Programlar arası bileşenler: her derse sızan üç ortak katman
Maarif Modeli · Programlar arası bileşenler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTürkiye Yüzyılı Maarif Modeli nedir, hangi bileşenlerden oluşur?Bağlantılı konudan (Maarif Modeli). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM), MEB'in yeni öğretim programlarının ortak çatısıdır. Ortak Metin onu “sistematik ve bütüncül bir eğitim modeli” diye tanımlar; dört bileşeni öğretim programlarının temel yaklaşımı, öğrenci profili, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi ve Beceriler Çerçevesi'dir. Şiarı “Köklerden Geleceğe”dir.
✎Konu anlatımı
Maarif Modeli'nde programlar arası bileşenler nelerdir ve öğretim programlarında nasıl yer alır?
Kısa cevap: Programlar arası bileşenler, insanın kişisel, sosyal, entelektüel ve ahlaki bütüncül gelişimini hedefleyen ve bütün derslerin ortak taşıdığı üç katmandır: sosyal-duygusal öğrenme becerileri, ahlaki pusula olarak millî ve manevi değerlerimiz (Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi) ve sistem düşüncesi ile okuryazarlık becerileri. Ayrı bir ders ya da öğrenme çıktısı değildirler; okul öncesinden ortaöğretimin sonuna kadar sarmal biçimde geliştirilirler ve eğitimin örtük hedeflerini özetlerler.Okul müdürü haftalık ders çizelgesine bakar: “değerler” diye bir ders yok, “okuryazarlık” diye bir ders yok. Ama müfettiş ikisini de sorar. Çünkü bunlar bir derste değil, bütün derslerdedir.
Öğrenme çıktıları çerçevesi sayfasında her dersin kendi hedeflerini, yani öğrenme çıktılarını nasıl yazdığını gördük. Bu sayfanın konusu ise çıktıların yanında duran, hiçbir derse ait olmayıp hepsine ait olan katmandır. Ortak Metin onu programlar arası bileşenler diye adlandırır ve görevini üç cümleyle verir: programları tamamlar, öğretim sürecinin dinamik ilerlemesini sağlar ve eğitimin örtük hedeflerini özetler.
| Bileşen (Ortak Metin'deki adıyla) | Temel hedefi | Programda nasıl görünür? |
|---|---|---|
| 1. Sosyal-duygusal öğrenme becerileri | Gelişimin tamamlayıcı ve bütüncül yönü | Ayrı içerik ya da öğrenme çıktısı olarak değil, bütün programa nüfuz eden beceri seti olarak |
| 2. Ahlaki pusula olarak millî ve manevi değerlerimiz: Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi | Millî ve manevi değerlerin içselleştirilmesi | