Maarif Modeli: temel yaklaşım, genel amaçlar ve öğrenci profili

Maarif Modeli neden “maarif” der, programların genel amaçları nelerdir, “yetkin ve erdemli insan” profili hangi özelliklerden oluşur ve bütüncül eğitim ne demektir, öğren.

6 durakEKYS · AGS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MODEL · MAARİF

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli nedir? “Köklerden geleceğe” kurulan dört taşlı yapı

Maarif Modeli · Modelin çerçevesi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli nedir, hangi bileşenlerden oluşur?

Kısa cevap: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM), MEB'in yeni öğretim programlarının ortak çatısıdır. Ortak Metin onu “sistematik ve bütüncül bir eğitim modeli” diye tanımlar; dört bileşeni öğretim programlarının temel yaklaşımı, öğrenci profili, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi ve Beceriler Çerçevesi'dir. Şiarı “Köklerden Geleceğe”dir.

Zümre toplantısında yeni programın ilk sayfası açılır; öğretmenlerden biri sorar: “Bu kadar terimi nereye koyacağız?” Okul müdürünün cevabı bir şemadır.

Bütün yeni derslerin programları aynı belgeye yaslanır: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni. EKYS'nin %30'u bu metinden gelir ve soruların çoğu, metnin kurduğu sınıflamaları tanıyıp tanımadığını yoklar. Bu yüzden işe ayrıntıdan değil, haritadan başlamak gerekir.

Ortak Metin modeli tek cümleyle tarif eder: geçmişe dayanan bir ayak, geleceğe açılan bir kapı. Millî ve manevi değerleri korumak ile maddi gelişmenin zirvesini hedeflemek aynı anda istenir. Bu iki yönü bir arada tutan dört bileşen vardır:

Modelin dört taşı ve bu serideki yeri
BileşenCevapladığı soruİçinde ne var?
Öğretim programlarının temel yaklaşımıNeye inanarak eğitiyoruz?Değerler, denge, eğitim hakkı, dil, disiplinler arası yaklaşım (bu sayfa)
Öğrenci profiliNasıl bir insan yetiştiriyoruz?“Yetkin ve erdemli insan”; on profil özelliği (bu sayfa)
Beceriler ÇerçevesiÖğrenci neyi yapabilmeli?Kavramsal beceriler, alan becerileri, eğilimler, sosyal-duygusal öğrenme becerileri, okuryazarlık becerileri
Erdem-Değer-Eylem ÇerçevesiNeye değer veren biri olmalı?Çatı değerler (saygı, sorumluluk, adalet) ve üç alanda kümelenen değerler

Beceriler Çerçevesi: beş küme

Ortak Metin'in genel bakış görselinde Beceriler Çerçevesi beş sütun hâlinde durur: kavramsal beceriler (üç düzey), alan becerileri (on ders alanı), eğilimler (üç grup), sosyal-duygusal öğrenme becerileri (üç bileşen) ve okuryazarlık becerileri (dokuz tür). Şimdilik sütun adları ve sayılar yeter.

Ek bilgi: beş sütunun içi (tam liste)

Kavramsal: temel, bütünleşik, üst düzey düşünme. Alan: Türkçe, matematik, fen bilimleri, sosyal bilimler, sanat, beden eğitimi-oyun-spor, bilişim teknolojileri ve yazılım, tasarım, din eğitimi ve öğretimi, yabancı dil. Eğilimler: benlik, sosyal, entelektüel. Sosyal-duygusal: benlik, sosyal yaşam, ortak/birleşik. Okuryazarlık: bilgi, dijital, finansal, görsel, kültür, vatandaşlık, veri, sürdürülebilirlik, sanat.

Bu küme listesini şimdilik yalnız tanıman yeter. İlk üçünü Öğrenme çıktıları çerçevesi sayfasında, son ikisini ve değerleri Programlar arası bileşenler sayfasında kod kod açacağız. Ölçme-değerlendirme ve ders kurgusu Öğrenme kanıtları ve yaşantılar sayfasında, okulun kendi planlaması Farklılaştırma ve okul temelli planlama sayfasında anlatılacak.

Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi: üç alan, bir çatı

Değerler de rastgele dizilmez. Ortadaki çatıda saygı, sorumluluk ve adalet durur; çevresinde üç alan vardır: Huzurlu İnsan (kişisel hayat), Huzurlu Aile ve Toplum (sosyal çevre) ve Yaşanabilir Çevre (fiziksel çevre). Hangi değerin hangi alanda olduğu Programlar arası bileşenler sayfasının konusudur.

Akılda kalsın: Dört taş, dört soru: Neye inanıyoruz? (temel yaklaşım) · Kimi yetiştiriyoruz? (öğrenci profili) · Ne yapabilmeli? (Beceriler Çerçevesi) · Neye değer vermeli? (Erdem-Değer-Eylem). Beceriler Çerçevesi'nin beş kümesini “K-A-E-S-O” sırasıyla say: Kavramsal, Alan, Eğilim, Sosyal-duygusal, Okuryazarlık.
Sınavda

Nasıl sorulur“Ortak Metin'e göre aşağıdakilerden hangisi Beceriler Çerçevesi'nde yer almaz?” ya da “Modelin bileşenlerinden biri değildir?” kalıbı gelir.

TuzakDeğerleri Beceriler Çerçevesi'ne koymaktır: değerler ayrı bir çerçevedir (Erdem-Değer-Eylem). İkinci tuzak, okuryazarlık becerilerini alan becerisi sanmaktır; okuryazarlık bütün derslerde ortaktır. Sınavdaki payı: Maarif Modeli EKYS'nin %30'unu oluşturur (80 sorunun yaklaşık 24'ü); GYS şube müdürü dağılımında ayrı başlık olarak yoktur. Bu seride sorular 4 şıklıdır; EKYS'de 5'tir.

⇄Bilgi eşleştirme bileşen → soru

?Soru çöz

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni'ndeki Beceriler Çerçevesi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi bu çerçevenin kümelerinden biri değildir?

✓ B. Çatı değerler (saygı, sorumluluk, adalet) Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'ne aittir; Beceriler Çerçevesi'nde değer yoktur. A eğilimler beceri çerçevesinin üçüncü kümesidir; C okuryazarlık becerileri beşinci kümedir, bütün derslerde ortaktır; D sosyal-duygusal öğrenme becerileri dördüncü kümedir.
MODEL · TEMEL YAKLAŞIM

Öğretim programlarının temel yaklaşımı: beş denge, üç “selim” ve maarif anlayışı

Maarif Modeli · Modelin çerçevesi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye Yüzyılı Maarif Modeli nedir, hangi bileşenlerden oluşur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM), MEB'in yeni öğretim programlarının ortak çatısıdır. Ortak Metin onu “sistematik ve bütüncül bir eğitim modeli” diye tanımlar; dört bileşeni öğretim programlarının temel yaklaşımı, öğrenci profili, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi ve Beceriler Çerçevesi'dir. Şiarı “Köklerden Geleceğe”dir.

Modelin çerçevesi: dört taş

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Maarif Modeli'nin temel yaklaşımı nedir? Aklıselim, kalbiselim, zevkiselim ne demektir?

Kısa cevap: Temel yaklaşım, medeniyet mirasındaki değerlere dayanarak aklıselim, kalbiselim ve zevkiselim nesiller yetiştirmeyi hedefler; bunun için madde-mana, akıl-duygu, nefis-vicdan, insan-toplum ve zaman-mekân dengesini gözetir. Eğitimi hem temel hak hem ödev sayar, bilmeyi sorumlulukla birlikte düşünür, Türkçenin öğretimini temel politika yapar ve disiplinler arası yaklaşımı esas alır.

Bir veli müdür odasında sorar: “Bu yeni model çocuğuma daha çok bilgi mi verecek, daha çok ahlak mı?” Ortak Metin'in cevabı “ikisi birden, dengeli biçimde”dir.

Temel yaklaşım bölümü, programların hangi insan anlayışına yaslandığını anlatır. Başlangıç noktası bir medeniyet mirasıdır: adalet, hikmet, merhamet, iyilik, doğruluk, çalışkanlık, faydalı olmak, güzellik gibi değerler. Hedef, bu mirası taşıyan ama ona yalnız uyum sağlamakla kalmayıp medeniyet kurucusu ve geliştiricisi olan nesillerdir: eleştirel düşünen, problem çözen, karar veren, mesuliyet ve ülkü sahibi.

Üç “selim” ve beş denge

Ortak Metin bu insanı üç eski kavramla anar: aklıselim, kalbiselim ve zevkiselim. “Selim” sağlam, kusursuz demektir; sözcükler sırasıyla sağlam akıl, temiz gönül ve doğru beğeni anlamı taşır. Bu üçlüyü yetiştirmek için model beş dengeyi gözetir:

Temel yaklaşımın beş dengesi
DengeKaçınılan uçOkuldaki karşılığı (örnek)
Madde-manaYalnız maddi başarıya ya da yalnız manevi söyleme kapanmakFen projesinde başarı kadar emeğe saygının da konuşulması
Akıl-duyguDuyguyu derse sokmayan kuru bir akılcılıkTartışmada gerekçe isterken arkadaşın duygusunu da gözetmek
Nefis-vicdanBencil isteklerin denetimsiz kalmasıKantinde sıra beklemek, hakkı olmayanı almamak
İnsan-toplumBireyi topluma ya da toplumu bireye feda etmekKişisel hedef ile sınıf sorumluluğunun birlikte planlanması
Zaman-mekânGeçmişten kopuk ya da çevresinden habersiz öğrenmeOkulun bulunduğu ilçenin tarihini ve bugününü birlikte incelemek

Hak, ödev, sorumluluk

Temel yaklaşımda eğitim iki yüzlüdür: herkesin hayat boyu erişebileceği temel haktır ve birlikteliği pekiştirmek açısından bir ödevdir. Bütün politikalar eğitim hakkının kullanılmasını ve fırsat eşitliğini sağlamak için uygulanır; model, öğrencinin inancı, kimliği ya da sosyoekonomik durumu yüzünden dezavantajlı kalmadığı bir süreç kurmayı ve olası dezavantajları giderici tedbirler almayı üstlenir. Yanında ikinci bir çift durur: bilme ile sorumluluk. Bilgiye sahip olmak, kişinin kendisine, çevresine, topluma, insanlığa ve kâinata karşı sorumluluk üstlenmesi demektir.

Dil, disiplinler ve “maarif yaklaşımı”

Dil, insanın düşünce kurmasının ve değer üretmesinin temel aracı sayılır; Türkçenin öğretimi ve geliştirilmesi temel bir politikadır ve her kademede doğru ve etkili kullanımına özen gösterilir. Öğrenme süreçlerinde disiplinler arası yaklaşım esastır; disiplinler üstü ve disiplinler ötesi yaklaşımlara ise gerektiğinde başvurulur. Son olarak Ortak Metin bütün bunlara bir ad verir: maarif yaklaşımı, yani bilgi, beceri, eğilim ve değerlere sahip yetkin ve erdemli insanı hedefleyen anlayış. Programlar bu yaklaşımın somut hâlidir; gerektiğinde yenilenip sadeleşebilecek esneklikte, ama millî, manevi ve insani değerler doğrultusunda uygulanır.

Ek bilgi: “maarif” sözcüğü

“Maarif”, Arapça “bilgi, irfan” anlamındaki köke dayanır; Osmanlı ve Cumhuriyetin ilk yıllarında eğitim işlerinin genel adıydı (Maarif Nezareti, Maarif Vekâleti). Modelin bu sözcüğü seçmesi, eğitimi yalnız bilgi aktarımı değil karakter ve irfan kazandırma işi olarak gördüğünü vurgular. Bu açıklama sınav ölçütü değildir; sınav Ortak Metin'deki kavramları sorar.

Akılda kalsın: Üç selim = akıl + kalp + zevk (düşünce, gönül, beğeni). Beş denge çift çifttir: madde-mana, akıl-duygu, nefis-vicdan, insan-toplum, zaman-mekân; ilk çift “neye”, son çift “nerede ve ne zaman” sorusudur. Disiplinler arası esas, üstü ve ötesi gerektiğinde.
Sınavda

Nasıl sorulurTemel yaklaşımdan bir ilke seçilir ve hangisinin metinde yer almadığı sorulur.

Tuzak“disiplinler üstü yaklaşım esastır” gibi bir öncüldür: esas olan disiplinler arası yaklaşımdır. İkinci tuzak, eğitimi yalnız hak olarak tanımlayan şıktır; metin eğitimi hem hak hem ödev sayar. Üçüncüsü, dengelere listede olmayan bir çift eklenmesidir (ör. “bilgi-beceri dengesi”).

✎Boşluk doldurma üç selim, beş denge

Model; , ve zevkiselim nesiller yetiştirmek için madde-mana, akıl-duygu, nefis-vicdan, insan-toplum ve dengesini gözetir.

aklıselim · kalbiselim · zaman-mekân · bilgi-beceri · hak-ödev

?Soru çöz

Ortak Metin'deki “öğretim programlarının temel yaklaşımı” ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. İlişki tersine çevrilmiştir: esas olan disiplinler arası yaklaşımdır, disiplinler üstü ve ötesi yaklaşımlar gerektiğinde kullanılır. A doğrudur, eğitim hayat boyu temel hak sayılır (ayrıca ödevdir); B doğrudur, bilgiye sahip olmak sorumluluk yükler; C doğrudur, Türkçe her kademede temel politikadır.
KAVRAM · GENEL AMAÇLAR

Öğretim programlarının genel amaçları: 1739'a dayanan kısa ama sık sorulan bölüm

Maarif Modeli · Modelin çerçevesi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Maarif Modeli öğretim programlarının genel amaçları nelerdir, hangi kanuna dayanır?

Kısa cevap: Ortak Metin ayrı, numaralı bir genel amaç listesi yazmaz; programların 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nun 2. maddesindeki genel amaçlar ile Türk millî eğitiminin temel ilkeleri esas alınarak hazırlandığını söyler. Okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim programları birbirini tamamlar; hepsi Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi'ndeki yetkinlikleri kazandırıp öğrenciyi mesleğe, yükseköğretime ve hayata hazırlamayı hedefler.

Okul gelişim planını hazırlayan müdür yardımcısı “programların genel amaçları” başlığının altına ne yazacağını arar; cevap Ortak Metin'de değil, bir kanun maddesindedir.

Bu bölüm iki paragraflıktır ama sınavın sevdiği türden bir bilgi taşır: programların amaç dayanağı. Ortak Metin kendi genel amaç listesini yazmak yerine dayanağı gösterir: 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nun 2. maddesi (Türk millî eğitiminin genel amaçları) ve Kanun'daki temel ilkeler. 1739'un ayrıntısı MEB Mevzuatı serisinde ayrıca anlatılır; burada yalnız bağlantıyı kurmak yeter.

Üç cümlede genel amaçlar

  • Dayanak: 1739 m.2 genel amaçlar + Türk millî eğitiminin temel ilkeleri.
  • Süreklilik: okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim düzeyindeki bütün çalışmalar birbirinin tamamlayıcısıdır; kademeler ayrı adalar değildir.
  • Çıktı: bütün programlar Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi'nde ifade edilen yetkinlikleri kazandırmaya ve öğrenciyi ilgi ve yeteneğine göre bir mesleğe, yükseköğretime ve hayata hazırlamaya yöneliktir.

Ortak Metin bir “başvuru metni”dir

Bölümün ikinci paragrafı, Ortak Metin'in kimin elinde ne işe yarayacağını sayar. Metin altı tür çalışmada başvuru kaynağıdır:

Ortak Metin'in kullanılacağı altı alan
AlanOkulda kimin işi?
Öğretim programlarının geliştirilmesiTalim ve Terbiye Kurulu ve program geliştirme ekipleri
Ders kitapları, eğitim araçları ve diğer öğretim materyalleriYazarlar, zümreler (materyal seçimi)
Ölçme ve değerlendirme süreçlerinin yapılandırılmasıÖğretmenler, okul yönetimi
Psikolojik danışmanlık ve rehberlik süreçleriRehber öğretmen, rehberlik hizmetleri
Öğrenme ortamlarının tasarlanmasıOkul yönetimi, okul aile birliği
Öğretmenlerin mesleki gelişiminin desteklenmesiOkul müdürü, il-ilçe millî eğitim

Bu liste okul yöneticisi için önemlidir: rehberlik planı, ortak sınav hazırlığı ya da sınıf düzeni tartışılırken dayanılacak metin aynıdır. Program dışı etkinliklerin ve okul temelli planlamanın da aynı metne yaslandığını Farklılaştırma ve okul temelli planlama sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Genel amaç sorusunun cevabı bir sayıdır: 1739, madde 2. Ortak Metin'in kendi numaralı amaç listesi yoktur. Üç hazırlık hedefi: meslek, yükseköğretim, hayat; yetkinliklerin adresi: Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi.
Sınavda

Nasıl sorulur“Öğretim programları hangi metinde yer alan genel amaçlar esas alınarak hazırlanmıştır?” sorusu gelir; şıklarda Anayasa, 222 sayılı Kanun, Millî Eğitim Şûrası kararları ve 1739 yer alır.

TuzakOrtak Metin'in kendi amaç listesi olduğunu sanıp ezberlenmiş “on iki genel amaç” gibi bir şıkkı seçmektir. İkinci tuzak, yetkinlik dayanağını Avrupa çerçevesi sanmaktır: metin Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi'ni anar.

✎Boşluk doldurma amaç dayanağı

Öğretim programları sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nun 2. maddesindeki genel amaçlar esas alınarak hazırlanır. Programlar, içinde ifade edilen yetkinlikleri kazandırarak öğrenciyi mesleğe, ve hayata hazırlamayı hedefler.

1739 · Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi · yükseköğretime · 222 · Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi

?Soru çöz

Bir okul müdürü öğretmenler kurulunda yeni programların genel amaçları hakkında şunları söylemiştir:
I. Programlar, 1739 sayılı Kanun'un 2. maddesindeki genel amaçlar ve Kanun'daki temel ilkeler esas alınarak hazırlanmıştır.
II. Okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim programları birbirinin tamamlayıcısıdır.
III. Ortak Metin, genel amaçları kendi içinde on iki madde hâlinde ayrıca sıralar.
Müdürün ifadelerinden hangileri Ortak Metin'e uygundur?

✓ A. I doğrudur, dayanak 1739 m.2 ve temel ilkelerdir; II doğrudur, kademelerdeki bütün çalışmalar birbirini tamamlar. III yanlıştır, Ortak Metin'de numaralı bir genel amaç listesi yoktur. B kademelerin tamamlayıcılığını (II) atlar; C ve D var olmayan listeyi (III) doğru sayar.
KAVRAM · ÖĞRENCİ PROFİLİ

Yetkin ve erdemli insan: ontolojik, epistemolojik, zamansal bütünlük ve aksiyolojik olgunluk

Maarif Modeli · Modelin çerçevesi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaarif Modeli'nin temel yaklaşımı nedir? Aklıselim, kalbiselim, zevkiselim ne demektir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Temel yaklaşım, medeniyet mirasındaki değerlere dayanarak aklıselim, kalbiselim ve zevkiselim nesiller yetiştirmeyi hedefler; bunun için madde-mana, akıl-duygu, nefis-vicdan, insan-toplum ve zaman-mekân dengesini gözetir. Eğitimi hem temel hak hem ödev sayar, bilmeyi sorumlulukla birlikte düşünür, Türkçenin öğretimini temel politika yapar ve disiplinler arası yaklaşımı esas alır.

Temel yaklaşım: denge ve maarif

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Maarif Modeli'nde yetkin ve erdemli insan ne demektir? Ontolojik, epistemolojik, zamansal bütünlük ve aksiyolojik olgunluk nedir?

Kısa cevap: Modelin nihai hedefi yetkin ve erdemli insandır. Yetkinlik bir alanda gerekli bilgi ve beceriye sahip olmak, erdem ise ruhsal olgunluk, yani ahlaken övülen meziyetlerdir. Profil dört kavrama dayanır: insana bakışta ontolojik bütünlük (ruh-beden), bilgiye bakışta epistemolojik bütünlük (bilgi-bilgelik), eğitim sürecine bakışta zamansal bütünlük (geçmişten geleceğe) ve değerlere bakışta aksiyolojik olgunluk (ahlaki bilinç-estetik bakış).

Karne günü bir öğretmen, notu yüksek ama arkadaşına tahammülü olmayan bir öğrenciyi düşünür: “Başarılı mı bu çocuk?” Maarif Modeli bu soruya iki sözcükle cevap verir: yetkin ve erdemli.

Öğrenci profili bölümü önce iki kavramı ayırır. Yetkinlik, belli bir alanda gerekli bilgi ve becerilere sahip olmaktır; erdem, ruhsal olgunluk ya da Ortak Metin'in deyişiyle “ahlaken övülen meziyetler”dir. İkisi birbirini tamamlar: erdemsiz yetkinlik tehlikeli, yetkinliksiz erdem etkisiz kalır. Profil bu yüzden öğrencinin bilgi, beceri, eğilim ve değerlerini birlikte gözetir.

Model insanı ruh ve bedenden oluşan bir varlık olarak görür ve profili dört felsefi bakışa dayandırır. Adları felsefeden gelir ama sorulan şey basittir: insana, bilgiye, zamana ve değere nasıl bakılıyor?

Üç bütünlük ve bir olgunluk: altın kutu, öbür üçünü birleştiren ve değer çerçevesine bağlanan boyuttur.Görsel: Sınav Defteri

Neden üçü “bütünlük”, biri “olgunluk”?

İlk üç kavram parçaları bir araya getirir: ruh ile beden, bilgi ile bilgelik, geçmiş ile gelecek. Dördüncüsü ise bir birleştirme değil bir yükselme anlatır: değer yargılarının zamanla olgunlaşması. Bu yüzden Ortak Metin onu “birleştirici ve tamamlayıcı boyut” diye niteler ve Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'ni onun üzerine kurar. Ezber için bu fark yeter: üç bütünlük + bir olgunluk.

Bir sınıf durumuyla dört kavram

Bir sosyal bilgiler öğretmeni, mahalledeki eski çeşmeyi konu alan bir çalışma yaptırıyor. Öğrencilerin çeşmenin hikâyesini büyüklerinden dinlemesi zamansal bütünlüğe; çeşmenin bakımsızlığını sorgulayıp belediyeye dilekçe taslağı yazması epistemolojik bütünlüğe (bilgiyi kullanmak); taş işçiliğinin güzelliğini fark edip korumaya karar vermesi aksiyolojik olgunluğa; çalışmanın sonunda bahçe gezisiyle hem yorulup hem keyif alması ontolojik bütünlüğe örnektir.

Akılda kalsın: Kavramın kökü neye bakıldığını söyler: onto = varlık (insan: ruh + beden), episteme = bilgi (bilgi + bilgelik), zaman = süreç (geçmiş → gelecek), aksiyo = değer (ahlak + estetik). Üç bütünlük, bir olgunluk; olgunluk Erdem-Değer-Eylem'in temelidir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir sınıf durumu verilir ve hangi kavramla ilişkili olduğu sorulur; ya da kavram ile alt başlığı eşleştirilir.

Tuzak“aksiyolojik bütünlük” ya da “ontolojik olgunluk” gibi karıştırılmış adlardır: olgunluk yalnız aksiyolojiktir. İkinci tuzak, estetiği epistemolojik bütünlüğe koymaktır; estetik bakış açısı aksiyolojik olgunluğun alt adındadır. Üçüncüsü, zamansal bütünlüğü yalnız öğrencinin kendi geçmişi sanmaktır; toplumun ortak geçmişi de dâhildir.

⇄Bilgi eşleştirme kavram → alt başlık

?Soru çöz

Bir öğretmen “Birlikte Yaşama” temalı derste öğrencilerden, depremlerden sonra toplumun geçmişte nasıl dayanıştığını aile büyüklerinden dinleyip bu tecrübeyi bugünkü afet hazırlığıyla ilişkilendirmelerini istemiştir. Öğretmenin bu uygulaması öğrenci profilinin hangi temel kavramıyla en çok ilişkilidir?

✓ C. Toplumun tarihsel tecrübesini bugüne ve geleceğe bağlamak zamansal bütünlüktür; metin öğrencinin toplumla ortak geçmişini eğitimin parçası sayar. A ruh-beden dengesini anlatır, burada beden ya da sağlık yok; B değer yargılarının olgunlaşmasıdır, dayanışma bir değerdir ama vurgu geçmiş-bugün bağıdır; D bilgiye erişme ve düşünme biçimidir, uygulamanın merkezi zaman bağıdır.
MODEL · ÖĞRENCİ PROFİLİ

Öğrenci profilinin on özelliği: ahlaklıdan vatansevere alfabetik bir çember

Maarif Modeli · Modelin çerçevesi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaarif Modeli'nde yetkin ve erdemli insan ne demektir? Ontolojik, epistemolojik, zamansal bütünlük ve aksiyolojik olgunluk nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Modelin nihai hedefi yetkin ve erdemli insandır. Yetkinlik bir alanda gerekli bilgi ve beceriye sahip olmak, erdem ise ruhsal olgunluk, yani ahlaken övülen meziyetlerdir. Profil dört kavrama dayanır: insana bakışta ontolojik bütünlük (ruh-beden), bilgiye bakışta epistemolojik bütünlük (bilgi-bilgelik), eğitim sürecine bakışta zamansal bütünlük (geçmişten geleceğe) ve değerlere bakışta aksiyolojik olgunluk (ahlaki bilinç-estetik bakış).

Yetkin ve erdemli insan: dört kavram

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Maarif Modeli öğrenci profilinin on özelliği nelerdir? Ahlaklı, bilge, cesaretli öğrenci profili neyi kapsar?

Kısa cevap: Öğrenci profili on özelliğe ayrılır: ahlaklı, bilge, cesaretli, estetik, iradeli, merhametli, sağlıklı, sorgulayıcı, üretken ve vatansever. Her özelliğin 5–7 bileşeni vardır (toplam 61); ör. bilge öğrenci bağımsız ve özgür düşünen, belagat sahibi, bilgilerini paylaşan, ilme ulaşan ve estetik duyarlılık sahibi biridir.

Rehberlik servisinin panosuna on kelime asılır; bir veli “Bunlar karne notu mu?” diye sorar. Hayır, bunlar okulun yetiştirmek istediği insanın on yüzüdür.

Ortak Metin'in bilgi görselinde “yetkin ve erdemli insan” bir çemberin merkezindedir; çemberin iki yayında ruh ve beden yazar. Etrafında on profil özelliği dizilir ve her birinin altında birkaç somut bileşen sıralanır. Ezberi kolaylaştıran ilk ipucu, özelliklerin hem görselde hem metinde alfabetik sırayla verilmesidir: A, B, C, E, İ, M, S, S, Ü, V.

Ortak Metin'deki bilgi görselinin sadeleştirilmiş hâli: on özellik alfabetik sırayla, saat yönünde; parantezdeki sayılar bileşen sayısıdır.Görsel: Sınav Defteri

On özellik dört kümede

Alfabe sırayı verir, anlam ise kümeyi. Ortak Metin özellikleri gruplamaz; ezberi kolaylaştırmak için onları burada dört aileye ayırıyoruz, böylece bileşenler de yerine oturur:

On özellik, dört aile (sınavın en çok sorduğu bileşenle)
AileÖzelliklerAyırt ettiren bileşen
ZihinBilge · Sorgulayıcı · Üretkenbelagat sahibi (Bilge) · esnek (Sorgulayıcı) · yaratıcı (Üretken)
GönülAhlaklı · Merhametli · Vatanseveradil (Ahlaklı) · affedici (Merhametli) · Türkçeye sahip çıkan (Vatansever)
İradeCesaretli · İradeliinisiyatif alan (Cesaretli) · ilkeli (İradeli)
Beden ve beğeniSağlıklı · Estetikmanevi sağlığını koruyan (Sağlıklı) · seçici (Estetik)
Tam liste: on özelliğin 61 bileşeni
On profil özelliği ve bileşenleri (Ortak Metin)
KümeÖzellikBileşenleri
Zihin
düşünen, üreten
Bilge (5)bağımsız ve özgür düşünen · belagat sahibi · bilgilerini paylaşan · ilme ulaşan · estetik duyarlılık sahibi
Sorgulayıcı (6)meraklı · eleştirel düşünen · araştırmacı · esnek · iş birliği yapan · problem çözen
Üretken (6)hayal ve hedefleri olan · çalışkan · öğrenmeye istekli · azimli ve sabırlı · iletişime ve dayanışmaya açık · yaratıcı
Gönül
ahlak, şefkat, aidiyet
Ahlaklı (7)adil · başkalarının haklarına saygı duyan · tabiata ve toplumsal sorunlara duyarlı · güvenilir · saygılı · doğru · dürüst
Merhametli (6)şefkatli · affedici · iyiliksever · yardımsever · paylaşımcı · sevecen
Vatansever (7)bayrağını seven · Türkçeye sahip çıkan · vatanını, milletini seven ve savunan · gelişmiş bir devlet bilincine sahip olan · ülke çıkarlarını üstün tutan · vatandaşlık hak ve sorumluluklarını bilen · millî kültürüne ve manevi değerlere bağlı
İrade
karakterin gücü
Cesaretli (6)yiğit ve mert · risk alan · inisiyatif alan · öfkesini kontrol eden · destekleyici · girişimci
İradeli (6)kararlı ve iddialı · tutarlı · ilkeli · kendine güvenen · öfkesini kontrol eden · sorumluluk alan
Beden ve beğeniSağlıklı (6)sağlıklı beslenen · düzenli uyuyan ve dinlenen · düzenli spor ve egzersiz yapan · temiz · bağımlılıktan kaçınan ve bağımlılıkla mücadele eden · manevi sağlığını koruyan
Estetik (6)güzelliğe duyarlı · olgun · seçici · zarif · ölçülü · sanatsal yeteneklerini bilen ve kullanan

Karışan bileşenler

Sınavın en sevdiği yer, bir bileşenin beklenmedik bir özelliğin altında durmasıdır. “Öfkesini kontrol eden” iki kez geçer: hem cesaretli hem iradeli öğrencide. “Estetik duyarlılık sahibi” estetik özelliğinde değil, bilge öğrencidedir; estetik özelliğinde ise “güzelliğe duyarlı” vardır. “Esnek” ve “iş birliği yapan” sorgulayıcının, “iletişime ve dayanışmaya açık” üretkenin bileşenidir. “Temiz” sağlıklı öğrencinin, “Türkçeye sahip çıkan” vatanseverin listesindedir. “Manevi sağlığını koruyan” ise ahlaklının değil, sağlıklının altındadır; çünkü Ortak Metin ruh sağlığını da sağlığın parçası sayar.

Akılda kalsın: Sıra alfabetik: A-B-C-E-İ-M-S-S-Ü-V (Ahlaklı, Bilge, Cesaretli, Estetik, İradeli, Merhametli, Sağlıklı, Sorgulayıcı, Üretken, Vatansever). Yedişer bileşen yalnız iki uçta: ilk (Ahlaklı) ve son (Vatansever); beş bileşenle en kısa liste Bilge'nin; gerisi altışar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir bileşen verilir, hangi profil özelliğine ait olduğu sorulur; ya da “Aşağıdakilerden hangisi … öğrencinin bileşenlerinden biri değildir?” Tuzak, sözcüğün kendisine kanmaktır: “estetik duyarlılık sahibi” bilge öğrencidedir, “manevi sağlığını koruyan” sağlıklı öğrencidedir.

Tuzakİkinci tuzak, “öfkesini kontrol eden”in tek yerde olduğunu sanmaktır; iki özellikte de geçer. Ayrıca profil özellikleri değerlerle karıştırılır: “merhametli” bir profil özelliği, “merhamet” ise bir değerdir.

⇄Bilgi eşleştirme bileşen → profil özelliği

?Soru çöz

Ortak Metin'deki öğrenci profiline göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. “Estetik duyarlılık sahibi” bilge öğrencinin bileşenidir; estetik özelliğinde “güzelliğe duyarlı” yer alır. B doğrudur, manevi sağlık sağlıklı öğrencinin altındadır; C doğrudur, iş birliği sorgulayıcının bileşenidir; D doğrudur, öfkesini kontrol etmek hem iradeli hem cesaretli öğrencide geçer.
MODEL · PROGRAM TASARIMI

Bütüncül eğitimden program tasarımına: modelin yenilikleri ve yeni terimleri

Maarif Modeli · Modelin çerçevesi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaarif Modeli öğrenci profilinin on özelliği nelerdir? Ahlaklı, bilge, cesaretli öğrenci profili neyi kapsar?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Öğrenci profili on özelliğe ayrılır: ahlaklı, bilge, cesaretli, estetik, iradeli, merhametli, sağlıklı, sorgulayıcı, üretken ve vatansever. Her özelliğin 5–7 bileşeni vardır (toplam 61); ör. bilge öğrenci bağımsız ve özgür düşünen, belagat sahibi, bilgilerini paylaşan, ilme ulaşan ve estetik duyarlılık sahibi biridir.

On profil özelliği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bütüncül eğitim yaklaşımı nedir? Maarif Modeli program tasarımı hangi bileşenlerden oluşur, önceki programlardan farkı nedir?

Kısa cevap: Bütüncül eğitim yaklaşımı insanın zihinsel, sosyal, duygusal, fiziksel ve ahlaki gelişimini birlikte ele alır ve modelin kuramsal temelidir. Maarif Modeli bu yaklaşımı bir modele, model de program tasarımına dönüştürür: temel yaklaşım ve öğrenci profilinden beceri-içerik çerçevesine, oradan öğrenme çıktısı, öğrenme kanıtı, öğrenme-öğretme yaşantıları, farklılaştırma ve öğretmen yansıtmalarına uzanan ilişkisel ve döngüsel bir yapı. Kazanımın yerini öğrenme çıktısı almıştır.

Yıllık planı açan bir öğretmen, alıştığı “kazanım” sütununu bulamaz; yerinde “öğrenme çıktısı ve süreç bileşenleri” yazar. Değişen yalnız ad değildir.

Ortak Metin §1.4'ün başlığı yolu özetler: bütüncül eğitim yaklaşımından program tasarımına. Üç basamak vardır. Bütüncül eğitim yaklaşımı insanı bir bütün olarak ele alır ve modelin kuramsal temelidir. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli bu yaklaşıma göre bütün bileşenleri sistematik biçimde birleştiren modeldir. Program tasarımı ise modelin hedeflediği profili gerçekleştirecek programların geliştirilme ilkeleridir.

Modelin ana hedefi bireyin zihinsel, sosyal, duygusal, fiziksel ve ahlaki gelişimidir; bu hedef yalnız programlarla değil, birlikte çalışan beş unsurla gerçekleşir: öğretim programları, projeler ve programlar, sosyal etkinlikler, dijital ekosistem ve öğretmen gelişimi. Okul yöneticisinin işi de buradadır: programı uygulatmak kadar etkinlikleri, dijital ortamı ve öğretmen gelişimini aynı hedefe bağlamak.

Ortak Metin'deki “program geliştirme tasarımı” görselinin akış hâli; öğrenme çıktısı, beceri ile içeriğin buluştuğu düğümdür.Görsel: Sınav Defteri

Örgü: aynı kavram, farklı görev

Ortak Metin beceri, eğilim, değer ve okuryazarlıkları bir örgü gibi birbirine bağlar. Aynı sözcük farklı başlıklarda farklı iş görebilir: eleştirel düşünme eyleme dönüşünce bir beceri, düşünmeyi tetikleyen zihinsel örüntü olunca eleştirel bakma eğilimidir; sorumluluk bir beceriyi eyleme geçirirken eğilim, duygu ve davranışı biçimlendirirken değerdir. Bu ayrımı Programlar arası bileşenler sayfasında bir tabloyla toplayacağız.

Modelin dokuz yeniliği ve yeni terimler

§1.4'teki madde listesi modelin öne çıkardıklarını sayar; aşağıdaki tablo onları önceki programlarla karşılaştırarak gruplar.

Önceki programlar ve Maarif Modeli
KonuÖnceki alışkanlıkMaarif Modeli
HedefKazanımÖğrenme çıktısı (bilgi kümesi + beceri; süreç bileşenleriyle)
İçerikKonu listesiİçerik çerçevesi; bilgi kataloğu değil, sağlam ve dayanıklı bilgi
SüreçÖğretme-öğrenme etkinlikleriÖğrenme-öğretme yaşantıları; öğrenci etkin, öğrenme sorumluluğunu alır
DeğerlendirmeAğırlıkla sonuç odaklı sınavÖğrenme kanıtları; somut, gözlenebilir; süreç ve durum temelli
Bireysel farklılıkYarıştırıcı sıralamaFarklılaştırılmış öğretim; yarıştırıcı ve ayrıştırıcı anlayıştan uzak
Değerler ve becerilerAyrı başlıklarProgramlar arası bileşenler; tüm derslere nüfuz eder
Öğrenme ortamıSınıf içiProgram dışı etkinlikler, okul dışı deneyimler; esnek ve özgür ortam

Listede üç vurgu daha vardır: Türkçenin doğru ve etkili kullanımına titizlik; bilim ve teknolojinin yalnız tüketicisi değil üreticisi ve yöneticisi olan, dijital yetkinliğe ve hayat boyu öğrenme kültürüne sahip bireyler; bilgi kümeleri ile beceriler, eğilimler ve programlar arası bileşenler arasında ilişkisel ve döngüsel bir yapı.

Akılda kalsın: Üç basamak: yaklaşım (bütüncül eğitim) → model (TYMM) → tasarım (programlar). Eski-yeni çiftleri: kazanım → öğrenme çıktısı, ölçme-değerlendirme → öğrenme kanıtları, etkinlikler → öğrenme-öğretme yaşantıları, konu → içerik çerçevesi. Hedefin beş unsuru: program, proje, sosyal etkinlik, dijital ekosistem, öğretmen gelişimi.
Karışan sayılar ve terimler (bu sayfa)
Ne?SayıNeyle karışır?
Modelin bileşeni4Beceriler Çerçevesi'nin 5 kümesiyle
“Selim” · denge3 · 5akıl-kalp-zevk; madde-mana … zaman-mekân (listeye “bilgi-beceri” eklenmez)
Genel amaç dayanağı1739 m.2Ortak Metin'de numaralı amaç listesi yok; 222 değil
Ortak Metin'in başvuru alanı6hedefin 5 unsuruyla (program, proje, sosyal etkinlik, dijital ekosistem, öğretmen gelişimi)
Profilin temel kavramı4 = 3 + 1üç bütünlük + bir olgunluk (yalnız aksiyolojik “olgunluk”)
Profil özelliği · bileşen10 · 617'şer: Ahlaklı ve Vatansever; 5: Bilge; “öfkesini kontrol eden” iki yerde
Gelişim yönleri (iki beşli)5 · 5insan: zihinsel, duygusal, bedensel, sosyal, manevi · ana hedef: zihinsel, sosyal, duygusal, fiziksel, ahlaki
Sınavda

Nasıl sorulurEski bir terim verilip yeni karşılığı sorulur ya da “Maarif Modeli'nin öne çıkardığı özelliklerden biri değildir?” denir.

Tuzak“yarıştırıcı ve seçici değerlendirme” gibi modelin açıkça reddettiği bir anlayışı yenilik diye sunmaktır. İkinci tuzak, bütüncül eğitimi “model”, Maarif Modeli'ni “kuramsal temel” diye ters vermektir: kuramsal temel bütüncül eğitim yaklaşımıdır. Üçüncüsü, iki beşli listeyi karıştırmaktır: insanın gelişim yönleri bir yerde “zihinsel, duygusal, bedensel, sosyal, manevi”, ana hedefte “zihinsel, sosyal, duygusal, fiziksel, ahlaki” diye geçer.

↕Sıralama program tasarımı akışı

  1. Öğrenme çıktılarının yazılması
  2. Öğretim programlarının temel yaklaşımı
  3. Öğretmen yansıtmaları
  4. Kavramsal beceriler, alan becerileri ve içerik çerçevesi
  5. Öğrenme kanıtları ve öğrenme-öğretme yaşantıları
  6. Öğrenci profili: yetkin ve erdemli insan

?Soru çöz

Bir müdür yardımcısı, öğretmenlere Maarif Modeli'nin yeniliklerini şöyle özetlemiştir:
I. Dersin hedefleri kazanım yerine öğrenme çıktısı olarak yazılır.
II. Somut öğrenme kanıtlarıyla süreç ve durum temelli ölçme ve değerlendirmeye yer verilir.
III. Okul dışı öğrenme deneyimleri sunan program dışı etkinliklere yer verilir.
Bu ifadelerden hangileri Ortak Metin'e uygundur?

✓ D. Üçü de Ortak Metin'de yer alır: I dersin hedefleri öğrenme çıktısı diye ifade edilir; II süreç ve durum temelli değerlendirme ve somut öğrenme kanıtları öne çıkar; III program dışı etkinlikler okul dışı deneyim sunar. A, B ve C doğru bir öncülü dışarıda bırakır; modelin reddettiği şey yarıştırıcı ve ayrıştırıcı değerlendirmedir.

Karma tekrar

Bu sayfadan karışık 6 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Ortak Metin'deki öğrenci profiline göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. “Estetik duyarlılık sahibi” bilge öğrencinin bileşenidir; estetik özelliğinde “güzelliğe duyarlı” yer alır. B doğrudur, manevi sağlık sağlıklı öğrencinin altındadır; C doğrudur, iş birliği sorgulayıcının bileşenidir; D doğrudur, öfkesini kontrol etmek hem iradeli hem cesaretli öğrencide geçer.Kaynak: bu sayfa · On profil özelliği

?Soru 2

Ortak Metin'deki “öğretim programlarının temel yaklaşımı” ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. İlişki tersine çevrilmiştir: esas olan disiplinler arası yaklaşımdır, disiplinler üstü ve ötesi yaklaşımlar gerektiğinde kullanılır. A doğrudur, eğitim hayat boyu temel hak sayılır (ayrıca ödevdir); B doğrudur, bilgiye sahip olmak sorumluluk yükler; C doğrudur, Türkçe her kademede temel politikadır.Kaynak: bu sayfa · Temel yaklaşım: denge ve maarif

?Soru 3

Bir müdür yardımcısı, öğretmenlere Maarif Modeli'nin yeniliklerini şöyle özetlemiştir:
I. Dersin hedefleri kazanım yerine öğrenme çıktısı olarak yazılır.
II. Somut öğrenme kanıtlarıyla süreç ve durum temelli ölçme ve değerlendirmeye yer verilir.
III. Okul dışı öğrenme deneyimleri sunan program dışı etkinliklere yer verilir.
Bu ifadelerden hangileri Ortak Metin'e uygundur?

✓ D. Üçü de Ortak Metin'de yer alır: I dersin hedefleri öğrenme çıktısı diye ifade edilir; II süreç ve durum temelli değerlendirme ve somut öğrenme kanıtları öne çıkar; III program dışı etkinlikler okul dışı deneyim sunar. A, B ve C doğru bir öncülü dışarıda bırakır; modelin reddettiği şey yarıştırıcı ve ayrıştırıcı değerlendirmedir.Kaynak: bu sayfa · Bütüncül eğitimden program tasarımına

?Soru 4

Bir öğretmen “Birlikte Yaşama” temalı derste öğrencilerden, depremlerden sonra toplumun geçmişte nasıl dayanıştığını aile büyüklerinden dinleyip bu tecrübeyi bugünkü afet hazırlığıyla ilişkilendirmelerini istemiştir. Öğretmenin bu uygulaması öğrenci profilinin hangi temel kavramıyla en çok ilişkilidir?

✓ C. Toplumun tarihsel tecrübesini bugüne ve geleceğe bağlamak zamansal bütünlüktür; metin öğrencinin toplumla ortak geçmişini eğitimin parçası sayar. A ruh-beden dengesini anlatır, burada beden ya da sağlık yok; B değer yargılarının olgunlaşmasıdır, dayanışma bir değerdir ama vurgu geçmiş-bugün bağıdır; D bilgiye erişme ve düşünme biçimidir, uygulamanın merkezi zaman bağıdır.Kaynak: bu sayfa · Yetkin ve erdemli insan: dört kavram

?Soru 5

Bir okul müdürü öğretmenler kurulunda yeni programların genel amaçları hakkında şunları söylemiştir:
I. Programlar, 1739 sayılı Kanun'un 2. maddesindeki genel amaçlar ve Kanun'daki temel ilkeler esas alınarak hazırlanmıştır.
II. Okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim programları birbirinin tamamlayıcısıdır.
III. Ortak Metin, genel amaçları kendi içinde on iki madde hâlinde ayrıca sıralar.
Müdürün ifadelerinden hangileri Ortak Metin'e uygundur?

✓ A. I doğrudur, dayanak 1739 m.2 ve temel ilkelerdir; II doğrudur, kademelerdeki bütün çalışmalar birbirini tamamlar. III yanlıştır, Ortak Metin'de numaralı bir genel amaç listesi yoktur. B kademelerin tamamlayıcılığını (II) atlar; C ve D var olmayan listeyi (III) doğru sayar.Kaynak: bu sayfa · Programların genel amaçları

?Soru 6

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni'ndeki Beceriler Çerçevesi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi bu çerçevenin kümelerinden biri değildir?

✓ B. Çatı değerler (saygı, sorumluluk, adalet) Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'ne aittir; Beceriler Çerçevesi'nde değer yoktur. A eğilimler beceri çerçevesinin üçüncü kümesidir; C okuryazarlık becerileri beşinci kümedir, bütün derslerde ortaktır; D sosyal-duygusal öğrenme becerileri dördüncü kümedir.Kaynak: bu sayfa · Modelin çerçevesi: dört taş
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Maarif Modeli soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →