ve atom altı parçacık → yüksek enerji. En çok karışan dört dal bunlardır.
Yazılıda

Nasıl sorulurBirkaç olay, cihaz ya da görsel verilir; her birini ilgili alt dalla eşleştirmen ya da olayları ortak özelliklerine göre gruplayıp grupları adlandırman istenir.

TuzakNükleer fizik ile atom fiziğini, katı hâl ile mekaniği karıştırmak.

Tam puan içinHer eşleştirmede dalın adını ve neden o dal olduğunu (incelediği konu) bir cümleyle yaz.

?Soru çöz sınıflandırma

Aşağıdaki olay ve ilgili alt dal eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ D. Çekirdeğin parçalanması nükleer fiziğin (çekirdek fiziği) konusudur; atom fiziği elektronları ve enerji düzeylerini inceler. A, B ve C doğru eşleştirmelerdir: kırılma ışık olayı, ısıtma ısı aktarımı, yük taşıma kuvvet ve harekettir.

▭Boşluk doldurma

Yarı iletkenlerle çalışan güneş paneli fiziğinin konusudur. Lazer ışığı, elektronların enerji düzeyleriyle ilgili olduğu için fiziğinde incelenir. Atom altı parçacıkları çarpıştıran hızlandırıcılar ise yüksek enerji ve fiziğinin aracıdır.

katı hâlatomplazmanükleermekanik
Yazılı sorusuBir akıllı telefonun dört özelliği şöyledir: I. Kamera merceği görüntüyü odaklar. II. Şarj olurken batarya ısınır. III. Hoparlördeki mıknatıs sesi oluşturan titreşimi sağlar. IV. İşlemcideki yarı iletken çip hesap yapar. Bu özellikleri fiziğin alt dallarına göre sınıflandırınız ve her sınıflandırmanın gerekçesini yazınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: I optiktir, çünkü mercek ışığı kırarak görüntü oluşturur. II termodinamiktir, çünkü ısı ve sıcaklık değişimiyle ilgilidir. III elektromanyetizmadır, çünkü mıknatıs ve elektrik akımı arasındaki etkileşime dayanır. IV katı hâl fiziğidir, çünkü yarı iletken katıların elektriksel özelliklerinden yararlanır.

  • Dört özelliği doğru dala yazmak — 6 puan (her biri 1,5)
  • Gerekçeleri dalın inceleme konusuyla açıklamak — 4 puan (her biri 1)

Fiziğin alt dalları

Cevabın nasıldı?
TARİH · BİLİM İNSANLARI

Fiziğe yön verenler: İbnülheysem'den Einstein'a

MEB 9. sınıf · Fizik Bilimi ve Kariyer Keşfi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFiziğin alt dalları nelerdir, hangi olay hangi alt dalın konusudur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Fizik sekiz alt dalda incelenir: mekanik, elektromanyetizma, termodinamik, optik, katı hâl fiziği, atom fiziği, nükleer fizik, yüksek enerji ve plazma fiziği. Bir olayın hangi dala girdiği, olayın neyle ilgili olduğuna bakılarak bulunur: hareket ve kuvvet mekaniğin, ışık optiğin, ısı termodinamiğin konusudur.

Fiziğin alt dalları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Fiziğe yön veren bilim insanları kimlerdir, ortak özellikleri nelerdir?

Kısa cevap: Fiziğe yön veren bilim insanları arasında İbnülheysem (ışık ve deneysel yöntem), Hazini (yoğunluk ve hassas terazi), Isaac Newton (hareket yasaları ve evrensel kütle çekimi) ve Albert Einstein (görelilik) vardır. Ortak özellikleri meraklı, sorgulayıcı, sabırlı, kararlı ve eleştiriye açık olmalarıdır.

Bugün cebindeki telefonun kamerası, bin yıl önce karanlık bir odaya düşen ışığı inceleyen bir bilim insanına da borçludur.

Fizik bilgisi bir anda ortaya çıkmadı. Her bilim insanı kendinden öncekilerin bulduklarını sorguladı, deneyle sınadı ve üstüne yenisini ekledi. Bir bilim insanını tanımak için yalnız buluşuna değil, çalışma biçimine ve yaşadığı döneme de bakmak gerekir.

Fiziğe yön veren dört bilim insanı
Bilim insanıÇalışmasıÇalışma biçimi
İbnülheysem (X–XI. yy)ışık ve görme; karanlık oda deneyleriönceki bilgiyi şüpheyle sorgulama, deneyle sınama
Hazini (XII. yy)maddelerin yoğunluğu; hassas teraziölçümün doğruluğuna titizlik
Isaac Newton (XVII. yy)hareket yasaları, evrensel kütle çekimi, ışığın renkleriönceki bilim insanlarının (Galileo, Kepler) birikimini birleştirme
Albert Einstein (XX. yy)özel ve genel görelilikdüşünce deneyleri, sonra matematikle ifade

İbnülheysem, görmenin gözden çıkan ışınla değil, cisimden göze gelen ışıkla olduğunu deneylerle savundu. Bu yaklaşımı, bilgiyi deneyle sınama yönteminin öncülerinden sayılır. Hazini'nin ölçtüğü yoğunluk değerleri, bugünkü cihazlarla bulunanlara çok yakındır.

Başka katkılar

Marie Curie radyoaktivite üzerine çalıştı, polonyum ve radyumu keşfetti; fizik ve kimyada iki ayrı Nobel Ödülü aldı. Cezeri, XII–XIII. yüzyılda yaptığı otomatik makinelerle bugünkü robotların öncüleri arasında sayılır. Nikola Tesla alternatif akımın yaygınlaşmasında rol oynadı. Feza Gürsey, Asım Orhan Barut ve Behram Kurşunoğlu kuramsal fizik çalışmalarıyla dünyaca tanınan Türk bilim insanlarıdır.

Bu insanların aileleri, imkânları ve ülkeleri farklıydı. Ortak noktaları merak, sabır, kararlılık ve sorgulama idi. Pek çoğu yoksulluk, hastalık ya da çevresinin şüphesi gibi engelleri azimle aştı.

Akılda kalsın: İbnülheysem ışık ve deney, Hazini yoğunluk ve terazi, Newton hareket ve kütle çekimi, Einstein görelilik. Ortak özellik: merak + sorgulama + azim.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir bilim insanının hayatından kısa bir metin verilir; çalışma biçimi, bilime bakış açısı ve kişilik özellikleri hakkında çıkarım yapman, çalışmasının bugüne etkisini değerlendirmen istenir.

TuzakMetinde dayanağı olmayan özellik yazmak ya da bilim insanının buluşlarını karıştırmak.

Tam puan içinHer çıkarımını metindeki bir cümleye dayandır ve bugünden bir etki örneği ver.

?Soru çöz çıkarım

Bir bilim insanı, yüzyıllardır doğru kabul edilen bir görme açıklamasını kendi yaptığı deneylerle sınıyor ve deney sonuçları uymadığı için bu açıklamayı reddediyor. Bu davranış bilim insanının en çok hangi özelliğini gösterir?

✓ A. Bilim insanı kabul gören bilgiyi deneyle sınayıp sonuca göre karar vermiş; bu sorgulayıcılık ve deneysel yaklaşımdır (İbnülheysem'in yöntemi). B incelemeden reddetmeyi söylüyor, oysa önce sınamıştır; C kanıt yerine inancı öne çıkarıyor; D metinde paylaşmakla ilgili bilgi yok.

⇄Bilgi eşleştirme bilim insanı → katkı

Yazılı sorusuMarie Curie ve eşi, laboratuvar olarak kullandıkları soğuk ve havasız bir barakada tonlarca maden filizini yıllarca işleyerek çok küçük miktarda radyum elde ettiler. Bu bilgiden yararlanarak Marie Curie'nin çalışma biçimi ve kişilik özellikleri hakkında iki çıkarım yapınız. Radyoaktivite çalışmalarının bugüne bir etkisini yazınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: Kötü koşullara rağmen yıllarca çalışması, onun sabırlı ve azimli olduğunu gösterir. Tonlarca filizi sabırla işleyip küçük bir miktarı ayırması, deneye ve ölçüme dayalı, titiz bir çalışma biçimi olduğunu gösterir. Radyoaktivite çalışmaları bugün hastanelerde kanser tedavisinde kullanılan radyoterapinin ve nükleer tıbbın temelini oluşturur.

  • Metne dayanan birinci çıkarım — 3 puan
  • Metne dayanan ikinci çıkarım — 3 puan
  • Bugüne doğru bir etki örneği — 4 puan

Fiziğe yön veren bilim insanları

Cevabın nasıldı?
KARİYER · KURUMLAR

Fizikle kariyer: TÜBİTAK'tan CERN'e kurumlar ve meslekler

MEB 9. sınıf · Fizik Bilimi ve Kariyer Keşfi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFiziğe yön veren bilim insanları kimlerdir, ortak özellikleri nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Fiziğe yön veren bilim insanları arasında İbnülheysem (ışık ve deneysel yöntem), Hazini (yoğunluk ve hassas terazi), Isaac Newton (hareket yasaları ve evrensel kütle çekimi) ve Albert Einstein (görelilik) vardır. Ortak özellikleri meraklı, sorgulayıcı, sabırlı, kararlı ve eleştiriye açık olmalarıdır.

Fiziğe yön veren bilim insanları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Fizikle ilgili hangi kurumlar ve meslekler vardır?

Kısa cevap: Fizikle ilgili çalışmalar TÜBİTAK, TENMAK, MTA, TUA ve ASELSAN gibi Türk kurumlarında; CERN, NASA ve ESA gibi uluslararası merkezlerde yürütülür. Fizik eğitimi; araştırmacı, fizik öğretmeni, medikal fizik uzmanı, mühendis, astrofizikçi ve veri bilimci gibi birçok mesleğin kapısını açar.

