Öğrenme çıktıları çerçevesi: kavramsal beceriler, eğilimler ve alan becerileri

Maarif Modeli'nin beceri haritasını; kavramsal becerilerin üç düzeyini, eğilim gruplarını, alan becerilerini ve bir öğrenme çıktısının nasıl yazıldığını öğren.

6 durakEKYS · AGS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
BECERİ · KAVRAMSAL

Kavramsal beceriler: temel, bütünleşik ve üst düzey düşünme becerileri

Maarif Modeli · Öğrenme çıktıları çerçevesi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye Yüzyılı Maarif Modeli nedir, hangi bileşenlerden oluşur?Bağlantılı konudan (Maarif Modeli). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM), MEB'in yeni öğretim programlarının ortak çatısıdır. Ortak Metin onu “sistematik ve bütüncül bir eğitim modeli” diye tanımlar; dört bileşeni öğretim programlarının temel yaklaşımı, öğrenci profili, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi ve Beceriler Çerçevesi'dir. Şiarı “Köklerden Geleceğe”dir.

Modelin çerçevesi: dört taş

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Maarif Modeli'nde kavramsal beceriler nelerdir? Temel, bütünleşik ve üst düzey düşünme becerileri arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Kavramsal beceriler üç boyutludur: temel beceriler karmaşık süreç gerektirmeden edinilen ve gözlenebilen eylemlerdir (saymak, okumak, ölçmek…); bütünleşik beceriler süreç modellemesi yapılabilen yirmi beceridir; üst düzey düşünme becerileri en az iki bütünleşik beceriyi içeren üç beceridir: karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme. Temel ve bütünleşik beceriler arasında aşamalılık yoktur.

Bir matematik öğretmeni zümreye sorar: “Öğrenci önce çözümlemeyi mi öğrenmeli, problem çözmeyi mi?” Ortak Metin'in cevabı bir merdiven değil, bir binadır.

Maarif Modeli sayfasında gördüğümüz Beceriler Çerçevesi'nin ilk kümesi kavramsal becerilerdir. Ortak Metin bu bölümün amacını açıkça koyar: soyut zihinsel süreçleri adım adım görünür kılmak, öğrencinin düşünmesini somutlaştırmak. “Analiz et” demek yetmez; analizin hangi adımlardan oluştuğu yazılır. Bu adımlara süreç bileşeni denir.

“Kavramsal beceri” terimi de bunun için seçilmiştir: becerilerin ilişkisel süreç bileşenlerini ortak bir yapıda anlatan çatı adıdır. Altında iç içe geçmiş üç boyut vardır.

Temel ve bütünleşik beceriler üst düzey düşünmeyi taşıyan iki sütundur; biri ötekinin basamağı değildir.Görsel: Sınav Defteri
Üç boyut yan yana
BoyutTanımın özüSayıSüreç bileşeni
Temel becerilerKarmaşık süreç gerektirmeden edinilen, gözlenebilen eylemlerSayılmaz, örneklenir (saymak, okumak, ölçmek, kaydetmek…)Yok
Bütünleşik becerilerSüreç modellemesi yapılabilen eylemler20Her birinde 2–5 adım
Üst düzey düşünmeBütünleşik becerilerden en az ikisini içeren, çok boyutlu zihinsel süreç3Var; adımları çoğunlukla bütünleşik becerilerdir

Muhakeme (akıl yürütme) bütünleşik becerisinin üç alt türü vardır: tümevarımsal, tümdengelimsel ve analojik akıl yürütme. Temel becerilerin ise numaralı bir listesi yoktur, çünkü tanımları gereği adım adım modellenmezler.

Ek bilgi: programlardaki beceri kodlarını okumak

Ortak Metin ve ders programları becerilere kod verir; kod bir adres gibi okunur. KB1 temel, KB2 bütünleşik, KB3 üst düzey düşünme becerileridir. KB2.4 “kavramsal beceri, bütünleşik düzey, 4. beceri” yani çözümlemedir; KB2.4.SB1 onun ilk süreç bileşenidir (“parçaları belirlemek”). Muhakemenin alt türleri bir basamak daha iner: KB2.16.1 tümevarımsal, KB2.16.2 tümdengelimsel, KB2.16.3 analojik akıl yürütme. Üst düzey beceriler KB3.1 karar verme, KB3.2 problem çözme, KB3.3 eleştirel düşünmedir. Eğilimler de aynı mantıkla kodlanır: E1 benlik, E2 sosyal, E3 entelektüel (ör. E3.1 muhakeme). Kodların tamamı Bütünleşik beceriler ve Eğilimler konularının tam listelerinde ve sayfa sonundaki karışan sayılar tablosundadır.

Akılda kalsın: Üç düzey: temel, bütünleşik, üst düzey. Sayılar: temel beceriler örneklenir, bütünleşik 20, üst düzey 3. Yapı bir merdiven değil bir binadır: temel ve bütünleşik sütun, üst düzey çatı; Ortak Metin “aşamalı bir durum olmaksızın” der.
Sınavda

Nasıl sorulurSayfanın payı: EKYS'de %30'luk Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli alanının içinde, beceri ve eğilim listeleriyle; GYS şube müdürü duyurusunda Maarif Modeli sorusu yoktur. Bir eylem verilir ve hangi düzeyde olduğu sorulur (“ölçmek” temel, “sınıflandırma” bütünleşik, “problem çözme” üst düzey).

TuzakDüzeyleri basamak sanıp “temel beceriler kazanılmadan bütünleşik becerilere geçilemez” öncülünü doğru saymaktır; metin aşamalılığı açıkça reddeder. İkinci tuzak, “okumak” gibi temel bir eylemi Türkçe alan becerisi “okuma” ile karıştırmaktır: biri kavramsal temel beceri, öteki alan becerisidir.

⇄Bilgi eşleştirme eylem → düzey

?Soru çöz

Zümre toplantısında kavramsal becerilerle ilgili şu ifadeler tartışılıyor:
I. Üst düzey düşünme becerileri, bütünleşik becerilerden en az ikisini içerir.
II. Temel beceriler kazanılmadan bütünleşik becerilerin öğretimine geçilmez; düzeyler aşamalıdır.
III. Saymak, çizmek ve kaydetmek temel becerilere örnektir.
Ortak Metin'e göre bu ifadelerden hangileri doğrudur?

✓ C. I üst düzey düşünme becerilerinin tanımıdır; III metindeki temel beceri örnekleridir. II yanlıştır: Ortak Metin temel ve bütünleşik becerilerin “aşamalı bir durum olmaksızın” üst düzey düşünmenin alt yapısını oluşturduğunu söyler; II bu ilişkiyi basamağa çevirir. A III'ü eksik bırakır; B ve D yanlış olan II'yi içerir.
BECERİ · BÜTÜNLEŞİK

Yirmi bütünleşik beceri: dört ailede ezber yerine anlam

Maarif Modeli · Öğrenme çıktıları çerçevesi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaarif Modeli'nde kavramsal beceriler nelerdir? Temel, bütünleşik ve üst düzey düşünme becerileri arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kavramsal beceriler üç boyutludur: temel beceriler karmaşık süreç gerektirmeden edinilen ve gözlenebilen eylemlerdir (saymak, okumak, ölçmek…); bütünleşik beceriler süreç modellemesi yapılabilen yirmi beceridir; üst düzey düşünme becerileri en az iki bütünleşik beceriyi içeren üç beceridir: karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme. Temel ve bütünleşik beceriler arasında aşamalılık yoktur.

Kavramsal becerilerin üç düzeyi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Maarif Modeli'nde bütünleşik beceriler nelerdir? 20 bütünleşik beceri ve kodları nedir?

Kısa cevap: Ortak Metin yirmi bütünleşik beceri tanımlar; gözlemleme, çözümleme, sınıflandırma, çıkarım yapma, değerlendirme bunlardandır. Her birinin adım adım süreç bileşenleri vardır. Kod sırası bir mantık izlemediği için yirmi beceri, bilgiyle ne yaptıklarına göre dört ailede daha kolay akılda kalır: bilgiyi edinme, düzenleme, ondan sonuç çıkarma, yargılama ve ifade.

Öğretmenler kurulunda bir öğretmen yirmi beceriyi tahtaya alt alta yazar ve iç çeker. Müdür yardımcısı listeyi silip dört sütuna yeniden yazar; sınıf rahatlar.

Yirmi beceriyi kod sırasıyla ezberlemek zordur, çünkü sıra bir mantık izlemez. Daha kolay yol, becerinin bilgiyle ne yaptığına bakmaktır: bilgiyi topluyor mu, düzenliyor mu, ondan sonuç mu çıkarıyor, yoksa onu yargılayıp ifade mi ediyor? Aşağıdaki dört aile Ortak Metin'in değil bizim ezber düzenimizdir; adlar ise metindeki gibidir. Kodlar ve her becerinin özü ek bilgidedir.

Becerinin adını değil, bilgiyle ne yaptığını sor: toplayan, düzenleyen, sonuç çıkaran, yargılayan.Görsel: Sınav Defteri

Bir beceri hangi aileye girer? Ölçüt, becerinin bilgiye ne kattığıdır:

  • Topluyor (gözlemleme, bilgi toplama, sorgulama): elde olmayan bilgiyi duyuyla, kaynakla ya da soruyla dışarıdan getirir; ürünü henüz işlenmemiş ham veridir.
  • Düzenliyor (özetleme, çözümleme, sınıflandırma, karşılaştırma, yapılandırma, sentezleme): yeni bilgi eklemez; eldekini kısaltır, parçalar, gruplar, yan yana koyar ya da yeniden bir bütün kurar.
  • Sonuç çıkarıyor (genelleme, çıkarım yapma, iki tahmin becerisi, muhakeme, mantıksal denetleme): eldeki bilgiden onda açıkça yazmayan bir önermeye, örüntüye ya da öngörüye geçer; mantıksal denetleme bu geçişin doğruluğunu sınar.
  • Yargılıyor ve ifade ediyor (çelişki giderme, yorumlama, yansıtma, değerlendirme, tartışma): bilgiye bir anlam, değer ya da tutum biçer ve bunu söze döker, savunur ya da kendi deneyimine taşır.
Tam liste: yirmi bütünleşik beceri, kodları ve özleri
Yirmi bütünleşik beceri, dört ailede
AileKod · beceriÖzü (kendi anlatımımızla)
1. Bilgiyi edinmeKB2.2 GözlemlemeNesne ve olayların özelliklerini duyularla belirleme
KB2.6 Bilgi toplamaİstenen bilgiyi bulma, doğrulama, kaydetme
KB2.8 SorgulamaMerak edileni tanımlayıp anlamlı sorular sorma, bilgiyi değerlendirme
2. Bilgiyi düzenlemeKB2.3 ÖzetlemeÖzü kısaltarak kendi cümleleriyle aktarma
KB2.4 ÇözümlemeBütünü parçalara ayırıp parçalar arası ilişkiyi bulma
KB2.5 SınıflandırmaÖzelliklere göre gruplara ayırma
KB2.7 KarşılaştırmaBenzerlik ve farkları belirleme
KB2.13 Yapılandırmaİlişkileri görüp uyumlu bir bütün kurma
KB2.20 SentezlemeParçaları birleştirip özgün bir bütün oluşturma
3. Bilgiden sonuç çıkarmaKB2.9 GenellemeOrtak özelliklerden örüntüye, örüntüden önermeye
KB2.10 Çıkarım yapmaÖnerme ve varsayımdan sonuca ulaşma
KB2.11 Gözleme dayalı tahmin etmeÖn gözlem ya da deneyimden yargıya varma
KB2.12 Mevcut bilgiye/veriye dayalı tahmin etmeEldeki veriyle hesap yapıp ileriye yönelik yargı
KB2.16 Muhakeme (akıl yürütme)Tümevarım (2.16.1), tümdengelim (2.16.2) ya da analojiyle (2.16.3) çıkarım
KB2.19 Mantıksal denetlemeÖnerme ve çıkarımı biçimsel akıl ilkelerine göre sınama
4. Yargılama ve ifadeKB2.1 Çelişki gidermeTutarsızlığı bulup çözüm yolu seçme ve değerlendirme
KB2.14 YorumlamaBağlamından koparmadan yeniden açıklama
KB2.15 YansıtmaDeneyimi gözden geçirip geleceğe dönük çıkarım ve değerlendirme
KB2.17 DeğerlendirmeÖlçüt koyma, ölçme, karşılaştırma, yargıya varma
KB2.18 TartışmaGörüşü mantıkla temellendirme, çelişkiyi bulma, çürütme ya da kabul

En çok karışan altı beceri

Sınavda bir sınıf durumu verilir ve öğrencinin hangi beceriyi kullandığı sorulur; ayırt edici olan süreç bileşenleridir. Çözümleme bütünden parçaya gider (parçaları ve aralarındaki ilişkileri belirlemek). Sentezleme ters yöndedir: parçalardan özgün bir bütün. Yapılandırma ise ikisinin arasında durur: hiyerarşik, nedensel ya da mantıksal ilişkileri ortaya koyup ön bilgiyle uyumlu bir bütün kurar; vurgu özgünlükte değil uyumdadır.

Özetleme kısaltır ve kendi cümlesiyle aktarır; adımları çözümleme, sınıflandırma ve yorumlamadır. Yorumlama kısaltmaz, anlamı değiştirmeden ve bağlamdan koparmadan yeniden ifade eder. İki tahmin becerisi kaynaklarıyla ayrılır: gözleme dayalı tahmin ön gözlem ve deneyime, mevcut bilgiye/veriye dayalı tahmin verinin üzerinde yapılan kurala dayalı hesaplamaya dayanır. Değerlendirme dört adımla tanınır: ölçüt belirlemek, ölçmek, sonucu ölçütle karşılaştırmak, yargıda bulunmak. Yansıtma ise bir deneyimi geriye dönüp gözden geçirmek ve çıkarımı gelecekteki durumlara taşımaktır.

Ek bilgi: birkaç becerinin süreç bileşenleri

Sınıflandırma (KB2.5): değişkenleri/ölçütleri belirlemek → ayrıştırmak ya da bölmek → tasnif etmek → etiketlemek. Karşılaştırma (KB2.7): özellikleri belirlemek → benzerlikleri listelemek → farklılıkları listelemek. Sorgulama (KB2.8): merak ettiği konuyu tanımlamak → soru sormak → bilgi toplamak → doğruluğu değerlendirmek → çıkarım yapmak. Tartışma (KB2.18): mantıksal temellendirme → çelişki ve tutarsızlıkları tespit → çürütmek ya da kabul etmek.

Akılda kalsın: Dört aile, bir soru: bilgiyle ne yapıyor? Topluyor · düzenliyor · sonuç çıkarıyor · yargılıyor ve ifade ediyor: 3 + 6 + 6 + 5 = 20. Karışan üçlü: çözümleme bütünden parçaya, sentezleme parçadan özgün bütüne, yapılandırma ilişkiden uyumlu bütüne.
Sınavda

Nasıl sorulur“Öğretmen önce ölçütleri belirlemiş, ürünleri ölçmüş, sonuçları ölçütlerle karşılaştırıp karar vermiştir; hangi beceri?” gibi süreç bileşenlerinden beceriyi buldurur ya da “Aşağıdakilerden hangisi bütünleşik becerilerden biri değildir?” diye sorar.

TuzakÜst düzey bir beceriyi (problem çözme, karar verme, eleştirel düşünme) bütünleşik listesine sokmaktır. İkinci tuzak, “muhakeme”yi yalnız eğilim sanmaktır: muhakeme hem bütünleşik beceri hem entelektüel eğilimdir.

⇄Bilgi eşleştirme süreç → beceri

?Soru çöz

Bir fen bilimleri öğretmeni, öğrencilerinden okul bahçesindeki bitkileri önce hangi özelliğe göre ayıracaklarını belirlemelerini, ardından bitkileri bu özelliğe göre ayırıp gruplamalarını ve her gruba bir ad vermelerini istemiştir. Öğrencilerin bu etkinlikte kullandığı bütünleşik beceri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Ölçüt belirlemek, ayrıştırmak, tasnif etmek ve etiketlemek (ad vermek) sınıflandırmanın dört süreç bileşenidir. B karşılaştırma benzerlik ve farkları listelemekle biter, gruplama ve adlandırma yoktur; C genelleme ortak özelliklerden önermeye varır; D gözlemleme veri toplayıp kaydeder, gruplara ad vermez.
BECERİ · ÜST DÜZEY

Üst düzey düşünme becerileri: karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme ve fiziksel beceriler

Maarif Modeli · Öğrenme çıktıları çerçevesi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaarif Modeli'nde bütünleşik beceriler nelerdir? 20 bütünleşik beceri ve kodları nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ortak Metin yirmi bütünleşik beceri tanımlar; gözlemleme, çözümleme, sınıflandırma, çıkarım yapma, değerlendirme bunlardandır. Her birinin adım adım süreç bileşenleri vardır. Kod sırası bir mantık izlemediği için yirmi beceri, bilgiyle ne yaptıklarına göre dört ailede daha kolay akılda kalır: bilgiyi edinme, düzenleme, ondan sonuç çıkarma, yargılama ve ifade.

Yirmi bütünleşik beceri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Maarif Modeli'nde üst düzey düşünme becerileri nelerdir? Karar verme, problem çözme ve eleştirel düşünmenin süreç bileşenleri nelerdir?

Kısa cevap: Üç üst düzey düşünme becerisi vardır: karar verme (altı süreç bileşeni), problem çözme (beş) ve eleştirel düşünme (üç). Her biri bütünleşik becerilerden en az ikisini içerir; ör. problem çözme yapılandırma, özetleme, tahmin etme, akıl yürütme ve yansıtma/değerlendirmeden oluşur. Fiziksel becerilerin ise ayrı, numaralı bir listesi yoktur; diğer becerilerle birlikte ele alınır.

Okulun bahçe kapısında her sabah servis yoğunluğu yaşanır. Müdür, öğrenci meclisine sorunu bırakır; meclis bir hafta sonra bir plan getirir. Bu hafta, üç üst düzey becerinin üçünün de çalıştığı haftadır.

Üst düzey düşünme becerileri tek bir eylem değil, birkaç bütünleşik becerinin bir arada yürütülmesidir. Ortak Metin'in tanımı kısadır: bütünleşik becerilerden en az ikisini içeren ve çok boyutlu zihinsel süreç gerektiren eylemler. Bu yüzden süreç bileşenlerinin çoğu, önceki konuda gördüğümüz bütünleşik becerilerin adlarıyla aynıdır.

Üç üst düzey becerinin süreç bileşenleri
BeceriSüreç bileşenleri (sırasıyla)Hangi bütünleşik beceriler görünüyor?
Karar verme (6)1 karar durumuna ilişkin amacı belirlemek · 2 bilgi aramak/toplamak · 3 olası alternatif önermeler/seçenekler oluşturmak · 4 seçenekler üzerinde mantıksal denetleme · 5 ulaşılan yapıya dayalı seçim · 6 kararın sonuçları üzerinde yansıtmabilgi toplama, mantıksal denetleme, yansıtma
Problem çözme (5)1 problemi yapılandırmak · 2 problemi özetlemek · 3 gözleme dayalı ya da mevcut bilgiye/veriye dayalı tahmin · 4 önermeler üzerinden akıl yürütmek · 5 yansıtma/değerlendirmeyapılandırma, özetleme, tahmin etme, muhakeme, yansıtma ya da değerlendirme
Eleştirel düşünme (3)1 olayı/konuyu/problemi sorgulamak · 2 sorgulanan durumla ilgili akıl yürütmek · 3 ulaşılan çıkarımları yansıtmaksorgulama, muhakeme, yansıtma

Servis sorunu: üç beceri bir arada

Meclis önce “Amacımız ne: güvenlik mi, hız mı?” diye sorar ve bilgi toplar; üç seçenek çıkarır (giriş saatini kaydırmak, ikinci kapıyı açmak, servis duraklarını yeniden çizmek), her birini “velilerin yükü, maliyet, güvenlik” açısından mantıksal olarak denetler, birini seçer ve bir ay sonra sonucu tartışır: bu karar vermedir. Sorunu “kim, ne zaman, nerede sıkışıyor” diye yapılandırıp özetlemesi, sayımlardan tahmin yürütmesi ise problem çözmenin adımlarıdır. Bir öğrencinin “Bu sayımlar yağmurlu günde de geçerli mi?” diye sorup akıl yürütmesi ve vardığı sonucu meclise açması eleştirel düşünmedir.

Adı benzeyen ama yeri farklı olanlar
AdNerede?
Eleştirel düşünmeÜst düzey düşünme becerisi
Eleştirel bakmaEntelektüel eğilim
Eleştirel düşünenÖğrenci profilinde sorgulayıcı özelliğinin bileşeni
Karar vermeÜst düzey düşünme becerisi
Sorumlu karar vermeSosyal-duygusal öğrenme, ortak/birleşik beceri

Fiziksel beceriler: ayrı kutu değil

§1.4.1.2 fiziksel becerileri kol, bacak, gövde ve kas gruplarının doğru ve tutarlı hareketleri diye tanımlar; hareket sinir sistemi, kaslar ve beynin birlikte çalışmasını gerektirir. Ortak Metin'in vurgusu şudur: fiziksel beceriler diğer beceri setlerinden bağımsız ele alınmaz. Harita, deney yapma, konuşma, yazma ya da matematiksel araç ve teknoloji ile çalışma gibi beceriler hem zihinsel süreç hem de eklem-kas hareketi ister. Fiziksel becerilerin gelişimi, öğrencinin fiziksel aktiviteyi hayat boyu sürdürme isteğini, güvenini, fiziksel yeterliğini, bilgisini ve anlayışını kapsar. Bu yüzden fiziksel becerilerin kavramsal beceriler gibi numaralı bir listesi yoktur.

Akılda kalsın: Üst düzeyde sayılar 6-5-3: karar verme 6, problem çözme 5, eleştirel düşünme 3 adım. Eleştirel düşünmenin üç adımı tek cümlede: sorgula, akıl yürüt, yansıt. Fiziksel beceri = doğru ve tutarlı hareket, ama hep zihinle birlikte.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğrencinin ya da yöneticinin adımları sıralanır ve hangi üst düzey beceriyi kullandığı sorulur; ya da “problem çözme becerisinin süreç bileşenlerinden biri değildir?” denir.

Tuzak“alternatif seçenekler oluşturmak” adımını problem çözmeye vermektir: bu karar vermenin adımıdır. İkinci tuzak, “eleştirel düşünme” ile “eleştirel bakma”yı aynı saymaktır; biri beceri, öteki eğilimdir.

↕Sıralama problem çözmenin adımları

  1. Çözüme yönelik gözleme ya da veriye dayalı tahminde bulunmak
  2. Çözüme ilişkin yansıtmada ya da değerlendirmede bulunmak
  3. Problemi yapılandırmak
  4. Çözüme yönelik önermeler üzerinden akıl yürütmek
  5. Problemi özetlemek

?Soru çöz

Bir okul müdürü, okulun bilim şenliğinin yapılacağı günü belirlemek için önce şenliğin amacını netleştirmiş, öğretmenlerden uygun tarihleri toplamış, üç tarih seçeneği oluşturmuş, her seçeneği sınav takvimi ve hava durumu açısından denetlemiş ve birini seçmiştir. Şenlikten sonra da tarih tercihinin sonuçlarını öğretmenlerle değerlendirmiştir. Müdürün izlediği yol Ortak Metin'deki hangi beceriye karşılık gelir?

✓ D. Amacı belirleme, bilgi toplama, seçenek oluşturma, seçenekleri mantıksal denetleme, seçim yapma ve sonuç üzerinde yansıtma karar vermenin altı süreç bileşenidir. A eleştirel düşünme üç adımlıdır (sorgula, akıl yürüt, yansıt), seçenek üretmez; B problem çözme yapılandırma ve özetlemeyle başlar, seçenek ve seçim adımı yoktur; C sentezleme parçalardan özgün bir bütün kurmaktır.
BECERİ · EĞİLİMLER

Eğilimler: becerileri tetikleyen 21 zihinsel örüntü (benlik, sosyal, entelektüel)

Maarif Modeli · Öğrenme çıktıları çerçevesi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaarif Modeli öğrenci profilinin on özelliği nelerdir? Ahlaklı, bilge, cesaretli öğrenci profili neyi kapsar?Bağlantılı konudan (Maarif Modeli). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Öğrenci profili on özelliğe ayrılır: ahlaklı, bilge, cesaretli, estetik, iradeli, merhametli, sağlıklı, sorgulayıcı, üretken ve vatansever. Her özelliğin 5–7 bileşeni vardır (toplam 61); ör. bilge öğrenci bağımsız ve özgür düşünen, belagat sahibi, bilgilerini paylaşan, ilme ulaşan ve estetik duyarlılık sahibi biridir.

On profil özelliği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Maarif Modeli'nde eğilimler nelerdir? Benlik, sosyal ve entelektüel eğilimler hangileridir?

Kısa cevap: Eğilimler, becerileri eyleme geçirmeye yönelik yatkınlıklardır; öğrenmenin niteliği açısından becerileri tetikler, eğitimin niteliği açısından değerleri besler. Üç grupta 21 eğilim vardır: kişinin iç dünyasını yansıtan benlik eğilimleri (6), başkalarıyla birlikte görünen sosyal eğilimler (5: empati, sorumluluk, girişkenlik, güven, oyunseverlik) ve düşünme alışkanlıkları olan entelektüel eğilimler (10).

İki öğrenci aynı deney yöntemini bilir; biri sonuca kadar sabırla gider, öteki ikinci denemede bırakır. Aradaki fark beceri değil, eğilimdir.

Ortak Metin eğilimleri kişilik üzerinden tanımlar. Mizaç doğuştan gelen nitelikleridir; karakter mizacın ve çevrenin etkilediği yapıdır; ikisinin etkileşimi kişiliği oluşturur. Eğilimler bu kişiliğin bir bileşenidir: hem doğuştan gelebilir hem çevreyle öğrenilip geliştirilebilir, zamanla kararlı bir kişilik yapısına dönüşür. Metnin anahtar ifadesi, eğilimlerin kişinin bilgisini, becerisini ve tutumlarını düzenleyen zihinsel örüntüler olmasıdır.

Neden programda yer alırlar? Çünkü beceri ile eylem arasındaki köprüdürler: bir becerinin harekete geçmesini tetikler, öğrenilmesini kolaylaştırır ve öğrenilen becerinin niteliğini zenginleştirirler. Bu yüzden bir ünitede hangi eğilimin geliştirileceği rastgele seçilmez; öğrenme çıktısına dönüştürülen beceriyle kurduğu kuramsal ilişkiye göre karar verilir. Eğilim de öğrenme-öğretme yaşantılarında somut eyleme dönüşmeli, yani gözlenebilmelidir.

21 eğilim, üç grup
GrupNeyi yansıtır?Eğilimler
Benlik (6)Kişinin iç dünyası ve kişiliğimerak, bağımsızlık, azim ve kararlılık, kendine inanma, kendine güvenme, seçicilik
Sosyal (5)Aynı yansıma, sosyal ortamdaempati, sorumluluk, girişkenlik, güven, oyunseverlik
Entelektüel (10)Zihinsel ve düşünsel birikimon düşünme alışkanlığı; en çok karışanlar: muhakeme, açık fikirlilik, soru sorma, şüphe duyma, eleştirel bakma

Bir eğilimin hangi gruba girdiğini, eğilimin neye yöneldiği belirler:

  • Benlik: ölçüsü kişinin kendisidir. Merak kendi keşfetme arzusu, bağımsızlık kendi özgür seçimi, azim kendi gayreti, kendine inanma ve kendine güvenme kendine duyulan inanç, seçicilik kendi amaç ve ölçütüne göre tercihtir; ortada başka biri olmasa da görünür.
  • Sosyal: ancak bir başkası varken anlam kazanır. Empati başkasının duygusunu, sorumluluk başkasına hesap vermeyi, girişkenlik başkalarının haklarına saygıyla isteğini ortaya koymayı, güven karşı tarafın niyetini öngörmeyi, oyunseverlik öğrenme ortamını keyifli kılmayı içerir; Ortak Metin bu grubu kişiliğin “sosyal bir ortam içerisinde” yansıması diye tanımlar.
  • Entelektüel: nesnesi kişi değil bilgi ve düşüncedir. Muhakeme, odaklanma, analitiklik, sistematiklik, soru sorma, şüphe duyma ve eleştirel bakma bir bilgiye nasıl yaklaşıldığını anlatır; Ortak Metin'e göre kişinin zihinsel ve düşünsel birikimini becerilerine yansıtmasıdır.
Tam liste: 21 eğilim, kodlarıyla (Ortak Metin)

E1 Benlik: E1.1 merak · E1.2 bağımsızlık · E1.3 azim ve kararlılık · E1.4 kendine inanma (öz yeterlilik) · E1.5 kendine güvenme (öz güven) · E1.6 seçicilik.

E2 Sosyal: E2.1 empati · E2.2 sorumluluk · E2.3 girişkenlik · E2.4 güven · E2.5 oyunseverlik.

E3 Entelektüel: E3.1 muhakeme · E3.2 odaklanma · E3.3 yaratıcılık · E3.4 gerçeği arama · E3.5 açık fikirlilik · E3.6 analitiklik · E3.7 sistematiklik · E3.8 soru sorma · E3.9 şüphe duyma · E3.10 eleştirel bakma.

Birbirine benzeyen eğilimler

Kendine inanma (öz yeterlilik) ile kendine güvenme (öz güven) en çok karışan çifttir. Öz yeterlilik, hedefe giden eylemleri planlayıp yürütebileceğine inanmaktır; öz güven, işi başarabilecek yeteneğe ve kapasiteye sahip olduğuna inanmaktır. Güven ise kendine değil karşı tarafa yöneliktir: karşıdakinin niyet ve davranışlarının ahlaka uygun, adil ve yapıcı olacağının öngörülebilmesidir. Merak benlik eğilimidir; soru sorma entelektüel. Şüphe duyma, emin olunamayan bir bilgiyi en küçük parçalarına bölüp her adımı denetleyerek ilerlemektir; eleştirel bakma ise bir düşüncenin doğruluğunu, tutarlılığını ve güvenilirliğini yargılamaktır. Oyunseverlik, öğrenmeyi keyifli ve eğlenceli hâle getirme yönelimidir ve sosyal grupta yer alır.

Okulda bir eğilim nasıl görünür?

Bilim şenliğinde bir öğrencinin aynı deneyi üçüncü kez kurması azim ve kararlılık, grubunun hatasını üstlenip düzeltmesi sorumluluk, verilerini tabloya her seferinde aynı düzenle işlemesi sistematiklik, arkadaşının sunumdaki heyecanını fark edip ona destek olması empatidir. Öğretmenin işi bu eğilimlerin görünür olacağı ortamı kurmaktır.

Akılda kalsın: Grup sayıları 6-5-10 (toplam 21). Benlik = “ben” ile başlayan iç güç: merak, bağımsızlık, azim, kendine inanma, kendine güvenme, seçicilik. Sosyal = başkasıyla: empati, sorumluluk, girişkenlik, güven, oyunseverlik. Geri kalan on düşünme alışkanlığı entelektüeldir (muhakeme, odaklanma, yaratıcılık, gerçeği arama, açık fikirlilik, analitiklik, sistematiklik ve son üçü); sondaki üçü bir zincir kurar: soru sor → şüphe duy → eleştirel bak.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi sosyal eğilimlerden biri değildir?” ya da bir sınıf durumu verip “hangi eğilimi gösterir?” kalıbı gelir.

Tuzak“empati”yi sosyal-duygusal öğrenme becerisi sanmaktır; empati Ortak Metin'de sosyal eğilimdir. İkinci tuzak, öz yeterlilik ile öz güveni ters vermektir. Üçüncüsü, eğilimleri yalnız doğuştan gelen özellikler saymaktır; metin öğrenilebilir ve geliştirilebilir olduklarını söyler.

⇄Bilgi eşleştirme eğilim → grup ve öz

?Soru çöz

Bir öğrenci, internette okuduğu bir sağlık bilgisinden emin olamamış; bilgiyi küçük iddialara ayırmış, her iddiayı ayrı ayrı kaynaklardan kontrol etmiş ve ancak emin olduğu adımdan sonra bir sonrakine geçmiştir. Öğrencinin bu davranışı Ortak Metin'e göre en çok hangi eğilimle ilişkilidir?

✓ B. Emin olunamayan bir bilgiyi en küçük parçalarına bölüp her aşamayı kontrol ederek bir üst basamağa çıkmak şüphe duyma eğiliminin tanımıdır. A merak yeni bilgiye duyulan keşfetme arzusudur, denetleme adımı içermez; C açık fikirlilik farklı fikirlere ön yargısız açık olmaktır; D kendine güvenme kişinin kendi kapasitesine inancıdır.
BECERİ · ALAN

Alan becerileri: on alanda dersin kendi dili ve kavramsal becerilerle bağı

Maarif Modeli · Öğrenme çıktıları çerçevesi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaarif Modeli'nde üst düzey düşünme becerileri nelerdir? Karar verme, problem çözme ve eleştirel düşünmenin süreç bileşenleri nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Üç üst düzey düşünme becerisi vardır: karar verme (altı süreç bileşeni), problem çözme (beş) ve eleştirel düşünme (üç). Her biri bütünleşik becerilerden en az ikisini içerir; ör. problem çözme yapılandırma, özetleme, tahmin etme, akıl yürütme ve yansıtma/değerlendirmeden oluşur. Fiziksel becerilerin ise ayrı, numaralı bir listesi yoktur; diğer becerilerle birlikte ele alınır.

Üst düzey düşünme ve fiziksel beceriler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Maarif Modeli'nde alan becerileri nedir? Hangi derslerin kaç alan becerisi vardır?

Kısa cevap: Alan becerileri, kavramsal becerileri ve/veya alana özgü bütünleşik becerileri kapsayan, süreç bileşenleriyle yazılmış derse özgü becerilerdir. Ortak Metin on alan tanımlar; her alanın beceri listesi o dersin dilini taşır. Ör. matematiksel muhakeme; çözümleme, yorumlama, çıkarım yapma ve matematiksel doğrulama/ispattan oluşur.

Aynı “çözümleme” becerisi matematik dersinde bir sayıyı basamaklarına ayırırken, tarih dersinde bir fermanı maddelerine ayırırken görünür. Alan becerisi, kavramsal becerinin derse giydirilmiş hâlidir.

Ortak Metin'e göre beceri boşlukta gelişmez; bağlam, yani bilgi kümesi ister. Alan becerileri bu yüzden kavramsal becerileri ve/veya alana özgü bütünleşik becerileri kapsayacak şekilde kurulmuş ve süreç bileşenleriyle yazılmıştır. Kısacası bir alan becerisinin içinde çoğu zaman tanıdık bütünleşik beceriler vardır; kavramsal becerilerin karşılayamadığı yerde alana özgü yeni bir bütünleşik beceri tanımlanır.

On alanı akılda tutmanın kolay yolu onları dört aileye ayırmaktır (aileler bizim düzenimiz, alan adları Ortak Metin'deki gibi). Sınavda bir becerinin hangi alana ait olduğu sorulduğu için her ailede ayırt ettiren örnekler yeter; beceri sayıları sayfanın sonundaki karışan sayılar tablosunda, tam liste ek bilgidedir.

On alan, dört aile
AileAlanlarAyırt ettiren örnek beceriler
DilTürkçe; yabancı dildinleme/izleme, okuma, konuşma, yazma; yabancı dilde alımlayıcı, üretici ve destek becerileri
Sayı, bilim, teknolojiMatematik; fen bilimleri; bilişim teknolojileri ve yazılımmatematiksel muhakeme; hipotez oluşturma, deney yapma; bilgi işlemsel düşünme
Toplum ve değerSosyal bilimler; din eğitimi ve öğretimitarihsel empati, harita, mekânsal düşünme; tefekkür, tilavet
Beden, sanat, tasarımBeden eğitimi, oyun ve spor; sanat; tasarımadil oyun anlayışına uygun davranma; görsel mesajı okuma; tasarım ürünü oluşturma
Tam liste: on alan, kısaltmalar ve beceri sayıları (Ek-1–Ek-10)
On alan ve beceri sayıları (Ortak Metin, Ek-1–Ek-10)
Alan (kısaltma)SayıAkılda tutulacak örnek
Türkçe (TAB)4Anlama: dinleme/izleme, okuma · Anlatma: konuşma, yazma
Matematik (MAB)5matematiksel muhakeme, matematiksel problem çözme, matematiksel temsil, veri ile çalışma ve veriye dayalı karar verme, matematiksel araç ve teknoloji ile çalışma
Fen bilimleri (FBAB)13bilimsel gözlem, hipotez oluşturma, deney yapma, bilimsel model oluşturma, kanıt kullanma…
Sosyal bilimler (SBAB)17zamanı algılama ve kronolojik düşünme, tarihsel empati, mekânsal düşünme, harita, felsefi sorgulama, eleştirel sosyolojik düşünme…
Sanat (SAB)14sanatsal algılama, görsel mesajı okuma, müziksel işitme, sahneleme…
Beden eğitimi, oyun ve spor (BEOSAB)10hareketi sergileme, adil oyun anlayışına uygun davranma, güvenli ortam oluşturma…
Bilişim teknolojileri ve yazılım (BTYAB)6bilgi işlemsel düşünme, yazılım geliştirme, dijital güvenlik önlemleri alma…
Tasarım (TSRMAB)4tasarım ürünü oluşturma, benzetişim/benzetim, çoklu ortam sunum, doğa ve canlıları tasarımla ilişkilendirebilme/esinlenme
Din eğitimi ve öğretimi (DAB)8temel kaynakları kullanma, dinî kaynakları tetkik, tahkik, tefekkür, dinî delillere başvurma, tatbik, tilavet, hitabet ve mesleki uygulama
Yabancı dil (YDAB + YDDB)4 + 3Alımlayıcı: dinleme/izleme-anlamlandırma, okuma-anlamlandırma · Üretici: konuşma-anlatma, yazma-anlatma · Destek: dil bilgisi, sözcük, sesletim seçme-kullanma

Bir alan becerisinin içi: matematiksel muhakeme

Ortak Metin, alan becerisinin nasıl kurulduğunu matematik üzerinden örnekler. Matematiksel muhakemenin ilk üç adımı üç bütünleşik beceridir: çözümleme, yorumlama, çıkarım yapma. Bu üçü matematiksel muhakemeyi tam karşılamadığı için dördüncü adım olarak alana özgü bir bütünleşik beceri eklenmiştir: matematiksel doğrulama veya ispat yapma. Benzer biçimde sosyal bilimlerdeki eleştirel sosyolojik düşünme; çözümleme, sorgulama, sentezleme ve eleştirel düşünme üzerine kurulur. Matematiksel temsil ile veri ile çalışma ve veriye dayalı karar verme ise tamamen alana özgü bütünleşik becerilere dayanır.

Türkçe ve yabancı dilin özel yeri

Türkçe alan becerileri bütün beceri alanlarının, eğilimlerin ve değerlerin temel bileşeni sayılır. İlginç bir ayrıntı: Türkçeye özgü son işlem olan kendine uyarlama (öz yansıtma becerisi), sosyal-duygusal öğrenmenin benlik becerilerinden alınıp alan becerisi olarak sunulmuştur; amaç öğrencinin kendi dinleyici, okuyucu, konuşmacı ve yazar kimliğini kurmasıdır. Yabancı dil becerileri ise üç yaklaşımla yapılandırılır: bütüncül, yarı bütüncül-yarı tümevarımsal ve tümevarımsal yaklaşım.

Akılda kalsın: On alan, dört aile: dil · sayı-bilim-teknoloji · toplum ve değer · beden-sanat-tasarım. Alan becerisi = kavramsal beceri + gerekirse alana özgü bütünleşik beceri. Matematiksel muhakeme = çözümle + yorumla + çıkarım yap + doğrula/ispat et. Bilgi işlemsel düşünme matematiğin değil bilişimin; harita ve mekânsal düşünme sosyal bilimlerin.
Sınavda

Nasıl sorulurBir becerinin hangi alana ait olduğu ya da bir alan becerisinin hangi kavramsal becerilerden kurulduğu sorulur.

Tuzak“harita” ve “mekânsal düşünme”yi fen bilimlerine, “sınıflandırma”yı yalnız kavramsal beceri sanmaktır: sınıflandırma fen bilimlerinde alan becerisi olarak da geçer. İkinci tuzak, alan becerilerini kavramsal becerilerden bağımsız sanmaktır; metin ikisinin birbirinin gelişimini desteklediğini vurgular.

✎Boşluk doldurma alan becerisinin içi

Matematiksel muhakeme becerisi çözümleme, yorumlama ve bütünleşik becerileri ile alana özgü “matematiksel doğrulama veya ” becerisinden oluşur. Türkçe alan becerilerindeki kendine uyarlama (öz yansıtma), sosyal-duygusal öğrenmenin arasından alınmıştır.

çıkarım yapma · ispat yapma · benlik becerileri · sentezleme · sosyal yaşam becerileri

?Soru çöz

Bir müdür yardımcısı, yeni programları tanıtan sunumuna alan becerileriyle ilgili şu eşleştirmeleri yazmıştır:
I. Tarihsel empati → Sosyal bilimler alan becerisi
II. Bilgi işlemsel düşünme → Matematik alan becerisi
III. Hipotez oluşturma → Fen bilimleri alan becerisi
Ortak Metin'e göre bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

✓ C. Tarihsel empati sosyal bilimlerin (I), hipotez oluşturma fen bilimlerinin (III) alan becerilerindendir. II yanlıştır: bilgi işlemsel düşünme bilişim teknolojileri ve yazılım alan becerisidir; matematiğin alan becerileri arasında yoktur. A III'ü eksik bırakır; B yalnız yanlış eşleştirmeyi seçer; D yanlış olan II'yi de içerir.
MODEL · ÖĞRENME ÇIKTISI

Öğrenme çıktısı ve içerik çerçevesi: bilgi kümesi + beceri = programın hedefi

Maarif Modeli · Öğrenme çıktıları çerçevesi · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBütüncül eğitim yaklaşımı nedir? Maarif Modeli program tasarımı hangi bileşenlerden oluşur, önceki programlardan farkı nedir?Bağlantılı konudan (Maarif Modeli). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bütüncül eğitim yaklaşımı insanın zihinsel, sosyal, duygusal, fiziksel ve ahlaki gelişimini birlikte ele alır ve modelin kuramsal temelidir. Maarif Modeli bu yaklaşımı bir modele, model de program tasarımına dönüştürür: temel yaklaşım ve öğrenci profilinden beceri-içerik çerçevesine, oradan öğrenme çıktısı, öğrenme kanıtı, öğrenme-öğretme yaşantıları, farklılaştırma ve öğretmen yansıtmalarına uzanan ilişkisel ve döngüsel bir yapı. Kazanımın yerini öğrenme çıktısı almıştır.

Bütüncül eğitimden program tasarımına

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Maarif Modeli'nde öğrenme çıktısı nasıl yazılır? İçerik çerçevesi ve bilgi kümeleri nelerdir?

Kısa cevap: Öğrenme çıktısı, dersin hedefinin Maarif Modeli'ndeki adıdır: ünite/tema/öğrenme alanının bilgi kümesi ile bir alan becerisi ya da kavramsal becerinin birleştirilmesiyle yazılır; becerinin süreç bileşenleri esas alınır, kavramsal beceriden yazarken bileşen eklenmez ve çıkarılmaz. İçerik çerçevesi “Öğrenci ne bilmeli?” sorusunu cevaplar; bilgi kümeleri disipline özgü, disiplinler arası, epistemik ve işlemsel bilgidir.

Zümre başkanı yıllık planın ilk satırını okur: bir bilgi, bir beceri ve altında a), b), c) diye sıralanmış adımlar. Bu satırın adı öğrenme çıktısıdır.

Ortak Metin hedefi yeniden adlandırır: programın temel ögelerinden biri olan dersin hedefleri artık öğrenme çıktıları diye yazılır. Formül basittir ama kuralları sınavın gözdesidir.

Bilgi ile beceri birleşir, çıktı doğar; çıktıya ulaşılıp ulaşılmadığını öğrenme kanıtı gösterir.Görsel: Sınav Defteri

Öğrenme çıktısı yazmanın kuralları

Kural tablosu
DurumOrtak Metin ne der?
Kavramsal beceriden çıktıO becerinin modeldeki süreç bileşenleri kullanılır; yeni bileşen eklenmez, bileşen çıkarılmaz.
Alan becerisinden çıktıAlan becerisinin bütünleşik becerileri çıktının süreç bileşeni olur; program için hepsi gerekmiyorsa yalnız ilgili olanlar verilir; bir tek bütünleşik beceriyle de çıktı yazılabilir.
Bileşene dönüşen bütünleşik beceriOnun kendi süreç bileşenlerinin tamamı öğrenme-öğretme uygulamalarında işe koşulmalıdır.
Temel beceriyle yazılan çıktıSüreç bileşeni yazılmaz; gereken adımlar varsa öğrenme-öğretme uygulamalarına konur.
Temel eğitimde tek bir bileşenin çıktıya dönüşmesi gerekirseO bileşene karşılık gelen bir temel beceri seçilir (okul öncesi, ilkokul, ortaokul).
UyarlamaGerektiğinde yapılabilir; ama beceriye götüren öğrenme yolunu bozmamalı, konu alanı için anlamlı ve beceri çerçevesiyle tutarlı olmalıdır.

Çıktılar gözlenebilir ve ölçülebilir eylemler olarak ifade edilir; programın genel amaçlarıyla ve dersin özel amaçlarıyla tutarlıdır; konular içinde dikey ve yatay olarak düzeye uygunluk, ön koşulluluk ve karmaşıklık bakımından birbirine bağlanır. Bu yüzden çıktılar süreç temellidir: öğrencinin yalnız vardığı yeri değil yoldaki ilerlemesini de ölçülebilir kılar. Öğretmen dersini çıktıların süreç bileşenlerini kapsayacak biçimde planlar.

Kendi kurduğumuz bir örnekle: 4. sınıfta “yakın çevredeki su kaynakları” bilgi kümesi ile sınıflandırma becerisi birleşirse çıktı “su kaynaklarını kullanım amaçlarına göre sınıflandırabilme” olur; süreç bileşenleri sınıflandırmanın dört adımıdır: ölçütü belirler, ayrıştırır, tasnif eder, etiketler. Beşinci bir adım eklemek ya da “etiketleme”yi atmak kurala aykırıdır.

İçerik çerçevesi ve dört bilgi kümesi

İçerik çerçevesi öğrenme sürecinde ele alınan bilgi kümesini temsil eder ve “Öğrenci ne bilmeli?” sorusunu cevaplar: bir disiplindeki genellemeler, ilkeler, anahtar kavramlar ve semboller. Ortak Metin onu bir “bilgi kataloğu” değil, sağlam, güvenilir, dayanıklı ve geçerli bilgi olarak görür. İçeriğin yatay boyutu konu alanları arasındaki ilişkiyi, dikey boyutu bir konunun sınıf düzeylerine göre seviyesini gösterir; alt konular birbirinin ön koşulu olacak biçimde dizilir.

Dört bilgi kümesi
Bilgi kümesiNe sağlar?
Disipline özgü bilgiDisiplinin genelleme, ilke, kavram ve sembollerine derin anlayış; öteki bilgi türlerinin zemini
Disiplinler arası bilgiBir disiplinin kavramlarını başka disiplinlerinkilerle ilişkilendirme, bilgiyi transfer
Epistemik bilgiAlan uzmanlarının nasıl çalıştığını ve düşündüğünü anlamak; öğrenmenin amacını bulmak
İşlemsel bilgiBir şeyin yapılma süreci, hedefe giden eylem adımları; bir kısmı alana özgü, bir kısmı ortak

Bu dört küme programlarda ayrı başlık olarak yazılmaz; içerik çerçevesi ve yaşantılar kurulurken kuramsal temel olarak kullanılır. Bilgi ile beceri birbirini besler: aynı beceri farklı konularla, aynı konu farklı becerilerle işlenebilir. Bir çıktıya ulaşıldığının nasıl kanıtlanacağını Öğrenme kanıtları ve yaşantılar sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Çıktı = bilgi kümesi + beceri. Kavramsal beceriden yazarken süreç bileşenine dokunma; temel beceriden yazarken süreç bileşeni yazma. İçerik çerçevesinin sorusu “Ne bilmeli?”; dört bilgi kümesi D-D-E-İ: disipline özgü, disiplinler arası, epistemik, işlemsel.
Karışan sayılar ve terimler (bütün sayfa)
Sayı, kod ya da terimNerede geçer?
KB1 / KB2 = 20 / KB3 = 3Temel beceriler sayılmaz, örneklenir / bütünleşik beceriler / üst düzey düşünme becerileri
6 – 5 – 3Süreç bileşeni sayısı: karar verme / problem çözme / eleştirel düşünme
6 – 5 – 10 = 21Eğilimler: benlik (E1) / sosyal (E2) / entelektüel (E3)
17 / 14 / 13 / 10Alan becerisi: sosyal bilimler / sanat / fen bilimleri / beden eğitimi, oyun ve spor
8 / 6 / 5 / 4Din eğitimi ve öğretimi / bilişim / matematik / Türkçe ve tasarım (yabancı dil 4 + 3 destek)
4 adım / 4 kümeSınıflandırma ve değerlendirmenin süreç bileşenleri / içerik çerçevesinin bilgi kümeleri
Muhakeme: KB2.16 / E3.1Bütünleşik beceri (tümevarım, tümdengelim, analoji alt türleriyle) / entelektüel eğilim
Eleştirel düşünme / eleştirel bakmaÜst düzey düşünme becerisi (KB3.3) / entelektüel eğilim (E3.10)
Karar verme / sorumlu karar vermeÜst düzey düşünme becerisi (KB3.1) / sosyal-duygusal öğrenmenin ortak/birleşik becerisi
Yansıtma / kendine uyarlamaBütünleşik beceri (KB2.15) / Türkçe alan becerisine alınan öz yansıtma (benlik becerisi)
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin yazdığı çıktı verilir ve hangi kurala aykırı olduğu sorulur; ya da bir bilgi türü tanımlanıp adı istenir.

TuzakTemel beceriyle yazılan bir çıktıya süreç bileşeni eklemeyi doğru saymaktır. İkinci tuzak, epistemik bilgiyi “bilimsel bilgi” diye genel anlamda okumaktır; metinde alan uzmanının nasıl çalıştığını ve düşündüğünü anlamaktır. Üçüncüsü, içerik çerçevesini tam bir konu kataloğu sanmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme örnek → bilgi kümesi

?Soru çöz

Bir öğretmen, “sınıflandırma” kavramsal becerisinden öğrenme çıktısı yazarken sınıflandırmanın Ortak Metin'deki süreç bileşenlerine “sınıflandırma sonucunu grafikle sunmak” adımını eklemiştir. Bu uygulama ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Ortak Metin'e göre kavramsal beceriden çıktı üretilirken modeldeki süreç bileşenleri kullanılır; yeni bileşen eklenmez, bileşen çıkarılmaz. B uyarlama payı beceri çerçevesiyle tutarlılık şartına bağlıdır, kavramsal beceride ekleme yasaktır; C sınıflandırma temel değil bütünleşik beceridir; D metinde kademeye göre böyle bir istisna yoktur.

Karma tekrar

Bu sayfadan ve önceki 1 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir fen bilimleri öğretmeni, öğrencilerinden okul bahçesindeki bitkileri önce hangi özelliğe göre ayıracaklarını belirlemelerini, ardından bitkileri bu özelliğe göre ayırıp gruplamalarını ve her gruba bir ad vermelerini istemiştir. Öğrencilerin bu etkinlikte kullandığı bütünleşik beceri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Ölçüt belirlemek, ayrıştırmak, tasnif etmek ve etiketlemek (ad vermek) sınıflandırmanın dört süreç bileşenidir. B karşılaştırma benzerlik ve farkları listelemekle biter, gruplama ve adlandırma yoktur; C genelleme ortak özelliklerden önermeye varır; D gözlemleme veri toplayıp kaydeder, gruplara ad vermez.Kaynak: bu sayfa · Yirmi bütünleşik beceri

?Soru 2

Bir öğretmen “Birlikte Yaşama” temalı derste öğrencilerden, depremlerden sonra toplumun geçmişte nasıl dayanıştığını aile büyüklerinden dinleyip bu tecrübeyi bugünkü afet hazırlığıyla ilişkilendirmelerini istemiştir. Öğretmenin bu uygulaması öğrenci profilinin hangi temel kavramıyla en çok ilişkilidir?

✓ C. Toplumun tarihsel tecrübesini bugüne ve geleceğe bağlamak zamansal bütünlüktür; metin öğrencinin toplumla ortak geçmişini eğitimin parçası sayar. A ruh-beden dengesini anlatır, burada beden ya da sağlık yok; B değer yargılarının olgunlaşmasıdır, dayanışma bir değerdir ama vurgu geçmiş-bugün bağıdır; D bilgiye erişme ve düşünme biçimidir, uygulamanın merkezi zaman bağıdır.Kaynak: Maarif Modeli · Yetkin ve erdemli insan: dört kavram

?Soru 3

Ortak Metin'deki “öğretim programlarının temel yaklaşımı” ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. İlişki tersine çevrilmiştir: esas olan disiplinler arası yaklaşımdır, disiplinler üstü ve ötesi yaklaşımlar gerektiğinde kullanılır. A doğrudur, eğitim hayat boyu temel hak sayılır (ayrıca ödevdir); B doğrudur, bilgiye sahip olmak sorumluluk yükler; C doğrudur, Türkçe her kademede temel politikadır.Kaynak: Maarif Modeli · Temel yaklaşım: denge ve maarif

?Soru 4

Bir müdür yardımcısı, yeni programları tanıtan sunumuna alan becerileriyle ilgili şu eşleştirmeleri yazmıştır:
I. Tarihsel empati → Sosyal bilimler alan becerisi
II. Bilgi işlemsel düşünme → Matematik alan becerisi
III. Hipotez oluşturma → Fen bilimleri alan becerisi
Ortak Metin'e göre bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

✓ C. Tarihsel empati sosyal bilimlerin (I), hipotez oluşturma fen bilimlerinin (III) alan becerilerindendir. II yanlıştır: bilgi işlemsel düşünme bilişim teknolojileri ve yazılım alan becerisidir; matematiğin alan becerileri arasında yoktur. A III'ü eksik bırakır; B yalnız yanlış eşleştirmeyi seçer; D yanlış olan II'yi de içerir.Kaynak: bu sayfa · Alan becerileri

?Soru 5

Ortak Metin'deki öğrenci profiline göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. “Estetik duyarlılık sahibi” bilge öğrencinin bileşenidir; estetik özelliğinde “güzelliğe duyarlı” yer alır. B doğrudur, manevi sağlık sağlıklı öğrencinin altındadır; C doğrudur, iş birliği sorgulayıcının bileşenidir; D doğrudur, öfkesini kontrol etmek hem iradeli hem cesaretli öğrencide geçer.Kaynak: Maarif Modeli · On profil özelliği

?Soru 6

Bir öğretmen, “sınıflandırma” kavramsal becerisinden öğrenme çıktısı yazarken sınıflandırmanın Ortak Metin'deki süreç bileşenlerine “sınıflandırma sonucunu grafikle sunmak” adımını eklemiştir. Bu uygulama ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Ortak Metin'e göre kavramsal beceriden çıktı üretilirken modeldeki süreç bileşenleri kullanılır; yeni bileşen eklenmez, bileşen çıkarılmaz. B uyarlama payı beceri çerçevesiyle tutarlılık şartına bağlıdır, kavramsal beceride ekleme yasaktır; C sınıflandırma temel değil bütünleşik beceridir; D metinde kademeye göre böyle bir istisna yoktur.Kaynak: bu sayfa · Öğrenme çıktısı ve içerik çerçevesi

?Soru 7

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni'ndeki Beceriler Çerçevesi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi bu çerçevenin kümelerinden biri değildir?

✓ B. Çatı değerler (saygı, sorumluluk, adalet) Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'ne aittir; Beceriler Çerçevesi'nde değer yoktur. A eğilimler beceri çerçevesinin üçüncü kümesidir; C okuryazarlık becerileri beşinci kümedir, bütün derslerde ortaktır; D sosyal-duygusal öğrenme becerileri dördüncü kümedir.Kaynak: Maarif Modeli · Modelin çerçevesi: dört taş

?Soru 8

Bir okul müdürü, okulun bilim şenliğinin yapılacağı günü belirlemek için önce şenliğin amacını netleştirmiş, öğretmenlerden uygun tarihleri toplamış, üç tarih seçeneği oluşturmuş, her seçeneği sınav takvimi ve hava durumu açısından denetlemiş ve birini seçmiştir. Şenlikten sonra da tarih tercihinin sonuçlarını öğretmenlerle değerlendirmiştir. Müdürün izlediği yol Ortak Metin'deki hangi beceriye karşılık gelir?

✓ D. Amacı belirleme, bilgi toplama, seçenek oluşturma, seçenekleri mantıksal denetleme, seçim yapma ve sonuç üzerinde yansıtma karar vermenin altı süreç bileşenidir. A eleştirel düşünme üç adımlıdır (sorgula, akıl yürüt, yansıt), seçenek üretmez; B problem çözme yapılandırma ve özetlemeyle başlar, seçenek ve seçim adımı yoktur; C sentezleme parçalardan özgün bir bütün kurmaktır.Kaynak: bu sayfa · Üst düzey düşünme ve fiziksel beceriler

?Soru 9

Bir müdür yardımcısı, öğretmenlere Maarif Modeli'nin yeniliklerini şöyle özetlemiştir:
I. Dersin hedefleri kazanım yerine öğrenme çıktısı olarak yazılır.
II. Somut öğrenme kanıtlarıyla süreç ve durum temelli ölçme ve değerlendirmeye yer verilir.
III. Okul dışı öğrenme deneyimleri sunan program dışı etkinliklere yer verilir.
Bu ifadelerden hangileri Ortak Metin'e uygundur?

✓ D. Üçü de Ortak Metin'de yer alır: I dersin hedefleri öğrenme çıktısı diye ifade edilir; II süreç ve durum temelli değerlendirme ve somut öğrenme kanıtları öne çıkar; III program dışı etkinlikler okul dışı deneyim sunar. A, B ve C doğru bir öncülü dışarıda bırakır; modelin reddettiği şey yarıştırıcı ve ayrıştırıcı değerlendirmedir.Kaynak: Maarif Modeli · Bütüncül eğitimden program tasarımına

?Soru 10

Bir okul müdürü öğretmenler kurulunda yeni programların genel amaçları hakkında şunları söylemiştir:
I. Programlar, 1739 sayılı Kanun'un 2. maddesindeki genel amaçlar ve Kanun'daki temel ilkeler esas alınarak hazırlanmıştır.
II. Okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim programları birbirinin tamamlayıcısıdır.
III. Ortak Metin, genel amaçları kendi içinde on iki madde hâlinde ayrıca sıralar.
Müdürün ifadelerinden hangileri Ortak Metin'e uygundur?

✓ A. I doğrudur, dayanak 1739 m.2 ve temel ilkelerdir; II doğrudur, kademelerdeki bütün çalışmalar birbirini tamamlar. III yanlıştır, Ortak Metin'de numaralı bir genel amaç listesi yoktur. B kademelerin tamamlayıcılığını (II) atlar; C ve D var olmayan listeyi (III) doğru sayar.Kaynak: Maarif Modeli · Programların genel amaçları
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Maarif Modeli soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →