Bağlantı haritası: tek yön, çift yön ve aktarma
ALES · DGS · Karma prova · Okuma 7 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaSözel mantıkta “… biliniyorsa” diye ek bilgi veren soru nasıl çözülür, ek koşul sonraki soruya taşınır mı?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Sözel mantık setine giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.
“… biliniyorsa” diye başlayan soruda yeni bilgi yalnız o soruya eklenir: olası düzen listesinden ek koşulu sağlamayanlar silinir, soru kalan düzenlerle çözülür. Sonraki soruya geçerken liste ek koşulsuz hâline döner; yönergedeki “birbirinden bağımsız olarak” ifadesi bunu söyler. Ek koşul taşımak en pahalı hatadır.
✎Konu anlatımı
Sözel mantıkta harita ve rota sorularında tek yönlü ve çift yönlü bağlantılar nasıl okunur, en az aktarma nasıl bulunur?
Kısa cevap: Rota setinde yerler arasındaki doğrudan bağlantılar bir harita ya da cümle listesiyle verilir. Çift yönlü bağlantıda iki yöne de gidilir, tek yönlü bağlantıda yalnız ok yönüne. Aktarma, yolculukta araç değiştirmektir: üç seferlik yolculukta iki aktarma vardır. En az aktarma, haritada adım adım yayılarak bulunur; dönüş yolu ayrıca aranır.Bir ilçenin minibüs haritasında bazı oklar tek başlıdır: sabah Akça'dan Eren'e gidersin, ama akşam aynı hatla geri dönemezsin.
Eski tam kitapçıkların sözel setlerinde harita ve rota tipine seyrek rastlanır; geldiğinde çizelgesi öteki tiplerden farklıdır. Konum sütunu ya da kişi × nesne tablosu yerine bir oklu ağ çizilir: her yer bir nokta, her doğrudan bağlantı bir çizgi, tek yönlüyse ok. Bilgi kutusu bağlantıları şekille vermediyse “… ile … arasında iki yönlü sefer vardır” cümlelerinden ağı kendin çiz; dört soru boyunca cümleleri yeniden okumazsın.
Yöntem: yön, katman, dönüş
- Bağlantıyı sembole çevir: iki yönlü K ↔ L, tek yönlü K → L. Tek yönlü oku iki yönlü saymak bu tipin en sık hatasıdır; ayrı işaret onu görünür kılar.
- En az aktarma için katman katman yayıl: başlangıçtan 1 seferde gidilen yerler, 2 seferde gidilenler… Hedefe ilk vardığın katman sefer sayısıdır; aktarma = sefer − 1. Yayılma kısa yolları uzunlardan önce taradığı için hiçbirini atlamaz.
- Dönüşü ayrıca hesapla: tek yönlü bir hat varsa gidiş ile dönüş farklı uzunlukta olabilir.
- Ek koşulu süzgeç gibi uygula: “… seferi kaldırılırsa” haritadan yalnız o soru için bir çizgi siler. Sözel mantık setine giriş sayfasında gördüğümüz kural burada da geçerli: ek koşul sonraki soruya taşınmaz.
Bir ilçede Akça, Bucak, Cevizli, Dikmen, Eren ve Fener mahalleleri arasındaki doğrudan minibüs seferleri yukarıdaki haritadadır: Akça ile Bucak, Cevizli ile Dikmen, Eren ile Fener arasında iki yönlü; Bucak'tan Cevizli'ye, Dikmen'den Akça'ya, Akça'dan Eren'e ve Fener'den Cevizli'ye yalnız tek yönlü sefer vardır. Yolculukta minibüs değiştirmeye aktarma denir.
| Sefer sayısı | Yeni ulaşılan mahalle | Aktarma |
|---|---|---|
| 1 | Dikmen | 0 |
| 2 | Akça | 1 |
| 3 | Bucak, Eren | 2 |
| 4 | Fener | 3 |
Soru 1. Cevizli'den Fener'e en az kaç aktarmayla gidilir? A) 0 B) 2 C) 3 D) 4
- Fener ile Cevizli arasındaki ok Fener'den Cevizli'ye bakar; ters yönde kullanılamaz, bu yüzden 0 olamaz.
- Yayılma tablosunda Fener 4. katmanda: Cevizli → Dikmen → Akça → Eren → Fener. Dört sefer, üç aktarma. 4 sefer sayısıdır, aktarma değil.
Cevap: C
Soru 2. Aşağıdaki mahalle çiftlerinin hangisinde gidiş ile dönüş için gereken en az aktarma sayısı eşittir? A) Akça – Cevizli B) Bucak – Eren C) Dikmen – Fener D) Cevizli – Eren
| Çift | Gidiş | Dönüş |
|---|---|---|
| Akça – Cevizli | 1 (Bucak üzerinden) | 1 (Dikmen üzerinden) |
| Bucak – Eren | 1 (Akça üzerinden) | 4 (Fener, Cevizli, Dikmen, Akça) |
| Dikmen – Fener | 2 | 1 |
| Cevizli – Eren | 2 | 1 |
- Her çiftte iki yönü ayrı ayrı yay. Yalnız Akça ile Cevizli arasında iki yön de birer aktarma ister; ötekilerde tek yönlü bir ok dönüşü kısaltır ya da uzatır.
Cevap: A
Soru 3. Fener'den Cevizli'ye giden sefer kaldırılırsa Eren'den hangi mahallelere gidilebilir? A) Yalnız Fener B) Fener ve Cevizli C) Fener, Cevizli ve Dikmen D) Bütün mahalleler
- Süzgeç: haritadan Fener → Cevizli okunu sil (yalnız bu soru için). Eren'den çıkan tek ok Fener'e gider; Fener'den çıkan tek ok artık Eren'e döner.
- Eren ile Fener kapalı bir çift olur; dışarı çıkan ok kalmaz. Soru 1 ve 2 ise sefer yerindeyken çözüldü.
Cevap: A
✔ Doğru
- Oku yönüyle kullan; dönüşü ayrıca ara.
- Aktarma = sefer − 1.
- Yayılma tablosunu katman katman yaz.
✘ Sık yapılan hata
- Tek başlı oku iki yönlü saymak.
- Sefer sayısını aktarma sanmak.
- Gördüğün ilk yolu en kısa sanmak.
Nasıl sorulurEski tam kitapçıklarda rota tipi seyrektir; gelince bağlantılar şekil ya da cümleyle verilir, sorular “en az kaç aktarmayla”, “hangi yere gidilemez”, “… seferi kaldırılırsa” biçiminde olur.
TuzakTek yönlü bağlantıyı dönüşte de kullanmak ve sefer sayısını aktarma sanmaktır.
?Mini set
Kale, Liman, Meydan ve Nergis arasındaki doğrudan seferler şöyledir: Kale ile Liman arasında iki yönlü; Liman'dan Meydan'a, Meydan'dan Kale'ye ve Nergis'ten Liman'a tek yönlü sefer vardır. Meydan ile Nergis arasında da tek yönlü bir sefer vardır, ama yönü bilinmiyor. Buna göre hangisi kesinlikle doğrudur?