Çarpan ve kat: bir sayıyı hangi sayılar böler, hangi sayılar onunla bölünür?
MEB 6. sınıf · Sayılar ve nicelikler (1) · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDört işlem problemleri hangi adımlarla çözülür, bölmede kalan nasıl yorumlanır?5. sınıftan (Doğal sayılar ve işlemler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Problemi önce anla: ne verilmiş, ne isteniyor? Sonra hangi işlemleri yapacağını planla, sonucu tahmin et, çöz ve kontrol et. Bölmede kalan varsa soruya göre yorumla; bazen bir fazlasını almak gerekir.
✎Konu anlatımı
Bir sayının çarpanları ve katları nasıl bulunur?
Kısa cevap: Bir sayıyı kalansız bölen doğal sayılar o sayının çarpanlarıdır. Çarpanlar çiftler hâlinde bulunur ve sayıları sınırlıdır. Bir sayının katları ise o sayının 1, 2, 3, … ile çarpımıdır. Katlar hiç bitmez; en küçüğü sayının kendisidir.Sınıfta 24 kişi var ve öğretmen eşit gruplar kurmak istiyor. Kaç farklı seçeneği olduğunu çarpanlar söyler.
24'ü iki doğal sayının çarpımı olarak yazalım: 1 × 24, 2 × 12, 3 × 8, 4 × 6. Bu sayıların her birine 24'ün çarpanı denir. Her çarpan 24'ü kalansız böler. Bu yüzden çarpan ile bölen aynı şeydir. 5. sınıfta bölmedeki kalanı tanıdın; çarpan, kalan bırakmayan bölendir.
24 kareyle başka dikdörtgen kurulamaz. 5 × ? denersen kare artar. Demek ki 24'ün çarpanları 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12 ve 24'tür. En küçük çarpan her zaman 1, en büyüğü sayının kendisidir.
Katlar: çarpım tablosunun devamı
6'yı sırayla 1, 2, 3, 4, … ile çarparsan 6, 12, 18, 24, … elde edersin. Bunlar 6'nın katlarıdır. Sayma sayıları bitmediği için katlar da bitmez. Her kat 6'ya kalansız bölünür. Burada 24 hem 6'nın katı, 6 da 24'ün çarpanıdır.
36'nın kaç çarpanı vardır?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Çiftleri küçükten yaz: 1 × 36, 2 × 18, 3 × 12, 4 × 9, 6 × 6.
- 6 × 6'da iki çarpan aynıdır, bir kez sayılır: 1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18, 36.
Cevap: 9 çarpan
Bir fırıncı 30 simidi tepsilere eşit sayıda dizecek. Her tepside en az 2, en çok 10 simit olacak. Kaç farklı biçimde dizebilir?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Tepsideki simit sayısı 30'un çarpanı olmalı: 1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, 30.
- 2 ile 10 arasındakiler: 2, 3, 5, 6, 10.
Cevap: 5 farklı biçimde
Nasıl sorulurEşit gruplama, dizme ya da paketleme durumu verilir; koşula uyan kaç seçenek olduğu sorulur.
TuzakKoşulu unutup bütün çarpanları saymak.
İpucuÖnce çarpan çiftlerini yaz, sonra koşula uymayanları sil.
?Soru çöz Bursluluk tarzı
Okulun konferans salonu için hazırlanan kurallar ve örnek bir dizilim aşağıdadır.
Buna göre sandalyeler kurallara uygun kaç farklı biçimde dizilebilir?
▭Kendin hesapla
15 sayısının tane çarpanı vardır. 15'in 100'den küçük katlarının sayısı ise tanedir.