Rota, kural uygulama ve karma setler: harita, dönüştürme, prova

Harita ve rota setlerinde tek yön-çift yön kurallarını, kurallı dönüştürme oyunlarını çözmeyi ve bütün set tiplerini karışık provada süre tutarak denemeyi öğren.

7 durakALES · DGS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
SET · ROTA

Bağlantı haritası: tek yön, çift yön ve aktarma

ALES · DGS · Karma prova · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSözel mantıkta “… biliniyorsa” diye ek bilgi veren soru nasıl çözülür, ek koşul sonraki soruya taşınır mı?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Sözel mantık setine giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.

“… biliniyorsa” diye başlayan soruda yeni bilgi yalnız o soruya eklenir: olası düzen listesinden ek koşulu sağlamayanlar silinir, soru kalan düzenlerle çözülür. Sonraki soruya geçerken liste ek koşulsuz hâline döner; yönergedeki “birbirinden bağımsız olarak” ifadesi bunu söyler. Ek koşul taşımak en pahalı hatadır.

Ek koşullu soru, tam set

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sözel mantıkta harita ve rota sorularında tek yönlü ve çift yönlü bağlantılar nasıl okunur, en az aktarma nasıl bulunur?

Kısa cevap: Rota setinde yerler arasındaki doğrudan bağlantılar bir harita ya da cümle listesiyle verilir. Çift yönlü bağlantıda iki yöne de gidilir, tek yönlü bağlantıda yalnız ok yönüne. Aktarma, yolculukta araç değiştirmektir: üç seferlik yolculukta iki aktarma vardır. En az aktarma, haritada adım adım yayılarak bulunur; dönüş yolu ayrıca aranır.

Bir ilçenin minibüs haritasında bazı oklar tek başlıdır: sabah Akça'dan Eren'e gidersin, ama akşam aynı hatla geri dönemezsin.

Eski tam kitapçıkların sözel setlerinde harita ve rota tipine seyrek rastlanır; geldiğinde çizelgesi öteki tiplerden farklıdır. Konum sütunu ya da kişi × nesne tablosu yerine bir oklu ağ çizilir: her yer bir nokta, her doğrudan bağlantı bir çizgi, tek yönlüyse ok. Bilgi kutusu bağlantıları şekille vermediyse “… ile … arasında iki yönlü sefer vardır” cümlelerinden ağı kendin çiz; dört soru boyunca cümleleri yeniden okumazsın.

Yöntem: yön, katman, dönüş

  1. Bağlantıyı sembole çevir: iki yönlü K ↔ L, tek yönlü K → L. Tek yönlü oku iki yönlü saymak bu tipin en sık hatasıdır; ayrı işaret onu görünür kılar.
  2. En az aktarma için katman katman yayıl: başlangıçtan 1 seferde gidilen yerler, 2 seferde gidilenler… Hedefe ilk vardığın katman sefer sayısıdır; aktarma = sefer − 1. Yayılma kısa yolları uzunlardan önce taradığı için hiçbirini atlamaz.
  3. Dönüşü ayrıca hesapla: tek yönlü bir hat varsa gidiş ile dönüş farklı uzunlukta olabilir.
  4. Ek koşulu süzgeç gibi uygula: “… seferi kaldırılırsa” haritadan yalnız o soru için bir çizgi siler. Sözel mantık setine giriş sayfasında gördüğümüz kural burada da geçerli: ek koşul sonraki soruya taşınmaz.
Ağı çizince tek yönlü hatlar göze batar: Eren'den çıkan tek ok Fener'e gider, Fener'den de yalnız Cevizli'ye ve geri Eren'e. Dönüş yolları bu yüzden uzar.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü set · minibüs haritası

Bir ilçede Akça, Bucak, Cevizli, Dikmen, Eren ve Fener mahalleleri arasındaki doğrudan minibüs seferleri yukarıdaki haritadadır: Akça ile Bucak, Cevizli ile Dikmen, Eren ile Fener arasında iki yönlü; Bucak'tan Cevizli'ye, Dikmen'den Akça'ya, Akça'dan Eren'e ve Fener'den Cevizli'ye yalnız tek yönlü sefer vardır. Yolculukta minibüs değiştirmeye aktarma denir.

Yayılma tablosu: Cevizli'den başlayınca
Sefer sayısıYeni ulaşılan mahalleAktarma
1Dikmen0
2Akça1
3Bucak, Eren2
4Fener3

Soru 1. Cevizli'den Fener'e en az kaç aktarmayla gidilir? A) 0 B) 2 C) 3 D) 4

  1. Fener ile Cevizli arasındaki ok Fener'den Cevizli'ye bakar; ters yönde kullanılamaz, bu yüzden 0 olamaz.
  2. Yayılma tablosunda Fener 4. katmanda: Cevizli → Dikmen → Akça → Eren → Fener. Dört sefer, üç aktarma. 4 sefer sayısıdır, aktarma değil.

Cevap: C

Soru 2. Aşağıdaki mahalle çiftlerinin hangisinde gidiş ile dönüş için gereken en az aktarma sayısı eşittir? A) Akça – Cevizli B) Bucak – Eren C) Dikmen – Fener D) Cevizli – Eren

Gidiş ve dönüş (en az aktarma)
ÇiftGidişDönüş
Akça – Cevizli1 (Bucak üzerinden)1 (Dikmen üzerinden)
Bucak – Eren1 (Akça üzerinden)4 (Fener, Cevizli, Dikmen, Akça)
Dikmen – Fener21
Cevizli – Eren21
  1. Her çiftte iki yönü ayrı ayrı yay. Yalnız Akça ile Cevizli arasında iki yön de birer aktarma ister; ötekilerde tek yönlü bir ok dönüşü kısaltır ya da uzatır.

Cevap: A

Soru 3. Fener'den Cevizli'ye giden sefer kaldırılırsa Eren'den hangi mahallelere gidilebilir? A) Yalnız Fener B) Fener ve Cevizli C) Fener, Cevizli ve Dikmen D) Bütün mahalleler

  1. Süzgeç: haritadan Fener → Cevizli okunu sil (yalnız bu soru için). Eren'den çıkan tek ok Fener'e gider; Fener'den çıkan tek ok artık Eren'e döner.
  2. Eren ile Fener kapalı bir çift olur; dışarı çıkan ok kalmaz. Soru 1 ve 2 ise sefer yerindeyken çözüldü.

Cevap: A

✔ Doğru

  • Oku yönüyle kullan; dönüşü ayrıca ara.
  • Aktarma = sefer − 1.
  • Yayılma tablosunu katman katman yaz.

✘ Sık yapılan hata

  • Tek başlı oku iki yönlü saymak.
  • Sefer sayısını aktarma sanmak.
  • Gördüğün ilk yolu en kısa sanmak.
Akılda kalsın: Harita setinde üç soru sor: ok hangi yöne, kaç sefer, dönüş aynı mı? Aktarma, seferden bir eksiktir; bir yere hiç ok girmiyorsa oraya hiçbir yerden gidilemez.
Sınavda

Nasıl sorulurEski tam kitapçıklarda rota tipi seyrektir; gelince bağlantılar şekil ya da cümleyle verilir, sorular “en az kaç aktarmayla”, “hangi yere gidilemez”, “… seferi kaldırılırsa” biçiminde olur.

TuzakTek yönlü bağlantıyı dönüşte de kullanmak ve sefer sayısını aktarma sanmaktır.

?Mini set

Kale, Liman, Meydan ve Nergis arasındaki doğrudan seferler şöyledir: Kale ile Liman arasında iki yönlü; Liman'dan Meydan'a, Meydan'dan Kale'ye ve Nergis'ten Liman'a tek yönlü sefer vardır. Meydan ile Nergis arasında da tek yönlü bir sefer vardır, ama yönü bilinmiyor. Buna göre hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ C. Yönü bilinmeyen hat iki düzen verir: Meydan → Nergis ya da Nergis → Meydan. İkisinde de Nergis → Liman → Kale yolu vardır (1 aktarma). A yalnız birinci düzende olur: ikincide Nergis'e hiç ok girmez. B hiçbir düzende yok; Meydan'dan Liman'a ancak Kale üzerinden gidilir. D yalnız ikinci düzende doğrudur.

⇄Bilgi eşleştirme harita → anlamı

SET · GÜZERGÂH

Güzergâh kurma: harita sırayı sınırlar

ALES · DGS · Karma prova · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSözel mantık sıralama sorularında nereden başlanır, sabit konum ve “hemen sonra” bloğu nasıl yerleştirilir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Sıralama ve yerleştirme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sıralama setinde önce sabit konum (C = 4) yerleştirilir; bu konum sırayı iki boşluğa böler. Sonra bitişik ikililer ([AB], [D/E]) blok olarak bu boşluklara sığdırılır: n yerlik bir sırada 2'li blok n − 1 yere konabilir. Boşlukların uzunluğu çoğu zaman blokların nereye girebileceğini tek başına belirler.

Sabit konum ve blok

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sözel mantıkta her şehre bir kez uğranan güzergâh (rota) soruları nasıl çözülür, harita ile sıralama nasıl birleştirilir?

Kısa cevap: Her yere bir kez uğranan güzergâh sorusu, haritanın sınırladığı bir sıralama setidir: art arda gelen iki yer arasında doğru yönde doğrudan bağlantı olmalıdır. Önce haritayı geçiş listesine çevir; tek çıkışlı ya da tek girişli yer bir blok kurar. Sonra olası güzergâhları sıralama gibi listeler, kökleri aynı yolla uygularsın.

Bir kurye sabah depodan çıkar ve her mahalleye bir kez uğrar; tek yönlü sokaklar onun sırasını daha yola çıkmadan belirler.

Sıralama ve yerleştirme sayfasında gördüğümüz konum ve blok mantığı burada da geçerlidir. Fark şudur: iki komşu sıra arasındaki geçiş haritaya uymak zorundadır. Bu yüzden haritayı bir geçiş listesine çevirmek en hızlı yoldur: her yerin yanına “buradan nereye gidilebilir” yaz. Bir yerden çıkan tek ok varsa ve o yer son durak değilse, hemen ardından gelen yer kesindir; bu, sıralamadaki [KL] bloğunun karşılığıdır. Aynı şekilde bir yere giren tek ok varsa ve o yer ilk durak değilse, öncesi kesindir.

Muğla'dan çıkan tek ok Niğde'ye gider: Muğla son durak değilse ardından Niğde gelir. Haritadaki her “tek çıkış” bir blok demektir.Görsel: Sınav Defteri
Geçiş listesi (buradan nereye?)
ŞehirDoğrudan gidilebilenGelinebilen
BoluKars, RizeKars, Niğde
KarsBolu, Muğla, RizeBolu, Rize
Muğlayalnız NiğdeKars, Niğde
NiğdeBolu, MuğlaMuğla, Rize
RizeKars, NiğdeBolu, Kars
Çözümlü set · beş şehir, bir kez

Bir gezgin Bolu, Kars, Muğla, Niğde ve Rize'nin her birine bir kez uğrayacak ve şehirler arasında yalnız yukarıdaki haritada gösterilen doğrudan otobüs seferlerini kullanacaktır. Şunlar bilinmektedir: Yolculuk Muğla'da bitmez. Gezgin Bolu'ya, Niğde'den sonra uğrar.

  1. Muğla son durak değil ve Muğla'dan çıkan tek sefer Niğde'ye: [MN].
  2. Niğde'den çıkan seferler Bolu ve Muğla'ya; Muğla zaten önce geldi ve Bolu, Niğde'den sonra olmalı. O hâlde Niğde'den hemen sonra Bolu: blok [MNB].
  3. Bloğu yerleştir, kalan Kars ile Rize'yi haritaya uydur. Blok 1-3'te: Bolu'dan Kars'a da Rize'ye de geçilir, Kars ile Rize iki yönlü: 2 güzergâh. Blok 2-4'te: Muğla'ya yalnız Kars'tan gelinir, Kars 1; son Rize (Bolu → Rize var): 1 güzergâh. Blok 3-5'te: Muğla'dan önce Kars, Kars'tan önce Rize: 1 güzergâh.
Gezgin seti: 4 olası güzergâh
12345
G1KarsMuğlaNiğdeBoluRize
G2MuğlaNiğdeBoluKarsRize
G3MuğlaNiğdeBoluRizeKars
G4RizeKarsMuğlaNiğdeBolu

Soru 1. Hangisi kesinlikle doğrudur? A) Yolculuk Muğla'da başlar. B) Gezgin Kars'a ikinci olarak uğrar. C) Niğde'den hemen sonra Bolu'ya gidilir. D) Gezgin Rize'ye en son uğrar.

  1. [MNB] bloğu dört güzergâhta da var. A G1'de, B G1'de (Kars birinci), D G3'te çürür.

Cevap: C

Soru 2. I. Gezgin Kars'a en son uğrar. II. Gezgin Rize'ye ilk olarak uğrar. III. Gezgin Muğla'ya dördüncü olarak uğrar. İfadelerinden hangileri olabilir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III

  1. I G3'te, II G4'te sağlanır. Muğla bloğun başıdır; blok en geç 3-5'te durduğu için Muğla ancak 1, 2 ya da 3. olur: III olamaz.

Cevap: B

Soru 3. Gezgin Bolu'dan doğrudan Rize'ye geçiyorsa hangisi kesinlikle yanlıştır? A) Yolculuk Muğla'da başlar. B) Gezgin Rize'ye en son uğrar. C) Gezgin Kars'a ikinci olarak uğrar. D) Gezgin Bolu'ya üçüncü olarak uğrar.

  1. Süzgeç “Bolu'dan hemen sonra Rize”: yalnız G1 ve G3 kalır. A ve D G3'te, B G1'de sağlanır.
  2. Kars G1'de birinci, G3'te beşinci: C hiçbir kalan güzergâhta yok. Ek koşulsuz C olabilirdi (G4'te Kars ikinci); farkı yaratan süzgeçtir.

Cevap: C

✔ Doğru

  • Haritayı geçiş listesine çevir.
  • Tek çıkışlı ya da tek girişli yerden blok kur.
  • Her güzergâhta art arda iki yeri ok yönüyle sına.

✘ Sık yapılan hata

  • Bağlantıyı ters yönde kullanmak (Bolu'dan Niğde'ye geçmek).
  • Yalnız koşulları sınayıp haritayı unutmak.
  • Ek koşullu soruda süzgeçten düşen güzergâhı saymak.
Akılda kalsın: Güzergâh = harita + sıralama. Tek çıkışlı yer bir bloğu başlatır, tek girişli yer bir bloğu bitirir. Önce blokları kur, sonra kalanları haritaya göre yerleştir.
Sınavda

Nasıl sorulurGüzergâh soruları “her birine bir kez uğrar” ifadesiyle gelir ve sıralama köklerini kullanır: kesinlikle doğru, olabilir, “… biliniyorsa”.

TuzakHaritadaki tek yönlü bağlantıyı iki komşu sırada ters yönde kullanmak ve güzergâhı haritaya değil yalnız koşullara göre sınamaktır.

?Mini set

Bir kurye P, R, S ve T duraklarının her birine bir kez uğrayacak. Yollar şöyledir: P ile R arası iki yönlü; R'den S'ye, S'den T'ye, T'den P'ye ve R'den T'ye tek yönlü. Kurye işini T durağında bitirmeyecek. I. Kurye P'de başlar. II. S'ye ikinci olarak uğrar. III. R'ye en son uğrar. Buna göre hangileri olabilir?

✓ A. Haritaya uyan dört güzergâh var: PRST, RSTP, STPR, TPRS; “T'de bitmez” koşulu PRST'yi siler. II RSTP'de, III STPR'de sağlanır. I olamaz: P'de başlayan tek güzergâh PRST'dir ve T'de biter. B, III'ü sağlayan STPR'yi aramamaktır; C ve D, silinen PRST'yi saymaktır.

↕Çözüm adımlarını sırala güzergâh seti

  1. Kalan yerleri haritaya uyacak biçimde dallandır.
  2. Kökü uygula, şıkları güzergâh listesiyle sına.
  3. Bağlantıları yönüyle geçiş listesine çevir.
  4. Koşullarla süz, olası güzergâhları listele.
  5. Tek çıkışlı ya da tek girişli yerden blok kur.
SET · KURAL

Kural uygulama: harf plakaları ve kurallı dönüştürme

ALES · DGS · Karma prova · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sözel mantıkta harf plakaları ve kurallı sözcük dönüştürme soruları nasıl çözülür, “kurala aykırı olan hangisidir” nasıl bulunur?

Kısa cevap: Kural setinde bir başlangıç dizisi ve izin verilen hamleler verilir; her hamleden sonra dizi kurala uymak zorundadır. “Kurala uygun/aykırı” sorusunda her şık iki kez sınanır: hamle türü izinli mi, ortaya çıkan dizi kurala uyuyor mu? “En az kaç hamle” sorusunda ara dizilerin de kurala uyması gerekir; kestirme yol çoğu zaman yasaktır.

Bir kelime oyununda plakaları tek tek oynatırsın; hakem yalnız son dizine değil, her hamleden sonraki dizine bakar.

Eski tam kitapçıklardaki sözel setlerden biri harf plakalarıyla kurallı sözcük dönüştürmeydi; kökü “kurala uygun” ya da “kurala aykırı” olandı. Bu tipte olası düzen listesinin yerini hamle tablosu alır: her satır bir ara dizi, yanında hangi hamleyle geldiği ve kurala uyup uymadığı. Kuralı bir kez yanlış okursan bütün sorular kayar; bu yüzden kuralları da önce kısa işaretlere çevir (burada: ünlü = V, kural “VV yok”).

Kural setinde hangi kök neyi sınar?
KökNe sınanır?Tuzak
Hangisi elde edilebilir?hamle türü izinli mi + sonuç kurala uygun muyalnız sonuca bakmak
Hangisi kurala aykırıdır?şıktaki her ara adımyalnız ilk ve son diziye bakmak
En az kaç hamle?kurala uygun ara dizilerle en kısa yolkuralı unutup kısa yolu saymak
Çözümlü set · harf plakaları

Bir kelime oyununda masada K, A, L, E, M plakaları bu sırayla dizilidir (KALEM). Bir hamlede şu üç işten yalnız biri yapılır: (1) yan yana iki plakanın yeri değiştirilir; (2) bir ünlü plaka kutudaki başka bir ünlüyle değiştirilir; (3) dizinin sonuna kutudan bir ünsüz plaka eklenir. Kutuda A, E, İ, O, U ünlüleri ile K, L, M, R, S, T ünsüzleri vardır. Kural: Her hamleden sonra dizide iki ünlü yan yana bulunmaz.

Soru 1. KALEM dizisine bir hamle uygulanarak aşağıdakilerden hangisi elde edilebilir? A) KLAEM B) KELAM C) AKLEM D) KALEMA

  1. A: 2. ve 3. plaka yer değiştirir (izinli), ama A ile E yan yana gelir: kurala aykırı.
  2. B: iki ünlü birden değişmiş; bu tek hamle değil, iki hamledir (A → E, sonra E → A). D: sona yalnız ünsüz eklenebilir.
  3. C: K ile A yer değiştirir; AKLEM'de ünlüler 1. ve 4. sırada, yan yana değil.

Cevap: C

Soru 2. KALEM dizisinden en az kaç hamlede KLEMA elde edilir? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5

  1. Kestirme: A'yı üç kez sağa kaydır (KLAEM, KLEAM, KLEMA). Üç hamle gibi görünür, ama ilk iki ara dizide ünlüler yan yana: yasak.
  2. Ünlüler 2-4. sıradan 3-5. sıraya geçmeli; bunu üç hamlede yapan her yol bir ara adımda iki ünlüyü yan yana getirir. Ünlüyü yerinde değiştirme hamlesi (2. tür) sıkışıklığı çözer; aşağıdaki dört hamle kurala uyar.
Hamle tablosu: KALEM → KLEMA
HamleDiziNe yapıldı?VV yok mu?
0KALEMbaşlangıç✓
1KALME4. ve 5. plaka yer değiştirdi✓
2KLAME2. ve 3. plaka yer değiştirdi✓
3KLEME3. plakadaki A → E✓
4KLEMA5. plakadaki E → A✓

Cevap: C

Kestirme yol, A'yı E'nin üstünden geçirmeye çalışır ve iki ara dizide ünlüleri yan yana getirir. Kurallı yolda bir hamle fazladan harcanır; bu fazladan hamle kuralın bedelidir.Görsel: Sınav Defteri

Soru 3. Aşağıdaki hamle dizilerinin hangisinde kurala aykırı bir ara adım vardır? A) KALEM → KELEM → KELME B) KALEM → AKLEM → AKLME C) KALEM → KALME → KAMLE D) KALEM → KOLEM → KOELM

  1. Önce hamle türünü sına: dört şıkta da her adım izinli bir hamle (ünlü değişimi ya da yan yana yer değiştirme).
  2. Sonra her ara diziye kuralı uygula. D'nin ikinci adımında O ile E 2. ve 3. sırada yan yana gelir; öteki şıklarda ünlüler hep ayrık.

Cevap: D

✔ Doğru

  • Her şıkta önce hamle türünü, sonra kuralı sına.
  • Kuralı her ara dizide uygula.
  • Hamle tablosunu satır satır yaz.

✘ Sık yapılan hata

  • Yalnız son diziye bakıp ara adımı atlamak.
  • İki değişikliği tek hamle saymak.
  • Kısa yolu kuralı sınamadan kabul etmek.
Akılda kalsın: Kural setinde hakem her hamleden sonra düdük çalar: hamle türü izinli mi, dizi kurala uygun mu? İkisinden biri bozulursa o yol yoktur, ne kadar kısa olursa olsun.
Sınavda

Nasıl sorulurKurallı dönüştürme setleri “kurala uygun olan / kurala aykırı olan hangisidir”, “en az kaç hamlede” ve “… elde edilirse hangisi kesinlikle doğrudur” kökleriyle gelir.

TuzakKuralı yalnız son dizide sınamak ve tek hamlede yapılamayacak iki değişikliği bir hamle saymaktır.

?Mini set

Bir oyunda dört harfli diziler şu kurallarla yazılır: Dizi bir ünsüzle başlar. İki ünlü yan yana gelmez. Dizide R varsa hemen ardından bir ünlü gelir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kurala aykırıdır?

✓ D. TERS'te R'nin ardından ünsüz S geliyor; üçüncü kural bozulur. A MERA'da R'nin ardında A var, kurala uygun; B KOLA'da R yok ve ünlüler ayrık; C SİRE ünsüzle başlıyor, R'den sonra E geliyor. Her şıkta üç kuralı tek tek sınamak gerekir, yalnız birine bakmak yetmez.

▭Boşluğu doldur kural setinin iki sınaması

“En az kaç hamle” sorusunda yalnız son dizi değil, her dizi de kurala uymalıdır. Bir şıkta iki ünlü birden değişmişse bu tek hamle değil, hamledir.

araikisonüç
SET · ŞİFRE

Şifreleme türü harf kuralı: ileri uygula, geri çöz

ALES · DGS · Karma prova · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sözel mantıkta harf şifreleme soruları nasıl çözülür, şifreden asıl sözcük nasıl bulunur?

Kısa cevap: Şifreleme setinde bir sözcük, sırayla uygulanan birkaç harf kuralıyla şifreye çevrilir. İleri soruda adımlar verilen sırayla uygulanır. Tersine soruda (şifreden sözcüğe) her adımın tersi bulunur ve adımlar sondan başa geri alınır. Eski tam kitapçıklarda bu tip sözel setlerde görülmedi, kodlama sayısal setlerde çıktı; bu yüzden kısa tutuyoruz.

Bir depo raf kodlarını basit bir kuralla gizler: kuralı bilen kodu saniyede okur, bilmeyen tahmin eder.

Şifreleme, kural uygulamanın kısa bir akrabasıdır: hamle seçmek yoktur, kural bir kez ve sırayla uygulanır. Sözel testte nadir olduğu için iki beceri yeter: kuralı adım adım uygulamak ve tersine çözerken her adımın tersini doğru bulmak. Şıklara çoğu zaman “yarım şifreler” konur: bir adımı yapılmış, ötekisi unutulmuş diziler.

Adımın tersi: şifreyi çözerken ne yapılır?
İleri adımTersine çözümde
İlk ve son harf yer değiştiriryine yer değiştirir (adım kendi tersidir)
Ünlü, A → E → İ → O → U → A çemberinde bir ileri giderbir geri gider (E → A, A → U)
Harfler ters sırayla yazılıryine ters sırayla yazılır
Adım sırası 1 → 22 geri alınır, sonra 1
Çözümlü set · iki adımlı şifre

Bir kuralda sözcük iki adımda şifrelenir. 1) Sözcüğün ilk ve son harfi yer değiştirir. 2) Her ünlü, A → E → İ → O → U → A çemberinde kendinden sonraki ünlüyle değiştirilir; ünsüzler değişmez. Örnek: KALEM → MALEK → MELİK. (Sözcükler yalnız bu beş ünlüyü içerir.)

Soru 1. TOPRAK sözcüğünün şifresi hangisidir? A) KUPRET B) TUPREK C) KOPRAT D) KİPRUT

  1. 1. adım: T ile K yer değiştirir: KOPRAT. 2. adım: O → U, A → E: KUPRET.
  2. B yalnız 2. adımı, C yalnız 1. adımı yapar; D ünlüleri geri kaydırır (O → İ, A → U).

Cevap: A

Soru 2. Şifresi NOMUL olan sözcük hangisidir? A) LUMAN B) NİMOL C) LİMON D) LOMUN

  1. Son adımı önce geri al: ünlüleri bir geri kaydır (O → İ, U → O): NİMOL. Sonra ilk ve son harfi yeniden değiştir: LİMON.
  2. Sağlama: LİMON → NİMOL → NOMUL. B 1. adımı geri almayı unutur; A ünlüleri geri yerine ileri kaydırır; D yalnız harf yerini değiştirir.
  3. Bu kuralda iki adımın sırası sonucu değiştirmez, çünkü ünlü kaydırma harfin yerine bakmaz. “İlk iki harfi sona taşı” gibi yere bağlı bir adım gelirse sıra önem kazanır; alışkanlık olarak hep sondan başa çöz.

Cevap: C

✔ Doğru

  • Adımları verilen sırayla uygula.
  • Tersinde son adımı önce geri al.
  • Bulduğun sözcüğü yeniden şifreleyip sağla.

✘ Sık yapılan hata

  • Bir adımı atlayıp yarım şifreyi seçmek.
  • Çemberde geri yerine ileri gitmek.
  • Sağlama yapmadan işaretlemek.
Akılda kalsın: Şifre bir kilit gibidir: kilitlerken 1-2, açarken 2-1. Her adımın tersini yaz, sonunda bulduğun sözcüğü yeniden şifreleyip sağla.
Sınavda

Nasıl sorulurEski tam kitapçıklarda şifreleme ve kodlama yalnız sayısal setlerde görüldü; sözel testte gelirse “… sözcüğünün şifresi hangisidir” ya da “şifresi … olan sözcük hangisidir” kökleri beklenir.

TuzakŞıklara konan yarım şifrelerdir: bir adımı yapılmış, ötekisi unutulmuş dizi.

?Mini set

Bir kuralda sözcüğün harfleri önce ters sırayla yazılır; sonra her ünlü A → E → İ → O → U → A çemberinde kendinden sonraki ünlüyle değiştirilir (ünsüzler değişmez). Şifresi NAVEK olan sözcük hangisidir?

✓ B. Son adımı önce geri al: ünlüleri bir geri kaydır (A → U, E → A): NUVAK; sonra harfleri yeniden ters yaz: KAVUN. Sağlama: KAVUN → NUVAK → NAVEK. A ünlüleri geri yerine ileri kaydırıp ters çevirmekten çıkar; C ters çevirmeyi unutmaktır; D yalnız ters çevirir, ünlüleri geri almaz.

⇄Bilgi eşleştirme ileri adım → tersi

PROVA · KARMA

Karma prova 1: tipi tanı, çizelgeyi seç, dört soruyu çöz

ALES · DGS · Karma prova · Okuma 10 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

ALES ve DGS sözel mantık deneme seti: farklı tipte setler karışık gelince hangi çizelge kurulur, set nasıl çözülür?

Kısa cevap: Karma provada setler sınavdaki gibi karışık gelir. Her setin başında iki karar verilir: bu hangi tip (sıralama, gruplama, eşleştirme, sınıflandırma, rota, kural) ve hangi çizelge kurulur? Sonra olası düzenler yazılır; ilk iki soru ek bilgisiz, son ikisi ek koşulla, her biri tam listeden çözülür. Bir sete 7–8 dakika ayır.

Sınavın son sekiz sorusunda setin tipini kimse söylemez; tipi bilgi kutusunun ilk iki cümlesinden sen tanırsın.

Sınavda iki set art arda gelir, tip adı yazmaz. Bu yüzden ilk iş tip kararıdır: yanlış çizelge, doğru çizelgeden çok zaman yer. Tablo ipucundan çizelgeye kısa yoldur.

Bilgi kutusundaki ipucu → tip → çizelge
İpucuTipÇizelge
“1'den 6'ya sırayla”, gün, katSıralamakonum sütunları
“3, 2 ve 2 kişilik ekipler”Gruplamakapasiteli kutular
“her kişi bir görev alır”Eşleştirmekişi × nesne tablosu (✓/✗)
iki ikili özellik (yerli/yabancı, salon/çevrim içi)Sınıflandırma2×2 çapraz tablo
tek ve iki yönlü bağlantılarRotaoklu ağ, geçiş listesi
“bir hamlede …”, harf kuralıKuralhamle tablosu

Soruları önce kendin dene, sonra çözüme bak; saat tut.

Prova seti 1 · 4 soru

Bir derneğin yedi gönüllüsü Ayla, Bora, Cem, Deniz, Ece, Ferit ve Gül; Mavi, Yeşil ve Sarı ekiplere ayrılacaktır. Mavi ekipte 3, Yeşil ve Sarı ekiplerde 2'şer kişi olacaktır. Şunlar bilinmektedir: Ayla ile Bora aynı ekiptedir. Cem ile Deniz farklı ekiptedir. Ece Sarı ekipte değildir. Ferit Mavi ekipteyse Gül Yeşil ekiptedir. Deniz Yeşil ekiptedir.

Karar: gruplama (3-2-2), üç kapasiteli kutu. Semboller: A ≡ B, C ≢ D, E ≠ Sarı, F = Mavi → G = Yeşil, D = Yeşil.

  1. Yeşil'de Deniz'in yanında bir yer kalır; Ayla-Bora ikilisi oraya sığmaz: ikili Mavi'de ya da Sarı'da.
  2. İkili Sarı'daysa Cem (Deniz'den ayrı) ve Ece Mavi'ye gider: 2 düzen.
  3. İkili Mavi'deyse Ferit Mavi'ye giremez (Gül Yeşil'e, Cem ile Ece Sarı'ya düşer; Ece ≠ Sarı bozulur): 4 düzen.
Prova seti 1: 6 olası düzen
Mavi (3)Yeşil (2)Sarı (2)
D1Ayla, Bora, CemDeniz, EceFerit, Gül
D2Ayla, Bora, EceDeniz, FeritCem, Gül
D3Ayla, Bora, EceDeniz, GülCem, Ferit
D4Ayla, Bora, GülDeniz, EceCem, Ferit
D5Cem, Ece, FeritDeniz, GülAyla, Bora
D6Cem, Ece, GülDeniz, FeritAyla, Bora

Soru 1. Hangisi kesinlikle doğrudur? A) Ece Mavi ekiptedir. B) Cem Sarı ekiptedir. C) Gül Sarı ekipte değildir. D) Ayla ile Cem'den en az biri Mavi ekiptedir.

  1. D1–D4'te Ayla, D5–D6'da Cem Mavi'de. A, B ve C'nin üçü de D1'de çürür.

Cevap: D

Soru 2. Hangisi kesinlikle yanlıştır? A) Cem ile Ferit aynı ekiptedir. B) Ece ile Gül aynı ekiptedir. C) Ferit Mavi, Cem Sarı ekiptedir. D) Gül Mavi, Ferit Sarı ekiptedir.

  1. A D3'te, B D6'da, D D4'te sağlanır. Ferit yalnız D5'te Mavi'de, orada Cem de Mavi'de: C yok.

Cevap: C

Soru 3. Ece Yeşil ekipteyse hangisi kesinlikle doğrudur? A) Cem Mavi ekiptedir. B) Gül Sarı ekiptedir. C) Ferit Sarı ekiptedir. D) Gül Mavi ekiptedir.

  1. Süzgeç E = Yeşil: D1 ve D4. Ferit ikisinde de Sarı'da. A ve B D4'te, D D1'de çürür.

Cevap: C

Soru 4. Ayla Sarı ekipteyse I. Ferit Yeşil ekiptedir. II. Cem ile Gül aynı ekiptedir. III. Ferit ile Gül aynı ekiptedir. İfadelerinden hangileri olabilir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III

  1. “Ece Yeşil” bilgisini sil; süzgeç A = Sarı: D5, D6. I ve II D6'da sağlanır; Ferit ile Gül hep ayrı: III olamaz.

Cevap: B

Prova seti 2 · 4 soru

Bir radyo programına Hakan, İpek, Kaan, Lale, Mert ve Nil sırayla (1'den 6'ya) konuk olacaktır. Şunlar bilinmektedir: Kaan'ın hemen ardından Lale konuk olur. İpek ile Nil arasında tam iki konuk vardır. Hakan ikinci sırada konuk olur. Mert son konuk değildir.

Soru 1. Hangisi kesinlikle doğrudur? A) İpek birinci sırada konuk olur. B) Mert, Kaan'dan önce konuk olur. C) Nil altıncı sırada konuk olur. D) Lale altıncı sırada konuk olur.

Soru 2. Hangisi olamaz? A) Nil dördüncü sırada konuk olur. B) İpek ile Mert art arda konuk olur. C) Mert birinci, İpek altıncı sırada konuk olur. D) Mert üçüncü, Nil altıncı sırada konuk olur.

Soru 3. İpek, Nil'den önce konuk oluyorsa hangisi kesinlikle doğrudur? A) Mert üçüncü sırada konuk olur. B) Nil altıncı sırada konuk olur. C) İpek, Kaan'dan önce konuk olur. D) Kaan beşinci sırada konuk olur.

Soru 4. Mert birinci sırada konuk oluyorsa I. İpek üçüncü sıradadır. II. Nil dördüncü sıradadır. III. Lale altıncı sıradadır. İfadelerinden hangileri olabilir? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III

Ek bilgi: ayrıntılı çözüm (önce kendin dene)

Karar: sıralama, altı konum sütunu. Semboller: [KL], İ ile N arasında 2 kişi, H = 2, M ≠ 6.

  1. Hakan 2'de olduğundan İpek-Nil çifti 1-4 ya da 3-6'ya oturur (2-5 olmaz).
  2. Çift 1-4'te: [KL] 5-6'ya, Mert 3'e: 2 düzen. Çift 3-6'da: [KL] 4-5'e, Mert 1'e: 2 düzen.
Prova seti 2: 4 olası düzen
123456
D1İpekHakanMertNilKaanLale
D2NilHakanMertİpekKaanLale
D3MertHakanİpekKaanLaleNil
D4MertHakanNilKaanLaleİpek

Soru 1.

  1. Mert 1 ya da 3, Kaan 4 ya da 5: B her düzende doğru. A D2'de, C D1'de, D D3'te çürür.

Cevap: B

Soru 2.

  1. A D1'de, B D2'de, C D4'te sağlanır. Mert 3'teyse çift 1-4'te, Nil 1 ya da 4: D yok.

Cevap: D

Soru 3.

  1. Süzgeç: D1, D3; İpek 1 ya da 3, Kaan 5 ya da 4. A ve D D3'te, B D1'de çürür. Ek koşulsuz C kesin değildi (D4).

Cevap: C

Soru 4.

  1. Süzgeci kaldır; M = 1: D3, D4. I D3'te sağlanır; Nil 6 ya da 3'te, Lale hep 5'te: II ve III olamaz.

Cevap: A

✔ Doğru

  • Tipi ilk iki cümleden tanı.
  • Ek koşullu soruya tam listeyle başla.
  • 8 dakikayı geçen seti işaretle, sonra dön.

✘ Sık yapılan hata

  • Tipi tanımadan koşulları yerleştirmek.
  • Soru 3'ün ek bilgisini Soru 4'e taşımak.
  • Bir sette takılıp ikinci sete süre bırakmamak.
Akılda kalsın: Sıra: tip → çizelge → sembol → olası düzenler → dört soru. Karar yirmi saniye sürer; yanlış çizelge beş dakika kaybettirir.
Sınavda

Nasıl sorulurS43–46 ve S47–50 iki ayrı tipten gelebilir; tip adı yazmaz, yalnız “bilgilere göre birbirinden bağımsız olarak” yönergesi vardır.

TuzakBirinci setin çizelgesini ikinci sete taşımaktır.

?Mini set

Beş çalışanın (Ayla, Bora, Cem, Deniz, Ece) her biri ya mühendis ya teknisyendir ve ya gece ya gündüz vardiyasında çalışır. 3 mühendis, 2 teknisyen vardır; gece vardiyasında 2 kişi çalışır ve bu ikisi farklı meslektendir. Ayla teknisyendir. Bora gece vardiyasında çalışan bir mühendistir. Cem ile Deniz aynı meslektendir. Buna göre hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ C. Tip sınıflandırma, çizelge 2×2. Cem ile Deniz teknisyen olsa teknisyen 3 olur; ikisi de mühendis, Ece teknisyen. Gecede Bora (mühendis) ve bir teknisyen (Ayla ya da Ece) var; Cem ile Deniz gündüzde. A ve B yalnız birer düzende doğrudur; D hiçbir düzende yok, çünkü Ayla ile Ece'den biri gece, öteki gündüzdedir.

⇄Bilgi eşleştirme ipucu → çizelge

PROVA · KARMA

Karma prova 2: çapraz tablo ve eşleştirme, süre tutarak

ALES · DGS · Karma prova · Okuma 10 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSözel mantıkta iki özellikli sınıflandırma soruları (ör. birim ve kıdem) çapraz tabloyla nasıl çözülür?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Çok özellikli sınıflandırma). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Her kişinin iki ikili özelliği varsa (roman ya da şiir birimi, kıdemli ya da yeni) dört hücreli bir çapraz tablo kurulur. Önce sayılar hücrelere dağıtılır: satır toplamı eksi bilinen hücre, eksik hücreyi verir. Hücre sayıları çoğu zaman kesinleşir; kişiler ise birkaç olası düzende yer değiştirir.

2×2 çapraz tablo

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sözel mantık karma deneme: çapraz tablo ve eşleştirme setleri art arda gelince nasıl çözülür, “hangileri kesin olarak bilinir” nasıl yanıtlanır?

Kısa cevap: İkinci provada setler çapraz tablo ve kişi × görev tablosuyla çözülür. Çapraz tabloda önce satır ve sütun toplamlarından zorunlu sonucu çıkar; eşleştirmede sütunlara bak, tek adayı kalan görevi yerleştir. “Hangileri kesin olarak bilinir” sorusunda her düzende aynı kalan bilgiyi ara. İki set için toplam 15 dakika tut.

Gerçek sınavda ikinci set, birinci setin yorgunluğuyla çözülür; ikinci provayı bu yüzden saat tutarak yap.

Çok özellikli sınıflandırma sayfasında gördüğümüz çapraz tablo ile Eşleştirme ve çoklu atama sayfasında gördüğümüz kişi × nesne tablosu burada art arda gelir. İki sette de anahtar aynıdır: sayım. Toplamlar (kaç yerli, kaç çevrim içi; hangi görevi kim alabilir) gizli zorunlulukları ortaya çıkarır. Bir de “ise” koşulunun öteki yüzü: sonuç yoksa şart da yoktur.

Prova seti 3 · 4 soru

Bir kongrede Oya, Pelin, Rıza, Selin, Tuna ve Umut konuşacaktır. Her konuşmacı ya yerli ya yabancıdır ve ya salonda ya çevrim içi konuşur. 3 konuşmacı yerli, 3'ü yabancıdır; 4 kişi salonda, 2 kişi çevrim içi konuşur. Şunlar bilinmektedir: Çevrim içi konuşanlardan en az biri yerlidir. Oya ile Pelin aynı uyruktandır. Rıza yabancıdır ve salonda konuşur. Selin çevrim içi konuşur. Tuna ile Umut farklı uyruktandır.

Karar: sınıflandırma (iki ikili özellik); çizelge 2×2 çapraz tablo (uyruk × konuşma yeri), kenarlarda toplamlar.

  1. Tuna ile Umut'tan biri yerli, biri yabancı; Rıza yabancı. Oya ile Pelin yabancı olsa yabancı sayısı 4 olur: ikisi de yerli. Yerliler dolar (Oya, Pelin, Tuna/Umut'tan biri): Selin yabancı.
  2. Çevrim içi iki kişi: Selin ve bir yerli. Yerli çevrim içi Oya, Pelin ya da yerli olan Tuna/Umut olur: 2 × 3 = 6 düzen.
Prova seti 3: çapraz tablo
Salonda (4)Çevrim içi (2)
Yerli (3)iki yerlibir yerli (Oya, Pelin ya da yerli olan Tuna/Umut)
Yabancı (3)Rıza + Tuna/Umut'tan yabancı olanSelin

Soru 1. Hangisi kesinlikle doğrudur? A) Oya salonda konuşur. B) Selin yabancıdır. C) Tuna yerlidir. D) Pelin çevrim içi konuşur.

  1. Selin 1. adımda yabancı çıktı. A Oya çevrim içiyken, C Tuna yabancıyken, D Pelin salondayken çürür.

Cevap: B

Soru 2. I. Pelin'in uyruğu II. Umut'un konuşma yeri III. Selin'in uyruğu. Bilgilerinden hangileri kesin olarak bilinir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III

  1. Pelin her düzende yerli, Selin her düzende yabancı. Umut yerliyse çevrim içi de salonda da olabilir: II bilinmez.

Cevap: C

Soru 3. Umut yerliyse hangisi kesinlikle yanlıştır? A) Oya çevrim içi konuşur. B) Umut salonda konuşur. C) Pelin salonda konuşur. D) Tuna çevrim içi konuşur.

  1. Süzgeç: Tuna yabancı; yabancıların çevrim içi yeri Selin'de dolu, Tuna salonda. 3 düzen kalır: çevrim içi yerli Oya, Pelin ya da Umut. A, B, C bu düzenlerden en az birinde sağlanır.

Cevap: D

Soru 4. Oya ile Pelin aynı yerde konuşuyorsa kaç konuşmacının hem uyruğu hem konuşma yeri kesin olarak bilinir? A) 2 B) 3 C) 4 D) 6

  1. Soru 3'ün süzgecini kaldır. İkisi birden çevrim içi olamaz (orada tek yerli yer var): ikisi de salonda. Çevrim içi yerli Tuna ya da Umut'tur: 2 düzen. Oya, Pelin, Rıza ve Selin'in iki özelliği de aynı kalır; Tuna ile Umut değişir.

Cevap: C

Prova seti 4 · 4 soru

Bir festivalde Ayla, Bora, Cem, Deniz ve Ece; bilet, rehberlik, sahne, ses ve ikram görevlerinden birer tanesini üstlenecektir; her görevi bir kişi alacaktır. Şunlar bilinmektedir: Ayla bilet ya da sahne görevini alır. Bora ses ve ikram görevlerini almaz. Cem rehberlik ya da ses görevini alır. Deniz sahne görevini alırsa Ece ses görevini alır. Ece bilet görevini, Deniz ikram görevini almaz.

Soru 1. Hangisi kesinlikle doğrudur? A) Ayla sahne görevini alır. B) Ece ikram görevini alır. C) Cem ses görevini alır. D) Bora bilet görevini alır.

Soru 2. Hangisi kesinlikle yanlıştır? A) Deniz bilet görevini alır. B) Bora rehberlik görevini alır. C) Deniz sahne görevini alır. D) Ayla bilet, Cem ses görevini alır.

Soru 3. Cem rehberlik görevini alıyorsa hangisi kesinlikle doğrudur? A) Ayla bilet görevini alır. B) Bora sahne görevini alır. C) Deniz ses görevini alır. D) Bora bilet görevini alır.

Soru 4. Ayla bilet görevini alıyorsa I. Bora sahne görevini alır. II. Deniz rehberlik görevini alır. III. Cem ses görevini alır. İfadelerinden hangileri kesinlikle doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III

Ek bilgi: ayrıntılı çözüm (önce kendin dene)

Karar: eşleştirme (birebir); çizelge 5 × 5 kişi × görev tablosu, önce ✗'ler, sonra sütunlar.

  1. İkram sütunu: Ayla, Bora, Cem ve Deniz ✗; Ece ikram.
  2. Ece ses almıyor; “Deniz sahne → Ece ses” koşulunun sonucu yoksa şartı da olamaz: Deniz sahne almaz. Sahne Ayla'ya ya da Bora'ya kalır.
  3. Ayla bilet ise Bora sahne, Cem ile Deniz rehberlik ve sesi paylaşır: 2 düzen.
  4. Ayla sahne ise Bora bilet (2 düzen) ya da rehberlik (Cem ses, Deniz bilet): 3 düzen.
Prova seti 4: 5 olası düzen
AylaBoraCemDenizEce
D1biletsahnerehberliksesikram
D2biletsahnesesrehberlikikram
D3sahnebiletrehberliksesikram
D4sahnebiletsesrehberlikikram
D5sahnerehberliksesbiletikram

Soru 1.

  1. Ece sütun sayımından kesin. A D1'de, C D1'de, D D1'de çürür.

Cevap: B

Soru 2.

  1. A ve B D5'te, D D2'de sağlanır. C, 2. adımdaki karşıt ters çıkarımla hiçbir düzende yok.

Cevap: C

Soru 3.

  1. Süzgeç: D1 ve D3. Ses için Deniz'den başka aday kalmaz. A ve B D3'te, D D1'de çürür.

Cevap: C

Soru 4.

  1. Soru 3'ü unut; süzgeç A = bilet: D1 ve D2. Bora ikisinde de sahne; Cem ile Deniz rehberlik ve sesi iki türlü paylaşır, II ve III kesin değil.

Cevap: A

✔ Doğru

  • Sayım koşulunu ilk iş kullan (3 yerli, 2 çevrim içi).
  • Sütunda tek aday kalınca yerleştir.
  • “ise”nin karşıt tersini kullan: sonuç yoksa şart da yok.

✘ Sık yapılan hata

  • Sayılar kesin diye kişileri de kesin sanmak.
  • “Deniz sahne alırsa Ece ses alır”dan “Ece ses alırsa Deniz sahne alır” çıkarmak.
  • Kesin bilinen kişi sayısını tek düzenden saymak.
Akılda kalsın: “K ise L”den iki şey çıkar, biri çıkmaz. K varsa L vardır; L yoksa K yoktur (karşıt ters). L var diye K'nin olduğu çıkmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurÇapraz tablo setleri “hangileri kesin olarak bilinir” ve “kaç kişinin … kesin bilinir” köklerini, eşleştirme setleri “kesinlikle doğru/yanlış” ve ek koşullu “hangileri kesinlikle doğrudur” köklerini sık kullanır.

Tuzak“ise” koşulunu tersine çevirmektir; karşıt tersi ise geçerlidir ve çoğu zaman setin anahtarıdır.

?Mini set

Ferit, Gül, Hakan, İpek ve Kaan bir veznede 1'den 5'e sırayla işlem yaptırıyor. Gül ile Kaan arasında tam bir kişi var. Hakan, Ferit'ten önce işlem yaptırıyor. İpek ikinci sırada. Buna göre hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ A. Tip sıralama. İpek 2'de; Gül ile Kaan arasında bir kişi olması için 1-3 ya da 3-5'e otururlar, ikisinde de biri 3'te. Olası düzenler: H İ G F K · H İ K F G · G İ K H F · K İ G H F. B son iki düzende, C ilk iki düzende çürür; D yalnız ilk düzende doğrudur.

↕Prova akışını sırala bir set, beş adım

  1. Ek bilgisiz soruları listeden çöz.
  2. Tipe uygun çizelgeyi kur, koşulları sembole çevir.
  3. Ek koşullu her soruya tam listeyle başla, süzgeçten geçir.
  4. Bilgi kutusunun ilk cümlelerinden tipi belirle.
  5. Olası düzenleri eksiksiz listele.
TUZAK · HATA LİSTESİ

Sözel mantıkta sık yapılan hatalar: son kontrol listesi

ALES · DGS · Karma prova · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSözel mantıkta “kesinlikle doğrudur” ve “kesinlikle yanlıştır” soruları nasıl çözülür, şıklar nasıl elenir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Sözel mantık setine giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.

“Kesinlikle doğrudur” sorusunda doğru şık bütün olası düzenlerde doğrudur; bir şıkkı elemek için onu çürüten tek bir düzen (karşı örnek) yeter. “Kesinlikle yanlıştır” sorusunda doğru şık hiçbir düzende sağlanmaz; bir şıkkı elemek için onu sağlayan tek bir düzen yeter. Eski tam kitapçıklarda en sık görülen iki kök bunlardır.

Kesinlikle doğru / yanlış

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sözel mantık sorularında en sık yapılan hatalar nelerdir, ek koşulu taşımak ve “ise” koşulunu tersine çevirmek neden yanlış cevaba götürür?

Kısa cevap: Sözel mantıkta puan çoğu zaman bilgi eksikliğinden değil, aynı birkaç hatadan kaybedilir: ek koşulu sonraki soruya taşımak, tek düzende doğru olanı kesin sanmak, “ise” koşulunu tersine çevirmek, “önce”yi “hemen önce” okumak ve sayım kısıtını kaçırmak. Her hatanın bir düzeltme alışkanlığı vardır; tablo bunları geçtikleri sayfalarla eşler.

Deneyimli bir pilot her kalkıştan önce aynı kontrol listesini okur; uçmayı bildiği için değil, bildiği hataları bir daha yapmamak için.

Bu seride her set tipini ayrı çalıştık; hataların çoğu ise tipten bağımsızdır. Bu liste yalnız sözel sete de özgü değildir: Sayısal Mantık serisi de aynı yöntemi kullanır (koşulu sembole çevir, olası düzenleri yaz, şıkkı karşı örnekle ele), orada birim ve uç durum hataları eklenir. Aşağıdaki tabloyu deneme çözdükten sonra yanlışlarını sınıflamak için kullan: hangi satır sende tekrar ediyor?

Sık yapılan hatalar ve düzeltmesi
HataDüzeltmeNerede çalıştık?
Ek koşulu sonraki soruya taşımakHer soruya tam listeyle başla.Sözel mantık setine giriş sayfasında (ek koşullu soru)
Tek düzende doğru olanı kesin, yanlış olanı kesin yanlış saymakÇürüten ya da sağlayan bir düzen ara; eleme tablosu kur.Sözel mantık setine giriş sayfasında (dört kök)
“K ise L”den “L ise K” çıkarmakKoşulu ileri yönde ya da karşıt tersiyle (L yoksa K yok) uygula.Gruplama ve dağıtım sayfasında (seçim setleri)
“Önce”yi “hemen önce”, “sağında”yı “hemen sağında” okumakK < L ile [KL]'yi ayrı işaretle yaz.Sıralama ve yerleştirme sayfasında
Sütun toplamını, adedi ya da grup kapasitesini kullanmamakToplamları kenara yaz, önce onlarla süz.Eşleştirme ve çoklu atama sayfasında
Sayıların kesinliğini kişilerin kesinliği sanmakSayılar kesinse bile kişileri dallandır.Çok özellikli sınıflandırma sayfasında
Tek yönlü oku dönüşte kullanmak, ara dizide kuralı sınamamakDönüşü ayrıca ara; kuralı her hamlede uygula.bu sayfanın birinci ve üçüncü konusu
Çözümlü set · hata avı

Bir aday aşağıdaki setin üç sorusunu da yanlış işaretledi. Önce doğru çöz, sonra adayın hatasını adlandır. Ayla, Bora, Cem, Deniz ve Ece pazartesiden cumaya her gün bir kişi olmak üzere birer gün nöbet tutacaktır. Şunlar bilinmektedir: Bora salı nöbet tutarsa Deniz perşembe nöbet tutar. Cem, Ece'den iki gün önce nöbet tutar. Ayla pazartesi, Deniz cuma nöbet tutmaz.

  1. Semboller: B = Salı → D = Perş; E = C + 2; A ≠ Pzt; D ≠ Cuma. Cem pazartesi, salı ya da çarşamba olur (Ece en geç cuma). Üç dalda kalanları yerleştirince 10 olası düzen çıkar.
Nöbet seti: 10 olası düzen
PztSalıÇarşPerşCuma
D1CemAylaEceDenizBora
D2CemDenizEceAylaBora
D3CemBoraEceDenizAyla
D4CemDenizEceBoraAyla
D5DenizCemAylaEceBora
D6BoraCemDenizEceAyla
D7DenizCemBoraEceAyla
D8BoraAylaCemDenizEce
D9DenizAylaCemBoraEce
D10BoraDenizCemAylaEce

Soru 1. Hangisi kesinlikle yanlıştır? A) Deniz pazartesi nöbet tutar. B) Cem perşembe nöbet tutar. C) Bora cuma nöbet tutar. D) Ayla salı nöbet tutar.

  1. Adayın cevabı A. Yalnız D8'i kurdu; orada A, B ve C'nin üçü de yanlış göründü, ilkini işaretledi. Hata: tek düzende yanlış olanı kesin yanlış saymak.
  2. Doğrusu: A D5'te, C D1'de, D D1'de sağlanır. Cem perşembe olsa Ece cumartesiye düşer: B hiçbir düzende yok.

Cevap: B

Soru 2. Deniz perşembe nöbet tutuyorsa hangisi kesinlikle doğrudur? A) Bora salı nöbet tutar. B) Ayla salı nöbet tutar. C) Ece cuma nöbet tutar. D) Ece ile Deniz art arda iki günde nöbet tutar.

  1. Adayın cevabı A. “Bora salıysa Deniz perşembe” koşulunu tersine çevirdi. Hata: “ise”nin tersini almak.
  2. Doğrusu: süzgeç D = Perş üç düzen bırakır: D1, D3, D8. Bora salı yalnız D3'te; B D3'te, C D1'de çürür. Ece hep Deniz'in yanında (çarşamba ya da cuma).

Cevap: D

Soru 3. Ece cuma nöbet tutuyorsa I. Bora pazartesi II. Ayla salı III. Deniz salı nöbet tutar. İfadelerinden hangileri olabilir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III

  1. Adayın cevabı B. Soru 2'nin “Deniz perşembe” bilgisini taşıdı; elinde yalnız D8 kaldı, III'ü göremedi. Hata: ek koşulu taşımak.
  2. Doğrusu: süzgeç yalnız E = Cuma: D8, D9, D10. I D8 ve D10'da, II D8 ve D9'da, III D10'da sağlanır.

Cevap: D

✔ Doğru

  • Her soruda listeyi ek koşulsuz başlat.
  • “ise”yi ileri yönde ya da karşıt tersiyle kullan.
  • “Kesin” demeden bütün düzenleri tara.

✘ Sık yapılan hata

  • Soru 2'nin bilgisini Soru 3'te kullanmak.
  • “Deniz perşembe”den “Bora salı” çıkarmak.
  • Tek düzende yanlış görüneni işaretlemek.
Akılda kalsın: İşaretlemeden önce on saniyelik kontrol: Ek koşulu taşıdım mı? Tek düzene mi baktım? “ise”yi çevirdim mi? Sayımı kullandım mı?
Sınavda

Nasıl sorulurŞıklar çoğu zaman tam bu hatalardan birini yapan adayı yakalayacak biçimde seçilir: ek koşulu taşıyanın vardığı öncül kümesi, “ise”yi tersine çevirenin bulduğu kişi, tek düzen kuranın gördüğü “kesin” bilgi.

TuzakÇeldiricinin mantıklı görünmesidir; mantıklı görünen şık çoğu zaman tek bir düzende doğru olandır.

?Mini set

Bir sette herkes Kuzey ya da Güney ekibindedir ve şu koşul verilmiştir: “Ferit Kuzey ekibindeyse Gül de Kuzey ekibindedir.” Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu koşuldan kesinlikle çıkar?

✓ D. Bu, koşulun karşıt tersidir: Gül Güney'deyse Ferit Kuzey'de olamaz, çünkü o zaman Gül'ün de Kuzey'de olması gerekirdi. A koşulun tersidir; Ferit Güney, Gül Kuzey durumu koşula uyar ve A'yı çürütür. B de aynı durumla çürür: Ferit Güney'deyken koşul susar. C de bu durumda bozulur.

⇄Bilgi eşleştirme hata → düzeltme

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Ece, Ferit ve Gül; Kaş, Ayvalık ve Datça'dan birini 1. tercih, farklı birini 2. tercih olarak yazıyor. Her yer tam bir kişinin 1. tercihidir. Ece'nin 2. tercihi Ferit'in 1. tercihidir; Ferit'in 2. tercihi Kaş'tır; Gül Kaş'ı hiç yazmamıştır. Buna göre hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ B. Kaş birinin 1. tercihi olmalı: Gül yazmadı, Ferit 2. tercihine yazdı (1. ile aynı olamaz); geriye Ece kalır. Ferit ile Gül, Ayvalık ve Datça'yı 1. tercih olarak paylaşır; Ece'nin 2. tercihi Ferit'inkidir: 2 düzen. A ve C Ferit'in Ayvalık'ı seçtiği düzende, D öteki düzende doğrudur; hiçbiri ikisinde birden değil.Kaynak: Eşleştirme ve çoklu atama · Sıralı tercih

?Soru 2

Gül, Hakan, İpek ve Kaan iki takıma ayrılıyor: mavi ve kırmızı. Her takımda bir forvet, bir defans oyuncusu var. Gül mavi takımda; Hakan forvet; İpek ile Gül farklı mevkilerde; Kaan, Hakan ile aynı takımda. Buna göre hangilerinin hem takımı hem mevkisi kesin olarak bilinir?

✓ B. Hakan ile Kaan aynı takımda; mavi takımda Gül olduğuna göre ikisi kırmızı: Hakan kırmızı forvet, Kaan kırmızı defans. Gül ile İpek mavi takımın iki mevkisini paylaşır, kimin forvet olduğu belli değil (2 düzen). A Kaan'ın da kesinleştiğini kaçırır; C ve D Gül'ün mevkisini kesin sanır, oysa yalnız takımı kesindir.Kaynak: Çok özellikli sınıflandırma · Kesin olarak bilinir

?Soru 3

Ece, Ferit, Gül ve Hakan; yüzme, tenis ve voleybol kurslarından tam ikişer tane seçiyor. Yüzmeyi 3 kişi, tenisi 2 kişi seçiyor. Ece tenisi seçiyor; Ferit ile Gül aynı iki kursu seçiyor. Buna göre hangisi kesinlikle yanlıştır?

✓ D. “Seçmediği” kursu düşün: yüzmeyi 1, tenisi 2, voleybolu 1 kişi seçmez. Ferit ile Gül aynı kursu seçmez; iki kişilik tek “seçmeme” tenistir. Gül tenis seçemez. Tenisi Ece ve Hakan seçer; Ece'nin öteki kursu yüzme ya da voleybol: 2 düzen. A iki düzende de doğrudur; B ve C, Ece'nin voleybol seçtiği düzende sağlanır.Kaynak: Eşleştirme ve çoklu atama · Kişi başına çoklu seçim

?Soru 4

Bir sitede Ece, Ferit, Gül, Hakan ve İpek satranç ya da yüzme kulübünden en az birine üyedir. Satranç kulübünün 3, yüzme kulübünün 4 üyesi vardır. Gül yalnız yüzme kulübüne üyedir; Hakan ile İpek aynı kulüplere üyedir; Ece satranç kulübüne üye değildir. Buna göre hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ A. Fazla kayıt 3 + 4 − 5 = 2: iki kulüplü 2 kişi, yalnız satranç 1, yalnız yüzme 2 kişi. Gül ile Ece yalnız yüzmeyi doldurur; Hakan ile İpek aynı bölgede olmalı, bu da ancak iki kulüplü bölge; Ferit yalnız satrançtır. B Hakan'ı ikili bölge yerine tek bölgeye koyar; C Ece'nin satrançta olmadığını unutur; D yalnız yüzme bölgesi zaten dolu.Kaynak: Çok özellikli sınıflandırma · Üç kümeli Venn

?Soru 5

Ece, Ferit, Gül, Hakan ve İpek, Kırmızı (3 kişi) ve Mavi (2 kişi) ekiplere ayrılıp 1'den 5'e sırayla sunum yapıyor; aynı ekipten iki kişi art arda sunum yapmıyor. Ferit ikinci sunumu yapıyor; Ece ile Gül aynı ekipte; Hakan, İpek'ten hemen önce sunum yapıyor. Buna göre hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ A. 3 + 2 kişi art arda gelmeyince Kırmızı 1, 3, 5; Mavi 2, 4. sunumlarda. Ece-Gül Mavi'ye sığmaz (Ferit'le tek yer kalır), Kırmızı'da. [Hİ] bloğu 3-4 ya da 4-5'te; iki durumda da 1. sunum Ece ya da Gül'ündür (4 düzen). B ve C yalnız Hakan 3, İpek 4 düzenlerinde, D yalnız Ece'nin önde olduğu düzenlerde doğrudur. Sayım, sıralama sayfasındaki “aynı tür art arda değil” kalıbını verir.Kaynak: Gruplama ve dağıtım · Dağıtım: her gruba en az bir

?Soru 6

Bir şirkette Ece, Ferit, Gül, Hakan ve İpek çalışıyor; her biri ya merkezde ya şubede, ya tam ya da yarı zamanlı. Merkezde 3 kişi var. Tam zamanlı 2 kişi var ve ikisi de merkezde. Gül şubede; İpek yarı zamanlı; Ece ile Hakan'dan biri tam, öteki yarı zamanlı. Buna göre hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ C. Hücreler: merkez-tam 2, merkez-yarı 1, şube-yarı 2. Tam zamanlılar Ece ya da Hakan'dan biri ve Gül ile İpek yarı olduğu için Ferit; Ferit dört düzende de merkez-tam. A çürür: İpek merkezin yarı zamanlı yerini alabilir; B çürür: Ece yarı zamanlıyken şubede olabilir; D çürür: Hakan tam zamanlı da olabilir.Kaynak: Çok özellikli sınıflandırma · 2×2 çapraz tablo

?Soru 7

Bir dergi Ece, Ferit, Gül, Hakan ve İpek'in yazılarından tam 3'ünü yayımlayacak. Ece ile Ferit'in yazılarından yalnızca biri yayımlanacak; Gül'ün yazısı yayımlanırsa Hakan'ınki de yayımlanacak. I. Gül ile İpek'in yazıları birlikte yayımlanır. II. Ferit'in yazısı yayımlanır, Gül'ünki yayımlanmaz. III. Hakan'ın yazısı yayımlanmaz. Hangileri olabilir?

✓ B. Ece/Ferit'ten biri 1 yer; kalan 2 yer Gül, Hakan, İpek'ten ikisine. Gül seçilirse Hakan da seçilir, bu yüzden Gül-İpek ikilisi olamaz: düzenler Ece/Ferit + (Gül Hakan) ya da (Hakan İpek). II, Ferit-Hakan-İpek düzeninde sağlanır. A ve C, “ise” koşulunun Gül-İpek'i dışladığını kaçırmaktır; D'deki III olamaz, çünkü Hakan her düzende yayımlanır.Kaynak: Gruplama ve dağıtım · Seçim: yalnızca biri, ise

?Soru 8

Bir fırından Ece, Ferit, Gül, Hakan ve İpek birer ürün alıyor; alınanlar 2 simit, 2 poğaça ve 1 açmadır. Ece ile Ferit aynı ürünü alıyor; Gül poğaça da açma da almıyor; Hakan ile İpek farklı ürünler alıyor. Buna göre hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ A. Gül simit alır; simitte tek yer kalır. Ece-Ferit ikilisi 2 adetli bir ürün ister, simite sığmaz: ikisi de poğaça. Hakan ile İpek kalan simit ve açmayı paylaşır: 2 düzen. B ve C aynı düzende, D öteki düzende doğrudur; hiçbiri iki düzende birden doğru değildir.Kaynak: Eşleştirme ve çoklu atama · Adetli nesneler

?Soru 9

Ece, Ferit, Gül, Hakan ve İpek bir yarışmaya katılıyor. Birinci turda 2, ikinci turda 2 kişi eleniyor ve kalan 1 kişi yarışmayı kazanıyor. Ferit, Ece'den daha önceki bir turda elenmedi; Gül ile Hakan aynı turda elendi; İpek birinci turda elenmedi. Buna göre hangisi kesinlikle yanlıştır?

✓ D. Ece kazansaydı Ferit, Ece'den önce elenmemek için o da kazanmalıydı; oysa tek kazanan var. Gül-Hakan bir turu doldurur. Düzenler: Ece-Ferit 1. tur, Gül-Hakan 2. tur, İpek kazanır · Gül-Hakan 1. tur, Ece-Ferit 2. tur, İpek kazanır · Gül-Hakan 1. tur, Ece-İpek 2. tur, Ferit kazanır. A ilk iki düzende, B ikincide, C son ikisinde sağlanır; kesin yanlış olamazlar.Kaynak: Gruplama ve dağıtım · Aşamalı eleme

?Soru 10

Bir otelin tek katında soldan sağa 1–4 numaralı odalar var: 1 (deniz manzaralı, balkonlu), 2 (deniz, balkonsuz), 3 (bahçe, balkonlu), 4 (bahçe, balkonsuz). Gül, Hakan, İpek ve Kaan birer odada kalıyor. Gül balkonlu odada; Hakan bahçe manzaralı odada; İpek, Kaan'ın hemen sağındaki odada kalıyor. Buna göre hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ B. [Kİ] bloğu Sıralama ve yerleştirme sayfasındaki gibi taşınır: 1-2'deyse Gül 3, Hakan 4; 2-3'teyse Gül 1, Hakan 4; 3-4'te Hakan'a bahçe odası kalmaz. Hakan iki düzende de 4'te, balkonsuz. A ilk düzende çürür (Gül 3, bahçe); C ilk düzende çürür (İpek 2, balkonsuz); D ikinci düzende çürür (Kaan 2).Kaynak: Çok özellikli sınıflandırma · Özellik tablosu
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Sözel Mantık soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →