Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması: kimlere yapılır, neye bakılır, ne kadar sürer?
Kısa cevap: Arşiv araştırması, ilk defa ya da yeniden memuriyete atanacak herkese yapılır. Güvenlik soruşturması ise öğretmen, emniyet, jandarma, ceza infaz personeli gibi sayılan görevlerde arşiv araştırmasıyla birlikte yapılır. Sonuç, arşiv araştırmasında en geç 30, güvenlik soruşturmasında en geç 60 iş günü içinde kuruma bildirilir.
Atama öncesi yapılan bu işlem, kişinin sicilini ve görevine yansıyacak hususları inceler; ama atama kararını veren şey sonuç değil, kurumdaki Değerlendirme Komisyonunun yazılı ve gerekçeli değerlendirmesidir. Aşağıda hangi görevlere hangisinin yapıldığı, nelerin incelendiği, kimin karar verdiği ve verilerin ne zaman silindiği 7315 sayılı Kanun ve uygulama yönetmeliğinden derlendi.
Kaynak: 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ve 2 resmî kaynak daha · Son kaynak kontrolü:
Arşiv araştırması ile güvenlik soruşturması arasındaki fark
Konu
Arşiv araştırması
Güvenlik soruşturması
Ne yapılır?
Kişinin kayıtlarda zaten bulunan bilgileri taranır.
Arşiv araştırmasındaki hususlara ek olarak, görevle ilgili kolluk ve istihbarat verileri incelenir ve kişinin görevine yansıyacak hususlar yerinden araştırılabilir.
Nelere bakılır?
Adli sicil, kolluk tarafından aranıp aranmadığı, hakkında tahdit olup olmadığı, kesinleşmiş mahkeme kararları ile devam eden ya da sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturma olguları, kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası
Arşiv araştırmasındakilere ek olarak kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal veriler, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişki, terör veya suç örgütleriyle eylem birliği, irtibat ve iltisak olup olmadığı
Kimlere yapılır?
Statüsü veya çalıştırma şekli ne olursa olsun, ilk defa veya yeniden memuriyete ya da kamu görevine atanacak herkese
Aşağıdaki listedeki görevlerde, arşiv araştırmasıyla birlikte
Sonuç süresi
Talebin ilgili kuruma ulaşmasından itibaren en geç 30 iş günü
Talebin ilgili kuruma ulaşmasından itibaren en geç 60 iş günü
Dayanak
Kanun md. 3/1 ve md. 4; Yönetmelik md. 7 ve md. 9/1
Kanun md. 3/2 ve md. 5; Yönetmelik md. 8 ve md. 9/2
Süreler, Yönetmelik md. 11/7'de talep edilen birime ulaşma tarihinden itibaren sayılır; adayın başvuru ya da sınav tarihinden değil.
Yönetmelik md. 9/2, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte yapılacağı görevleri sayar:
Kamu kurum ve kuruluşlarının gizlilik dereceli birim ve kısımlarında çalıştırılacak kamu personeli
Millî Savunma Bakanlığı teşkilatında, Genelkurmay Başkanlığında, Emniyet Genel Müdürlüğünde, Jandarma Genel Komutanlığında ve Sahil Güvenlik Komutanlığında çalıştırılacak kamu personeli
Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığında çalıştırılacak kamu personeli
Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel
Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler
Üst kademe kamu yöneticileri
Özel kanunları gereği güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler (örneğin hâkim ve savcı adayları, kaymakam adayları)
Millî güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın istihdam edilenler
Atamayı yapacak kurum, aday hakkında talebi hazırlar; arşiv araştırması talebine adayın adı, soyadı ve kimlik numarası, güvenlik soruşturması talebine ayrıca güncel adres, iletişim bilgileri, mezun olduğu okul, son çalıştığı işyeri ve unvan eklenir (Yönetmelik md. 11/5–6).
Araştırmayı Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri yapar (Kanun md. 6/1; Yönetmelik md. 10/1).
Sonuç, yorum içermeyen olgusal veri olarak kurumdaki Değerlendirme Komisyonuna iletilir (Kanun md. 7/2).
Komisyon başkan dahil en az beş, tek sayıda kişiden oluşur; başkanı bakanlıklarda bakan yardımcısı, üniversitelerde rektör yardımcısı, valiliklerde vali yardımcısı, diğer kurumlarda en üst yöneticinin görevlendirdiği bir üst kademe yöneticisidir; teftiş/denetim, personel ve hukuk birimlerinden birer üye katılır. Komisyon üye tam sayısıyla toplanır ve oy çokluğuyla karar verir (Yönetmelik md. 12).
Komisyon, nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar; amir atamayı yapıp yapmayacağına bu değerlendirmeye bakarak karar verir (Kanun md. 7/3).
Somut olarak gözlemlenemeyen, doğruluğu denetlenemeyen ya da iftira olduğu veya kin ve düşmanlık gibi saiklerle verildiği açık olan bilgi ve beyanlar komisyona iletilmez ve komisyonca dikkate alınmaz. Komisyon gerek görürse ilgili kişiden, bilginin kaynağını açıklamaksızın açıklama isteyebilir (Yönetmelik md. 12/3).
Kanun ve Yönetmelikte, soruşturma sonucuna karşı ayrı bir itiraz makamı ya da itiraz süresi yazılı değildir. Kişinin, istihbari faaliyete konu olmayan kişisel verileri konusunda bilgilendirilme, bu verilere erişme, düzeltme ve silme talebi hakkı ise düzenlenmiştir (Kanun md. 8/1; Yönetmelik md. 13/1).
Atama yapılmaması gibi sonuçlar idari işlemdir ve genel kurallara göre idari yargıda dava konusu edilebilir. Kanun da bunu öngörür: işleme karşı dava açılırsa ilgili veriler karar kesinleşmeden silinemez ve yok edilemez (md. 10/3). Dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa idare mahkemelerinde yazılı bildirimden itibaren 60 gündür (2577 sayılı Kanun md. 7).
Elde edilen kişisel veriler, işlenme amacı ortadan kalkarsa ya da her durumda iki yılın sonunda Değerlendirme Komisyonunca silinir ve yok edilir (Kanun md. 10/1).
Araştırmayı yapan birimlerdeki, istihbari faaliyete konu olmayan veriler de iki yılın sonunda silinir (Kanun md. 10/2).
Sonuç bilgi ve belgeleri, adayın işlemini yapan kurumun dosyasında asgari “gizli” gizlilik derecesinde saklanır (Yönetmelik md. 11/7).
Bu veriler amacı dışında işlenemez ve aktarılamaz (Kanun md. 9/3).
Güvenlik soruşturması ile arşiv araştırması aynı şey mi?
Hayır. Arşiv araştırması yalnızca mevcut kayıtlara bakar; güvenlik soruşturması buna ek olarak kolluk ve istihbarat verilerini, yabancılarla ilişkiyi ve örgütlerle irtibatı inceler ve görevle ilgili hususları yerinden araştırabilir.
Yönetmeliğe göre talebin ilgili kuruma ulaşmasından itibaren güvenlik soruşturması sonuçları en geç 60, arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir.
Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri yapar; sonucu atamayı yapacak kurumdaki Değerlendirme Komisyonu değerlendirir.
Güvenlik soruşturması sonucuna itiraz edilebilir mi?
Kanun ve Yönetmelikte ayrı bir itiraz yolu yazılı değil. Sonuca dayanan işleme karşı idari yargıda dava açılabilir; özel kanunda ayrı süre yoksa dava açma süresi 60 gündür.
Güvenlik soruşturması verileri kaç yıl sonra silinir?
İşlenme amacı ortadan kalkmışsa ya da her durumda iki yıl sonunda Değerlendirme Komisyonunca silinir ve yok edilir; dava açılmışsa karar kesinleşene kadar silinmez.
Bu sayfadaki bilgiler tarihinde yukarıdaki resmî kaynakların yürürlükteki metniyle karşılaştırıldı. Mevzuat ve kılavuzlar değişebilir; başvuru ya da işlem öncesinde kaynağın güncel metnini esas alın. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürseniz bize bildirin.