Hastanede kanser tedavisi yapılan cihazın başında doktorun yanında bir fizikçi de çalışır; ışın dozunu o hesaplar.

Büyük bilimsel sorular tek bir laboratuvarda çözülemez. Bunun için bilim insanlarının birlikte çalıştığı, deney yapabildiği ve bilgi paylaştığı bilimsel araştırma merkezleri kurulur. Bu merkezlerde fizikçiler; mühendis, kimyacı, biyolog ve bilgisayar uzmanlarıyla aynı projede çalışır.

Fizikle çalışan kurumlar
KurumNe yapar?
TÜBİTAKbilim ve teknoloji araştırmalarını destekler, burs ve proje fonu verir
TENMAKenerji, nükleer teknoloji, radyasyon ve maden araştırmaları
MTAmaden ve yer altı kaynaklarını arar, jeolojik araştırma yapar
TUA (Türkiye Uzay Ajansı)Türkiye'nin uzay çalışmalarını yürütür
ASELSANradar, haberleşme ve savunma elektroniği geliştirir
CERNparçacık fiziği; dünyanın en büyük parçacık hızlandırıcısı
NASA (ABD) ve ESA (Avrupa)uzay keşfi, gezegen ve yıldız araştırmaları

Fizik hangi mesleklere götürür?

Fizik bölümü mezunları üniversitede araştırmacı ya da öğretim üyesi olabilir, liselerde fizik öğretmeni olarak çalışabilir. Hastanelerde radyoterapi ve görüntüleme cihazlarıyla çalışan medikal fizik uzmanları da fizik kökenlidir. Savunma, enerji ve malzeme sanayisinde AR-GE uzmanı; yazılım ve yapay zekâ alanında veri bilimci olarak çalışan fizikçiler de vardır.

Bir mesleğe karar vermeden önce kurumların internet sitelerini, kariyer günlerini ve çalışanlarla söyleşileri kullanabilirsin. Bilgiyi güvenilir kaynaktan doğrulamak da araştırmanın parçasıdır.

Akılda kalsın: Türkiye: TÜBİTAK, TENMAK, MTA, TUA, ASELSAN; dünya: CERN, NASA, ESA. Fizik yalnız fizikçi değil; öğretmen, medikal fizik uzmanı, mühendis ve veri bilimci de yetiştirir.
Yazılıda

Nasıl sorulurİlgi alanları anlatılan bir öğrenci ya da bir kurumun çalışması verilir; öğrencinin hangi kurumlarda, hangi mesleklerde çalışabileceği hakkında çıkarım yapman ve gerekçeni yazman istenir.

TuzakKurumların alanlarını karıştırmak (CERN'i uzay ajansı sanmak gibi).

Tam puan içinKurumu, mesleği ve ilgili fizik alt dalını birlikte yaz.

?Soru çöz kurum

Aşağıdaki kurum ve çalışma alanı eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

✓ C. TENMAK enerji, nükleer teknoloji, radyasyon ve maden alanında çalışır. A CERN ile ESA'yı karıştırıyor; B MTA'ya CERN'in işini veriyor; D TÜBİTAK'ın görevini daraltıp MTA'nınkiyle karıştırıyor.

↕Sıralama bir kariyer yolu

Medikal fizik uzmanı olmak isteyen bir öğrencinin izleyebileceği yolu doğru sıraya koy.

  1. Medikal fizik alanında yüksek lisans yapar.
  2. Lisede fizik, kimya ve matematik derslerine ağırlık verir.
  3. Hastanenin radyoterapi biriminde çalışmaya başlar.
  4. Üniversitede fizik ya da fizik mühendisliği okur.
Yazılı sorusuElif, gece gökyüzünü teleskopla izlemeyi, uydu ve roket haberlerini takip etmeyi seviyor; bilgisayarla veri incelemekten de hoşlanıyor. Elif'in ilgi alanına uygun iki kurumu ve bu kurumlarda yapabileceği iki mesleği yazınız. Seçimlerinizi fiziğin hangi çalışma alanlarıyla ilişkilendirdiğinizi açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: Elif'in ilgi alanına TUA ve ESA (ya da NASA) uygundur, çünkü bu kurumlar uzay görevleri ve gök cisimleri üzerine çalışır. Bu kurumlarda astrofizikçi olarak gezegen ve yıldızları inceleyebilir ya da veri bilimci olarak uydulardan gelen verileri analiz edebilir. Roketlerin ve uyduların hareketi mekaniğin, gök cisimlerinden gelen ışığın incelenmesi optiğin konusudur.

  • İlgiye uygun iki kurum — 3 puan
  • Uygun iki meslek — 3 puan
  • Seçimleri fiziğin alt dalları ya da çalışma alanlarıyla gerekçelendirmek — 4 puan

Kurumlar ve kariyer

Cevabın nasıldı?

YKS'de bu konunun ayrıntısı Fizik serisindeki Fizik bilimine giriş sayfasında.

+
Daha fazla soru çözmek ister misin?9. Sınıf Fizik soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →