Sözel mantık setine giriş: koşul okuma, çizelge kurma, soru kökleri

Bir sözel mantık setini koşulları çizelgeye dökerek çözmeyi, dört soru kökünün ne istediğini ayırmayı ve şıkları olası düzenlerle elemeyi öğren.

6 durakALES · DGS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
STRATEJİ · SÜRE

Sözel mantık seti nedir? Testin son 8 sorusu ve süre bütçesi

ALES · DGS · Set yöntemi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

ALES ve DGS'de sözel mantık soruları kaç tane, testin neresinde ve kaç dakikada çözülmeli?

Kısa cevap: ALES ve DGS'nin sözel testinde son 8 soru (S43–50) iki set hâlinde gelir: her sette bir bilgi kutusu ve ona bağlı 4 soru vardır. Hazırlıkta bu setlere “sözel mantık” denir. Bir set, çizelge kurmaya 2–3 dakika ve soru başına yaklaşık 1 dakika ayırınca 6–8 dakikada biter.

Bir kongre programını düşün: beş konuşmacı, birkaç kural, “kim kimden önce konuşur?” Sözel mantık seti tam olarak budur; bilgi değil düzen ister.

ALES'te ve DGS'de sözel test 50 sorudur. İlk soruların hepsi Türkçe ve paragraf sorusudur; onlar için Türkçe serisinin paragraf anlatımına bakabilirsin. Son 8 soru farklıdır: kitapçıkta “… soruları aşağıdaki bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak cevaplayınız” yönergesiyle başlayan iki set, her biri 4 soru. ÖSYM bu bölüme ayrı bir ad vermez; kılavuz “sözel akıl yürütme” der. “Sözel mantık” hazırlıkta bu setlere verilen addır.

Sözel mantık setleri testin en sonundadır; zaman en çok burada daralır. Ölçek gerçektir: 50 sorunun 8'i.Görsel: Sınav Defteri

Bir setin dört parçası

Her set aynı iskeletle gelir: kısa bir durum (kişiler, günler, katlar, ekipler), “Şunlar bilinmektedir:” ile başlayan 3–6 maddelik koşul listesi ve dört soru. Koşullar çoğu zaman tek bir düzene kilitlenmez; birkaç olası düzen kalır. Sorular da bu düzenleri ayırt etmeni ister: “kesinlikle doğrudur”, “kesinlikle yanlıştır”, “hangileri olabilir”, “hangisi olamaz”. Son soruların çoğu “… biliniyorsa” diye yalnız o soruya ait bir ek koşul getirir.

Çözümlü set · ilk tanışma

Bir kitap kulübünde Ayla, Bora, Cem ve Deniz pazartesiden perşembeye her gün bir kişi olmak üzere birer kitap sunumu yapacaktır. Şunlar bilinmektedir: Bora, Cem'den önceki bir gün sunum yapacaktır. Ayla salı günü sunum yapmayacaktır. Deniz perşembe günü sunum yapacaktır.

Olası düzenler (Pzt · Salı · Çarş · Perş)
PztSalıÇarşPerş
Düzen 1AylaBoraCemDeniz
Düzen 2BoraCemAylaDeniz

Soru 1. Aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur? A) Ayla pazartesi sunum yapar. B) Cem çarşamba sunum yapar. C) Bora, Cem'den hemen önceki gün sunum yapar. D) Bora pazartesi sunum yapar.

  1. Kesin bilgiyi yaz: Deniz perşembe. Kalan üç güne Ayla, Bora, Cem.
  2. Ayla salı olamaz, o hâlde pazartesi ya da çarşamba. Ayla pazartesi ise Bora salı, Cem çarşamba (Bora önce); Ayla çarşamba ise Bora pazartesi, Cem salı. İki olası düzen kalır.
  3. “Kesinlikle” iki düzende de doğru demektir. A, B ve D yalnız birer düzende doğru; C ikisinde de doğru (salı-çarşamba, pazartesi-salı).

Cevap: C

Soru 2. Ayla, Cem'den sonra sunum yapıyorsa Bora hangi gün sunum yapar? A) Pazartesi B) Salı C) Çarşamba D) Perşembe

  1. Ek koşul yalnız bu soru için: Ayla, Cem'den sonra. Tablodan bu koşulu sağlayan satırı seç: yalnız Düzen 2.
  2. Düzen 2'de Bora pazartesidir.

Cevap: A

Süre: sona kalan setin bütçesi

ALES'te 150, DGS'de 135 dakikada 100 soru çözülür; ortalama soru başına 1,35–1,5 dakika. Sözel mantık testin sonunda olduğu için çoğu aday ona yorgun ve acele içinde varır. Oysa set bir kez çizelgeye döküldüğünde dört soru aynı çizelgeden hızla çözülür: çizelgeye 2–3 dakika, soruya yaklaşık 1 dakika. Bu yüzden iki set için önceden 14–16 dakika ayırmak, Türkçe sorularından kalan süreyi “ne kalırsa” diye kullanmaktan daha güvenlidir. Sayısal testte de durum aynıdır: Sayısal Mantık serisi oradaki setleri işler ve yöntem ortaktır: koşulu sembole çevir, olası düzenleri yaz, şıkları karşı örnekle ele.

✔ Doğru

  • Önce bilgi kutusunu çizelgeye dök, sonra soruları oku.
  • Dört soruyu aynı çizelgeden çöz.
  • İki sete önceden 14–16 dakika ayır.

✘ Sık yapılan hata

  • Koşulları akılda tutup her soruda baştan düşünmek.
  • Tek düzen kurup “kesin” saymak.
  • Seti zamanın son iki dakikasına bırakmak.
Akılda kalsın: Set = bilgi kutusu + 4 soru. Çizelge bir kez kurulur, dört kez kullanılır. Bu yüzden ilk 2–3 dakika “kayıp” değil, yatırımdır.
Sınavda

Nasıl sorulurALES ve DGS sözel testinin S43–46 ve S47–50 numaralı soruları iki ayrı settir; her setin ilk 1–2 sorusu yalnız bilgi kutusuyla, sonrakiler “… biliniyorsa” ek bilgisiyle çözülür. Sınavda şık sayısı 5'tir; bu serideki alıştırmalarda 4 şık kullanıyoruz.

TuzakSeti en sona bırakıp çizelge kurmadan, koşulları akılda tutarak çözmeye çalışmaktır.

▭Boşluğu doldur setin yeri

ALES ve DGS'de sözel testin son sorusu sözel mantıktır. Bu sorular set hâlinde gelir ve her sette soru vardır.

824213

?Mini set

Ece, Ferit, Gül ve Hakan dört katlı bir apartmanın 1–4. katlarında oturuyor; her katta bir kişi. Hakan, Gül'ün bir üst katında oturuyor. Ece 1. katta, Ferit 4. katta oturmuyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle yanlıştır?

✓ B. Gül-Hakan bloğu 1-2, 2-3 ya da 3-4'te; olası düzenler (1→4): Ferit Ece Gül Hakan · Ferit Gül Hakan Ece · Gül Hakan Ferit Ece. Ferit yalnız 1. ya da 3. katta olur. A olabilir: ikinci düzende Ece 4. katta; C olabilir: aynı düzende Gül 2. katta; D olabilir: ilk düzende Hakan 4. katta.
YÖNTEM · SEMBOL

Koşulları sembole çevirme: bir cümle, bir işaret

ALES · DGS · Set yöntemi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sözel mantık sorularında koşullar nasıl kısaltılır, “hemen önce” ile “önce” arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Her koşul kısa bir sembole çevrilir: K < L (K, L'den önce), [KL] (K hemen önce, L hemen sonra), [K/L] (yan yana, sıra belirsiz), K ≠ 3, K = 5, K ≡ L (aynı grupta), K ≢ L (farklı grupta). Sembol, koşulun gücünü gösterir: “önce” ile “hemen önce” ayrı işarettir, çünkü olası düzen sayısını çok farklı daraltır.

Bir otobüs şoförü güzergâhı paragraf olarak değil, durak listesi olarak ezberler. Koşulları da cümle olarak değil, işaret olarak taşımak gerekir.

Bilgi kutusundaki cümleleri okurken her birini yanına tek satırlık bir sembolle yaz. Bunun iki yararı var. Birincisi, dört soru boyunca aynı uzun cümleleri tekrar tekrar okumazsın. İkincisi, sembol koşulun tam olarak ne söylediğini zorla netleştirir: “Bora, Ece'den önce” cümlesi Bora'nın Ece'ye bitişik olduğunu söylemez; K < L işareti de söylemez. Bu seride bütün sayfalar aynı işaretleri kullanır.

Gösterim tablosu
Bilgi kutusundaki cümleSembolÇizelgede ne yapılır?
K, L'den önce (L'den sonra değil)K < LK solda; arada kaç kişi olduğu belli değil
K'den hemen sonra L[KL]iki kutuluk blok, sıra belli
K ile L art arda / yan yana[K/L]iki kutuluk blok, sıra açık (KL ya da LK)
K üçüncü değilK ≠ 33. sütunda K'ye ✗
K beşinciK = 55. sütuna K yazılır (ilk yerleştirilen)
K ile L aynı gruptaK ≡ Likisi aynı kutuya, birlikte taşınır
K ile L farklı gruptaK ≢ Layrı kutulara
K ikinciyse L dördüncüK = 2 → L = 4yalnız K ikinciyken uygulanır; tersi çıkmaz
Sıralamada semboller kutulara, gruplamada ekip kutularına dönüşür. Blok ([KL]) iki kutuyu birlikte kaplar; bu yüzden yerleştirmede ilk düşünülen parçalardan biridir.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü set · sembolle çöz

Bir kongrede Ayla, Bora, Cem, Deniz ve Ece birer sunum yapacak; sunumlar 1'den 5'e sırayla yapılacaktır. Şunlar bilinmektedir: Cem, Ayla'dan hemen sonra sunum yapacaktır. Bora, Ece'den önce sunum yapacaktır. Bora ile Deniz art arda sunum yapacaktır. Cem son sunumu, Deniz ilk sunumu yapmayacaktır.

  1. Sembollere çevir: [AC], B < E, [B/D], C ≠ 5, D ≠ 1.
  2. En güçlü parça [AC] bloğu: 1-2, 2-3 ya da 3-4'te durabilir (4-5'te Cem son olur, C ≠ 5).
  3. Blok 1-2'deyse [B/D] 3-4'e girer ve Ece 5. olur (4-5'e girseydi Ece 3. olur, B < E bozulurdu): 2 düzen. Blok 2-3'teyse [B/D] 4-5'te, Ece 1. olur: B < E bozulur. Blok 3-4'teyse [B/D] 1-2'de, D ≠ 1 olduğundan Bora 1, Deniz 2, Ece 5: 1 düzen.
Kongre seti: 3 olası düzen
12345
Düzen 1AylaCemBoraDenizEce
Düzen 2AylaCemDenizBoraEce
Düzen 3BoraDenizAylaCemEce

Soru 1. Hangisi kesinlikle doğrudur? A) Ayla ilk sunumu yapar. B) Bora üçüncü sunumu yapar. C) Deniz dördüncü sunumu yapar. D) Ece son sunumu yapar.

  1. Tablonun son sütununa bak: üç düzende de Ece 5. sırada. A Düzen 3'te, B ve C Düzen 2 ile 3'te çürür.

Cevap: D

Soru 2. Cem kaçıncı sırada sunum yapabilir? A) Yalnız 2 B) 2 ya da 4 C) 2, 3 ya da 4 D) 3 ya da 4

  1. Cem sütununu tara: Düzen 1 ve 2'de 2., Düzen 3'te 4. Üçüncü sıra hiçbir düzende yok.

Cevap: B

✔ Doğru

  • “Önce” → K < L; “hemen önce” → [KL].
  • “Yan yana / art arda” → [K/L], iki sırayı da dene.
  • “ise” koşulunu yalnız ileri yönde uygula.

✘ Sık yapılan hata

  • “Önce”yi “hemen önce” okuyup düzen kaybetmek.
  • [K/L]'yi [KL] sanıp LK sırasını atlamak.
  • “K ikinciyse L dördüncü”den “L dördüncüyse K ikinci” çıkarmak.
Akılda kalsın: Sembol yazmak koşulun ne söylediğini ve ne söylemediğini ayırır. “Önce” bitişiklik söylemez, “art arda” sıra söylemez, “ise” tersini söylemez.
Sınavda

Nasıl sorulurBilgi kutusu 3–6 koşul verir; bunlar sabit konum (“beşinci”), bitişiklik (“hemen sonra”, “art arda”), sıra (“önce”), yasak (“… değil”), aynı ya da farklı grup ve “ise” koşuludur. Sıralama setlerini Sıralama ve yerleştirme sayfasında, grup koşullarını Gruplama ve dağıtım sayfasında ayrıntılı göreceğiz.

Tuzak“önce” ile “hemen önce”yi aynı okumaktır.

⇄Bilgi eşleştirme cümle → sembol

?Mini set

Ferit, Gül, Hakan ve İpek bir otobüs hattının art arda dört durağında birer kişi olmak üzere iniyor. Gül, Hakan'dan önce iniyor; İpek ile Ferit art arda duraklarda iniyor; Hakan son durakta inmiyor. Buna göre hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ D. G < H ve H ≠ 4 olduğundan Hakan 2. ya da 3. Hakan 3. olsa kalan iki boş durak bitişik olmaz, [F/İ] sığmaz; o hâlde Gül 1, Hakan 2, [F/İ] 3-4. Olası düzenler: G H F İ · G H İ F. A ilk düzende çürür (İpek 4. ama ikincide 3.); B ikinci düzende çürür; C ikinci düzende çürür, çünkü [F/İ] sırayı açık bırakır.
YÖNTEM · ÇİZELGE

Çizelge kurma ve dallandırma: en kısıtlı koşuldan başla

ALES · DGS · Set yöntemi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sözel mantık setinde çizelge nasıl kurulur, birden fazla olasılık çıkınca dallandırma nasıl yapılır?

Kısa cevap: Çizelge iki biçimde kurulur: sıralamada konum sütunları (1, 2, 3…), eşleştirmede kişi × nesne tablosu (✓ / ✗). Önce en kısıtlı koşul yerleştirilir (sabit konum, blok, iki seçenekli koşul). Bir koşul iki ihtimal bırakırsa çizelge Düzen 1 / Düzen 2 diye dallandırılır ve her dal kalan koşullarla ayrı süzülür.

Bir depo sorumlusu kolileri rafa yerleştirirken önce “mutlaka şurada duracak” olanları koyar; boş kalan yer azaldıkça geri kalanı kendiliğinden yerine oturur.

Temel Matematik serisinin rutin olmayan problemler anlatımında sıralama sorularını “kesin bilgiden başla, tabloyla ele” kuralıyla çözmüştük. Sözel mantık setinde fark şudur: koşullar çoğu zaman tek bir sonuca götürmez. Bu yüzden amaç “cevabı bulmak” değil, bütün olası düzenleri eksiksiz yazmaktır. Dört soru da bu listeden çözülür.

Hangi koşuldan başlanır?
SıraKoşul türüNeden önce?
1Sabit konum (K = 5, “Gül yeşil odayı aldı”)Hiç seçenek bırakmaz, çizelgeyi doğrudan doldurur.
2Blok ve aynı grup ([KL], [K/L], K ≡ L)İki kişiyi tek parça yapar; sığabileceği yer azdır.
3İki seçenekli koşul (“roman ya da şiir”)Dallandırmanın doğal noktasıdır.
4Yasak ve sıra (K ≠ 3, K < L)Tek başına az şey söyler; dalları süzmek için kullanılır.

Dallandırma: iki ihtimali yan yana yürüt

Bir koşul iki ihtimal bırakıyorsa ikisini de ayrı satırda dene. Her dalda kalan koşulları uygula; çelişen dal silinir, çelişmeyen dal bir olası düzen olur. Dallar bazen yeniden dallanır. Sonunda elinde 2–6 satırlık bir düzen listesi kalır ve bu liste setin özetidir.

Çözümlü set · kişi × nesne tablosu

Bir kitap kulübünde Ayla, Bora, Cem ve Deniz bu ay roman, öykü, deneme ve şiir türlerinden birer kitap okuyacak; her türü bir kişi okuyacaktır. Şunlar bilinmektedir: Ayla roman ya da şiir okuyacaktır. Bora öykü okumayacaktır. Cem deneme ya da şiir okuyacaktır. Deniz roman okumayacaktır.

Başlangıç tablosu (koşullardan gelen ✗)
RomanÖyküDenemeŞiir
Ayla?✗✗?
Bora?✗??
Cem✗✗??
Deniz✗???
  1. Sütunlara bak: öykü sütununda Ayla, Bora ve Cem ✗. Öyküyü yalnız Deniz okuyabilir: Deniz = öykü kesinleşti. Satır ve sütun birlikte okununca tablo kendiliğinden sonuç verir.
  2. Dallandırma noktası Ayla. Düzen 1 dalı (Ayla roman): Bora ile Cem deneme ve şiiri paylaşır, ikisi de olur: Düzen 1a ve 1b. Düzen 2 dalı (Ayla şiir): Cem deneme olmak zorunda, Bora'ya roman kalır: tek düzen.
  3. Toplam 3 olası düzen (aşağıdaki ağaç).
Önce kesinleşeni (Deniz öykü) yaz, sonra iki seçenekli koşuldan (Ayla) dallan. Her yaprak bir olası düzendir.Görsel: Sınav Defteri

Soru 1. Hangisi kesinlikle doğrudur? A) Deniz öykü okur. B) Ayla roman okur. C) Cem deneme okur. D) Bora şiir okumaz.

  1. Üç yaprakta da ortak olan tek bilgi Deniz = öykü. B Düzen 2'de, C Düzen 1a'da, D Düzen 1b'de çürür.

Cevap: A

Soru 2. Hangisi kesinlikle yanlıştır? A) Ayla roman, Cem şiir okur. B) Bora şiir, Cem deneme okur. C) Ayla şiir, Bora deneme okur. D) Bora roman, Deniz öykü okur.

  1. Ayla şiir okuyorsa tek yaprak var (Düzen 2) ve orada Bora roman okur; C hiçbir yaprakta yok. A Düzen 1a'da, B Düzen 1b'de, D Düzen 2'de sağlanır.

Cevap: C

✔ Doğru

  • Tabloda satırla birlikte sütuna da bak (yalnız bir ✓ yeri kalan sütun).
  • İki seçenekli koşulda iki dalı da sonuna kadar yürüt.
  • Her dalın sonunda bütün koşulları bir kez daha sına.

✘ Sık yapılan hata

  • İlk çalışan düzende durup ikinci dalı açmamak.
  • Yalnız satırları okuyup sütundaki zorunluluğu kaçırmak.
  • Dalları kafada tutup kâğıda yazmamak.
Akılda kalsın: Çizelge kurmanın sırası: kesin → blok → iki seçenek (dallan) → yasaklarla süz. Elindeki düzen listesi tam olmalı; bir düzeni atlarsan “kesin” sandığın şey yanlış çıkar.
Sınavda

Nasıl sorulurKişi × nesne tablosu en sık sözel set tiplerindendir: kişilere kitap, oda, görev ya da gün atanır; bazen bir kişi birden çok nesne alır. Bunu Eşleştirme ve çoklu atama sayfasında ayrıntılı göreceğiz.

TuzakTek bir uygun düzen bulunca “çözüldü” deyip öteki dalları kurmamaktır; sonraki soruların çoğu tam da o dallarda saklıdır.

↕Çözüm adımlarını sırala set yöntemi

  1. Her dalı kalan koşullarla süz, çelişen dalı sil.
  2. Koşulları sembole çevir.
  3. Soru kökünü oku, şıkları düzen listesiyle sına.
  4. İki ihtimal bırakan koşulda Düzen 1 / Düzen 2 diye dallan.
  5. Sabit konumu ve blokları çizelgeye yerleştir.

?Mini set

Ece, Ferit, Gül ve Hakan mavi, sarı, yeşil ve mor toplantı odalarından birer tanesini ayırtıyor; her odayı bir kişi alıyor. Ece mavi ya da sarı odayı alıyor; Ferit mavi odayı almıyor; Gül yeşil odayı alıyor; Hakan sarı odayı almıyor. Buna göre hangisi kesinlikle yanlıştır?

✓ C. Gül yeşil; Ece'de dallan. Ece mavi ise Hakan sarıyı alamaz, mor alır, Ferit sarı alır. Ece sarı ise Ferit maviyi alamaz, mor alır, Hakan mavi alır. Ece sarıyken Hakan hiçbir dalda mor almaz. A ikinci dalda sağlanır; B ve D birinci dalda sağlanır, bu yüzden kesin yanlış değildir.
KÖK · KESİN DOĞRU

Kesinlikle doğru, kesinlikle yanlış: karşı örnekle ele

ALES · DGS · Set yöntemi · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sözel mantıkta “kesinlikle doğrudur” ve “kesinlikle yanlıştır” soruları nasıl çözülür, şıklar nasıl elenir?

Kısa cevap: “Kesinlikle doğrudur” sorusunda doğru şık bütün olası düzenlerde doğrudur; bir şıkkı elemek için onu çürüten tek bir düzen (karşı örnek) yeter. “Kesinlikle yanlıştır” sorusunda doğru şık hiçbir düzende sağlanmaz; bir şıkkı elemek için onu sağlayan tek bir düzen yeter. Eski tam kitapçıklarda en sık görülen iki kök bunlardır.

Bir mahkemede “sanık her zaman evdeydi” iddiasını çürütmek için tek bir tanık yeter; “sanık hiç evde değildi” iddiasını çürütmek için de tek bir görüntü.

İki kök birbirinin aynasıdır. “Kesin doğru” sorusunda şıkları tek tek al ve her birine “bunu bozan bir düzen var mı?” diye sor. Varsa şık elenir. “Kesin yanlış” sorusunda soru tersine döner: “bunu sağlayan bir düzen var mı?” Varsa şık elenir, çünkü olabilen bir şey kesin yanlış olamaz. Düzen listen hazırsa bu sınama birkaç saniye sürer: şıkları satırlar, düzenleri sütunlar yapan küçük bir eleme tablosu düşün.

Dört kök: ne istenir, şık nasıl elenir?
KökDoğru şıkYanlış şıkkı eleyen
Kesinlikle doğrudurbütün düzenlerde doğruonu çürüten tek bir düzen
Kesinlikle yanlıştırhiçbir düzende sağlanmazonu sağlayan tek bir düzen
Hangileri olabiliren az bir düzende sağlanan öncüllerher öncül için ayrı düzen ara
Hangisi olamazhiçbir düzende sağlanmaz“kesin yanlış” ile aynı yol
Isınma · birinci konudaki kitap kulübü seti

Birinci konudaki seti hatırla: Deniz perşembe; Ayla salı değil; Bora, Cem'den önce. İki düzen vardı: Ayla-Bora-Cem-Deniz ve Bora-Cem-Ayla-Deniz. Hangisi kesinlikle yanlıştır? A) Cem salı sunum yapar. B) Ayla çarşamba sunum yapar. C) Bora salı sunum yapar. D) Cem pazartesi sunum yapar.

  1. A ve B Düzen 2'de, C Düzen 1'de sağlanır; üçü de elenir.
  2. Cem pazartesi olsa Bora ondan önce olamaz (B < C). Hiçbir düzende yok.

Cevap: D

Çözümlü set · sınav düzeyi

Bir şirkette Ayla, Bora, Cem, Deniz, Ece ve Ferit pazartesiden cumartesiye her gün bir kişi olmak üzere birer gün nöbet tutacaktır. Ayla, Cem ve Ece muhasebe; Bora, Deniz ve Ferit satış birimindedir. Şunlar bilinmektedir: Aynı birimden iki kişi art arda iki günde nöbet tutmaz. Bora pazartesi nöbet tutar. Cem, Deniz'den hemen sonraki gün nöbet tutar.

  1. Sayım koşulundan gizli sonuç: 3 muhasebeci, 3 satışçı ve “aynı birim art arda değil” birlikte birimlerin günaşırı değişmesini zorunlu kılar. Bora (satış) pazartesi olduğundan satış = Pzt, Çarş, Cuma; muhasebe = Salı, Perş, Cmt.
  2. [DC] bloğu satış gününden ertesi muhasebe gününe gider: Deniz çarşamba → Cem perşembe, ya da Deniz cuma → Cem cumartesi. Dallan.
  3. Dal 1 (Deniz Çarş): Ferit cuma; Ayla ve Ece salı ile cumartesiyi paylaşır. Dal 2 (Deniz Cuma): Ferit çarşamba; Ayla ve Ece salı ile perşembeyi paylaşır. Toplam 4 düzen.
Nöbet seti: 4 olası düzen
PztSalıÇarşPerşCumaCmt
Düzen 1BoraAylaDenizCemFeritEce
Düzen 2BoraEceDenizCemFeritAyla
Düzen 3BoraAylaFeritEceDenizCem
Düzen 4BoraEceFeritAylaDenizCem

Soru 1. Hangisi kesinlikle doğrudur? A) Cem cumartesi nöbet tutar. B) Deniz ile Ferit'in nöbet günleri arasında tam bir gün vardır. C) Ece salı nöbet tutar. D) Ferit çarşamba nöbet tutar.

Eleme tablosu: şık × düzen
ŞıkD1D2D3D4Sonuç
A✗✗✓✓D1 çürütür
B✓✓✓✓kesin doğru
C✗✓✗✓D1 çürütür
D✗✗✓✓D1 çürütür
  1. Deniz ile Ferit hep çarşamba ile cuma günlerini paylaşır; aralarında perşembe vardır. Öteki şıkların her biri Düzen 1'de çürür, tek karşı örnek yeter.

Cevap: B

Soru 2. Hangisi kesinlikle yanlıştır? A) Ayla salı nöbet tutar. B) Ece cumartesi nöbet tutar. C) Ayla cumartesi, Ferit çarşamba nöbet tutar. D) Cem perşembe, Ece salı nöbet tutar.

  1. A Düzen 1 ve 3'te, B Düzen 1'de, D Düzen 2'de sağlanır; üçü elenir.
  2. Ayla cumartesi ise Cem cumartesi olamaz, Dal 1'deyiz; orada Ferit cuma. C hiçbir düzende yok.

Cevap: C

✔ Doğru

  • Kesin doğru: şıkkı bozan bir düzen ara.
  • Kesin yanlış: şıkkı sağlayan bir düzen ara.
  • İki parçalı şıkta (“X ve Y”) iki parçayı aynı düzende sına.

✘ Sık yapılan hata

  • Bir düzende doğru olanı “kesin doğru” saymak.
  • Bir düzende yanlış olanı “kesin yanlış” saymak.
  • İki parçalı şıkta parçaları farklı düzenlerde doğrulamak.
Akılda kalsın: Kesin doğru = her düzende; kesin yanlış = hiçbir düzende. Elemek için tek bir düzen yeter: çürüten (kesin doğruda) ya da sağlayan (kesin yanlışta). Şıkları ikiye indirdiysen işaretle: 5 şıkta rastgele işaretlemenin beklenen kazancı sıfırdır, iki şıkta yaklaşık +0,4 nettir.
Sınavda

Nasıl sorulurEski tam kitapçıklarda sözel set sorularının yaklaşık üçte ikisi bu iki kökle sorulmuştur: “… hangisi kesin olarak doğrudur / yanlıştır?” Şıklar çoğu zaman bazı düzenlerde doğru, bazılarında yanlış olacak biçimde seçilir.

TuzakKesin doğru sorusunda yalnız ilk kurduğun düzende doğru olan şıkkı işaretlemektir; kesin yanlışta da yalnız o düzende yanlış olanı.

⇄Bilgi eşleştirme kök → doğru şıkkın ölçütü

?Mini set

Ayla, Bora, Cem, Deniz ve Ece pazartesiden cumaya her gün bir kişi olmak üzere birer gün nöbet tutuyor. Bora, Ayla'dan hemen sonraki gün; Deniz, Cem'den önceki bir gün nöbet tutuyor; Ece çarşamba nöbet tutuyor. Buna göre hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ A. Ece çarşamba olduğundan [AB] bloğu ya Pzt-Salı ya Perş-Cuma'dır; kalan iki gün de bitişiktir ve oraya Deniz ile Cem (Deniz önce) girer. Olası düzenler: Ayla Bora Ece Deniz Cem · Deniz Cem Ece Ayla Bora. İkisinde de Cem ile Deniz art arda. B ikinci düzende çürür; C ikinci düzende çürür (Deniz pazartesi); D birinci düzende çürür (Bora salı).
KÖK · OLABİLİR

Olabilir ve olamaz: her öncüle kendi düzeni

ALES · DGS · Set yöntemi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sözel mantıkta “I, II ve III ifadelerinden hangileri olabilir” ve “hangisi olamaz” soruları nasıl çözülür?

Kısa cevap: “Hangileri olabilir?” sorusunda her öncül ayrı ayrı sınanır: öncülü sağlayan en az bir olası düzen varsa o öncül olabilir. Öncüllerin aynı düzende birlikte doğru olması gerekmez. “Hangisi olamaz?” sorusu “kesinlikle yanlış” sorusuyla aynıdır: hiçbir düzende sağlanmayan şık aranır. Bir ifadeyi “olamaz” saymak için bütün düzenler taranmalıdır.

Bir ekip yöneticisi “Cem bu projede olabilir mi?” diye sorduğunda bütün ekip planlarını değil, Cem'in bulunduğu tek bir geçerli plan görmek ister.

Öncüllü soruda en sık hata, tek bir düzen kurup üç öncülü o düzende denemektir. Oysa her öncül kendi düzenini arayabilir: I bir düzende, III başka bir düzende sağlanıyorsa cevap “I ve III”tür. Bir öncülü “olamaz” saymak için ise bütün düzenlere bakmak gerekir; bu yüzden düzen listesi yine anahtardır. Şıklar da yardım eder: bir öncülün kesin olduğunu ya da olamadığını bulunca o öncülü içeren ya da içermeyen şıklar topluca düşer.

Olabilir ve olamaz: karıştırılan çift
OlabilirOlamaz
Sorduğuen az bir düzende mümkün mü?hiçbir düzende mümkün değil mi?
Kanıtsağlayan tek bir düzenbütün düzenlerin taranması
Öncüllerdeher öncül ayrı düzende olabilir—
Eşdeğeri“kesinlikle yanlış değildir”“kesinlikle yanlıştır”
Isınma · ikinci konudaki kongre seti

İkinci konudaki kongre setinin üç düzeni: Ayla Cem Bora Deniz Ece · Ayla Cem Deniz Bora Ece · Bora Deniz Ayla Cem Ece. I. Ayla üçüncü sunumu yapar. II. Deniz üçüncü sunumu yapar. III. Bora ikinci sunumu yapar. Hangileri olabilir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III

  1. I Düzen 3'te sağlanır. II Düzen 2'de sağlanır. I ile II farklı düzenlerde; bu sorun değil.
  2. Bora 1, 3 ya da 4. sırada; ikinci olduğu düzen yok. III olamaz.

Cevap: B

Çözümlü set · sınav düzeyi

Ayla, Bora, Cem, Deniz, Ece ve Ferit, Kuzey ve Güney adlı iki proje ekibine ayrılacaktır; her ekipte 3 kişi olacaktır. Şunlar bilinmektedir: Ayla ile Bora farklı ekiptedir. Cem ile Deniz aynı ekiptedir. Ferit Güney ekibindeyse Ayla da Güney ekibindedir.

  1. Sembol: A ≢ B, C ≡ D, F = Güney → A = Güney.
  2. Cem-Deniz ikilisinin ekibinde bir yer kalır ve Ayla ile Bora ayrı olduğundan oraya ikisinden biri girer. Öteki ekip: Ayla/Bora'dan kalan + Ece + Ferit. Yani Ece ile Ferit hep aynı ekiptedir.
  3. Dört aday dal var (ikili Kuzey/Güney × Ayla/Bora). “ise” koşulu yalnız Ferit Güney'deyken çalışır: Kuzey = Ayla Cem Deniz, Güney = Bora Ece Ferit dalında Ferit Güney'de ama Ayla değil; bu dal silinir. 3 düzen kalır.
Ekip seti: 3 olası düzen
KuzeyGüney
Düzen 1Ayla, Ece, FeritBora, Cem, Deniz
Düzen 2Bora, Cem, DenizAyla, Ece, Ferit
Düzen 3Bora, Ece, FeritAyla, Cem, Deniz

Soru 1. I. Ayla ile Ferit farklı ekiptedir. II. Ece ile Cem aynı ekiptedir. III. Bora Güney ekibindedir. Hangileri olabilir? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III

  1. I Düzen 3'te sağlanır (Ayla Güney, Ferit Kuzey). III Düzen 1'de sağlanır.
  2. Ece hep Cem-Deniz ikilisinin karşı ekibinde; II hiçbir düzende yok.

Cevap: C

Soru 2. Hangisi olamaz? A) Ayla ile Ece aynı ekiptedir. B) Ayla Güney, Ferit Kuzey ekibindedir. C) Bora ile Ferit aynı ekiptedir. D) Ece Kuzey, Ferit Güney ekibindedir.

  1. A Düzen 1 ve 2'de, B ile C Düzen 3'te sağlanır.
  2. Ece ile Ferit hep aynı ekipte (2. adım); D hiçbir düzende yok.

Cevap: D

✔ Doğru

  • Her öncül için ayrı bir düzen ara.
  • “F Güney'deyse A Güney'de”: yalnız F Güney'deyken uygula.
  • Bir öncül kesin olamıyorsa onu içeren şıkları topluca ele.

✘ Sık yapılan hata

  • Tek düzen kurup orada olmayanı “olamaz” saymak.
  • Öncüllerin aynı düzende birlikte doğru olmasını beklemek.
  • “ise”yi tersine okuyup B şıkkındaki geçerli Düzen 3'ü silmek.
Akılda kalsın: Olabilir: bir tanık yeter. Olamaz: bütün düzenleri tara. “K ise L” koşulunda K yoksa koşul susar; L tek başına K'yi çağırmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurEski tam kitapçıklarda “I, II, III (IV) ifadelerinden hangileri olabilir?” kökü sözel set sorularının yaklaşık beşte biridir; “olamaz” daha seyrektir. Gruplama setlerinde sık görülür; Gruplama ve dağıtım sayfasında sayılı grupları göreceğiz.

TuzakTek bir düzende üç öncülü birden aramak ve “ise” koşulunu tersine çevirmektir.

▭Boşluğu doldur kök ayrımı

“Hangileri olabilir?” sorusunda her öncül için onu bir düzen aranır. “Hangisi olamaz?” sorusu ise sorusunun aynasıdır.

sağlayançürütenkesinlikle yanlışkesinlikle doğru

?Mini set

Ece, Ferit, Gül, Hakan ve İpek iki araçla yola çıkıyor: biri 3, öteki 2 kişilik ve ikisi de dolu. Ece ile Ferit farklı araçta; Gül ile Hakan farklı araçta; İpek 3 kişilik araçta. I. Ece ile Gül aynı araçtadır. II. Ferit, İpek'le aynı araçta değildir. III. Gül ile Hakan'dan hiçbiri İpek'le aynı araçta değildir. Hangileri olabilir?

✓ B. 3 kişilik araç = İpek + Ece/Ferit'ten biri + Gül/Hakan'dan biri; 4 düzen var. I ve II aynı düzende bile sağlanır: Ece-Gül-İpek ve Ferit-Hakan. III olamaz: Ece ile Ferit'ten yalnız biri İpek'in aracına girebildiği için üçüncü koltuğu Gül ya da Hakan doldurmak zorunda. A, II'yi sağlayan düzeni aramamaktır; C ve D, sayımdan çıkan bu zorunluluğu kaçırmaktır.
KÖK · EK KOŞUL

Ek koşullu soru: “… biliniyorsa” yalnız o soru için

ALES · DGS · Set yöntemi · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sözel mantıkta “… biliniyorsa” diye ek bilgi veren soru nasıl çözülür, ek koşul sonraki soruya taşınır mı?

Kısa cevap: “… biliniyorsa” diye başlayan soruda yeni bilgi yalnız o soruya eklenir: olası düzen listesinden ek koşulu sağlamayanlar silinir, soru kalan düzenlerle çözülür. Sonraki soruya geçerken liste ek koşulsuz hâline döner; yönergedeki “birbirinden bağımsız olarak” ifadesi bunu söyler. Ek koşul taşımak en pahalı hatadır.

Bir otobüs hattında “bugün Ferit dördüncü durakta indi” bilgisi yalnız bugünün yolculuğunu anlatır; yarınki yolculuk yine bütün ihtimallerle başlar.

Eski tam kitapçıklarda sözel set sorularının üçte birinden fazlası ek koşulludur. Bu sorular ilk bakışta zor görünür, ama düzen listen hazırsa en kolay sorulardır: yeni bilgiyi tabloya bir “süzgeç” gibi uygular, uymayan satırları silersin. Liste yoksa her soruda baştan çözmek gerekir; seti ilk dakikada çizelgeye dökmenin asıl kazancı buradadır. Ek koşul hiçbir zaman sonraki soruya taşınmaz.

Çözümlü set · tam set provası (4 soru)

Ayla, Bora, Cem, Deniz, Ece ve Ferit aynı otobüse biniyor ve hattın art arda altı durağının her birinde bir kişi iniyor (1 = ilk durak). Şunlar bilinmektedir: Bora, Cem'den önce iner. Deniz ile Ece art arda duraklarda iner. Ayla üçüncü durakta iner. Ferit ilk iki durakta inmez. Cem son durakta inmez.

  1. Sembol: B < C, [D/E], A = 3, F ≠ 1, 2, C ≠ 6. Ayla 3'te olduğundan boşluklar 1-2 ve 4-5-6 diye ikiye ayrılır; [D/E] bloğu bunlardan birine sığmalı.
  2. Dal 1: [D/E] 1-2'de. Bora, Cem, Ferit 4-5-6'ya girer; C ≠ 6 ve B < C → Bora 4, Cem 5, Ferit 6: 2 düzen. Dal 2: [D/E] 4-6 arasında. 1-2'ye Ferit giremez, o hâlde Bora 1, Cem 2; Ferit 4 ya da 6: 4 düzen.
Otobüs seti: 6 olası düzen ve her ek koşulun süzgeci
123456S2: F = 4S3: D ≠ 1S4: C = 5
D1BoraCemAylaDenizEceFerit—✓—
D2BoraCemAylaEceDenizFerit—✓—
D3BoraCemAylaFeritDenizEce✓✓—
D4BoraCemAylaFeritEceDeniz✓✓—
D5DenizEceAylaBoraCemFerit——✓
D6EceDenizAylaBoraCemFerit—✓✓

Soru 1. Hangisi kesinlikle doğrudur? A) Bora ilk durakta iner. B) Ferit son durakta iner. C) Bora ile Cem art arda duraklarda iner. D) Deniz, Ece'den önce iner.

  1. Bora-Cem her düzende 1-2 ya da 4-5: koşullarda yazmayan ama zorunlu çıkan bir blok. A D5'te, B D3'te, D D2'de çürür.

Cevap: C

Soru 2. Ferit dördüncü durakta inerse hangisi kesinlikle doğrudur? A) Deniz beşinci durakta iner. B) Bora ilk durakta iner. C) Ece altıncı durakta iner. D) Cem beşinci durakta iner.

  1. Süzgeç F = 4: yalnız D3 ve D4 kalır. İkisinde de Bora 1. A ve C D4'te çürür (orada Deniz altıncı, Ece beşinci); D hiçbirinde yok.

Cevap: B

Soru 3. Deniz ilk durakta inmezse I. Ece ilk durakta iner, II. Ferit beşinci durakta iner, III. Deniz ikinci durakta iner ifadelerinden hangileri olabilir? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III

  1. Önceki sorunun “F = 4” bilgisini sil; listeye yeniden 6 düzenle başla. Süzgeç D ≠ 1: yalnız D5 düşer.
  2. I ve III D6'da sağlanır. Ferit hiçbir düzende 5. değil; II olamaz.

Cevap: C

Soru 4. Cem beşinci durakta inerse hangisi kesinlikle yanlıştır? A) Ece, Bora'dan sonra iner. B) Ece ikinci durakta iner. C) Ferit son durakta iner. D) Deniz ilk durakta iner.

  1. Süzgeç C = 5: D5 ve D6 kalır; ikisinde de Deniz ile Ece 1-2'de, Bora 4'te. Ece hep Bora'dan önce; A hiçbir düzende yok. B D5'te, D D5'te, C ikisinde de sağlanır.

Cevap: A

✔ Doğru

  • Ek koşulu tablonun yanına ayrı bir süzgeç sütunu olarak yaz.
  • Her yeni soruya ek koşulsuz tam listeyle başla.
  • Süzgeçten tek düzen kalırsa soruyu doğrudan oku.

✘ Sık yapılan hata

  • Soru 2'nin “F = 4”ünü Soru 3'e taşımak: elde yalnız D3 ve D4 kalır, I de III de olamaz görünür ve cevap kaçar.
  • Ek koşulu bilgi kutusuna kalıcı not etmek.
  • Ek koşullu soruda baştan yeni çizelge kurup süre harcamak.
Akılda kalsın: Ek koşul bir süzgeçtir, kalıcı bir koşul değil: o soruda listeyi daraltır, soru bitince kalkar. Liste hazırsa ek koşullu soru en hızlı sorudur.
Sınavda

Nasıl sorulurSetin ilk 1–2 sorusu yalnız bilgi kutusuyla, sonrakiler “… biliniyorsa / … ise” ek bilgisiyle sorulur ve her biri yeni bir kökle gelir (kesin doğru, kesin yanlış, olabilir). Bu dört soruluk düzeni serinin bütün setlerinde, en çok da Rota, kural uygulama ve karma setler sayfasında karma provayla uygulayacağız.

TuzakÖnceki sorunun ek bilgisini sonraki soruya taşımaktır.

↕Ek koşullu soruyu sırala süzgeç

  1. Kalan düzenlerle soru kökünü uygula.
  2. Ek koşulu yalnız bu soru için yaz.
  3. Sonraki soruya ek koşulsuz tam listeyle geç.
  4. Listeden ek koşulu sağlamayan düzenleri sil.

?Mini set

Beş katlı bir otoparkın 1–5. katlarına Ayla, Bora, Cem, Deniz ve Ece'nin araçları birer tane park edilmiştir. Ayla'nın aracı Cem'inkinden alt kattadır; Bora ile Ece'nin araçları bitişik katlardadır; Deniz'in aracı 2. kattadır. Ece'nin aracı Cem'inkinden alt kattaysa hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ D. [B/E] bloğu 1. kata sığmaz (2. katta Deniz var), 3-4 ya da 4-5'te; Ayla 1. katta. 4 düzen var; süzgeç “Ece, Cem'den alt katta” yalnız Ayla Deniz Bora Ece Cem ile Ayla Deniz Ece Bora Cem'i bırakır, ikisinde de Cem 5. katta. A ve B yalnız ilk kalan düzende, C yalnız ikincisinde doğrudur; ek koşul iki düzen bırakır, tek birine bakmak yetmez.
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Sözel Mantık soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →