Eşitliğin korunumu ve işlem özellikleri: terazi ve alan modeli
MEB 5. sınıf · İşlemlerle cebirsel düşünme · Okuma 3 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDört işlem problemleri hangi adımlarla çözülür, bölmede kalan nasıl yorumlanır?Bağlantılı konudan (Doğal sayılar ve işlemler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Problemi önce anla: ne verilmiş, ne isteniyor? Sonra hangi işlemleri yapacağını planla, sonucu tahmin et, çöz ve kontrol et. Bölmede kalan varsa soruya göre yorumla; bazen bir fazlasını almak gerekir.
✎Konu anlatımı
Eşitliğin korunumu nedir, değişme, birleşme ve dağılma özellikleri nasıl kullanılır?
Kısa cevap: Bir eşitliğin iki tarafına aynı işlemi yaparsan eşitlik bozulmaz. Toplama ve çarpmada sayıların yeri ya da gruplanışı sonucu değiştirmez. Çarpma, toplama ve çıkarma üzerine dağılır: 6 × (10 + 3) = 6 × 10 + 6 × 3.Tahterevallide iki yana aynı ağırlıkta çocuk binerse denge bozulmaz. Eşitlik de böyle bir dengedir.
Eşittir işaretinin iki yanı aynı değeri gösterir. İki tarafa aynı sayıyı ekler ya da çıkarırsan, ikisini aynı sayıyla çarpar ya da bölersen denge sürer. Buna eşitliğin korunumu denir.
□ + 15 = 42 eşitliğinde kutuya hangi sayı gelir?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- İki taraftan 15 çıkar: □ + 15 − 15 = 42 − 15.
- □ = 27. Denetim: 27 + 15 = 42.
Cevap: 27
Değişme, birleşme, dağılma
| Özellik | Örnek |
|---|---|
| Değişme | 8 + 5 = 5 + 8, 4 × 9 = 9 × 4 |
| Birleşme | (7 × 5) × 2 = 7 × (5 × 2) |
| Dağılma | 6 × (10 + 3) = 6 × 10 + 6 × 3 |
Dikdörtgenin çevresi ve alanı sayfasında alanın iki kenarın çarpımı olduğunu gördük. Dağılma özelliği bu modelden çıkar: büyük dikdörtgen iki küçük parçaya ayrılır.
Bu özellikler zihinden işlem yapmayı kolaylaştırır. 25 × 7 × 4 işleminde önce 25 × 4 = 100 bulunur, sonra 7 ile çarpılır.
Terazinin sol kefesinde eş ağırlıkta 3 kutu, sağ kefesinde 36 kg var ve terazi dengede. Bir kutu kaç kg'dır?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- 3 kutu 36 kg'ı dengeliyor.
- İki kefeyi 3'e böl: 36 ÷ 3 = 12.
Cevap: 12 kg
Nasıl sorulurDengedeki bir terazi ya da boş kutulu bir eşitlik verilir. Kutunun değeri ya da dengeyi koruyan işlem sorulur.
TuzakDağılmada parantezin yalnız ilk terimini çarpmak.
İpucuİki tarafa aynı işlemi yazarak ilerle.
?Soru çöz Bursluluk tarzı
Dikdörtgen bir bahçeye şekildeki gibi bir sebze alanı eklendi. Yeni bahçe yine dikdörtgendir.
Buna göre bahçenin yeni alanı kaç m²'dir?