Fizik nedir: evreni ölçen ve açıklayan bilim
MEB 9. sınıf · Fizik Bilimi ve Kariyer Keşfi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Fizik nedir, fizik diğer bilimlerle nasıl ilişkilidir?
Kısa cevap: Fizik; evrendeki olayları madde, enerji, kuvvet, uzay ve zaman arasındaki ilişkilerle açıklayan temel bilimdir. Bilgisini gözlem ve deneyle elde eder, bulduğu yasaları matematik diliyle yazar. Atom altı parçacıklardan galaksilere kadar her ölçekte çalışır; kimya, biyoloji, astronomi, coğrafya, müzik ve sporla iş birliği yapar.Telefonundaki harita seni metre metre izler; bunu uzaydaki uyduların saatleri ile ışığın hızını bilen bir hesap sağlar.
Çevrende olan her şeyin bir nedeni vardır. Topun havada eğri çizmesi, kışın camın buğulanması, gitar telinin ses çıkarması. Fizik bu olayların “neden ve nasıl” olduğunu arar. Aradığı cevabı tahminle değil, gözlem ve deneyle bulur.
Fizik bulduğu ilişkileri genellikle matematik diliyle yazar. Bu yüzden bir olayı yalnız anlatmakla kalmaz, önceden hesaplar da. Güneş tutulmasının saatinin yıllar öncesinden bilinmesi buna örnektir. Kısaca fizik, evreni madde, enerji, kuvvet, uzay ve zaman ilişkileri içinde inceleyen yasa ve teorilerin bütünüdür.
Fizik tek başına çalışmaz
Pek çok olay birden fazla bilimin konusudur. Bir yıldırımı fizik elektrik boşalması olarak, coğrafya bir hava olayı olarak inceler. Bir bilimin bulduğu bilgi ötekinin işine yarar.
Biyolog, gözdeki merceğin ışığı nasıl kırdığını anlamak için fiziğe başvurur. Kimyacı bir pilin ürettiği enerjiyi fizik kavramlarıyla hesaplar. Müzisyen, telin gerginliği arttıkça sesin incelmesini titreşimle açıklar. Fizik de ölçümlerini yazmak için matematiğe dayanır. Fizik, doğa bilimlerinin ortak temelidir.
Nasıl sorulurGündelik bir olay ya da bir teknoloji anlatılır; olayı açıklamada hangi bilimlerin rol aldığını yazman ve bu ilişkilerden yararlanarak fiziği tanımlaman istenir.
TuzakFiziği yalnız “formül dersi” diye tanımlamak, gözlem ve deneyi unutmak.
Tam puan içinEn az iki bilimle somut bir ilişki kur, tanımında inceleme konusunu (madde, enerji, kuvvet) ve yöntemi (gözlem, deney, matematik) birlikte yaz.
?Soru çöz tanım
Fizik bilimi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
⇄Bilgi eşleştirme olay → ortak bilim
Yazılı sorusuDeprem erken uyarı sistemlerinde, yer altındaki sensörler sarsıntının ilk dalgasını algılar ve şehre saniyeler önce uyarı gönderir. Bu sistemin geliştirilmesinde hangi bilimlerin rol oynadığını iki örnekle açıklayınız. Bu ilişkilerden yararlanarak fizik bilimini tanımlayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: Yer bilimi depremin nerede ve nasıl oluştuğunu inceler; fizik ise sarsıntının dalga olarak yayılmasını ve hızını açıklar. Matematik, dalganın şehre ne kadar sürede ulaşacağını hesaplamayı sağlar; elektronik ve bilgisayar bilimi de uyarıyı iletir. Fizik; evrendeki olayları madde, enerji, kuvvet, uzay ve zaman ilişkileriyle, gözlem ve deneye dayanarak açıklayan ve sonuçlarını matematikle ifade eden bilimdir.
- Fizikle ilişkili iki bilimi somut görevleriyle yazmak — 4 puan (her biri 2)
- Tanımda inceleme konusunu (madde, enerji, kuvvet vb.) yazmak — 3 puan
- Tanımda yöntemi (gözlem, deney, matematik) yazmak — 3 puan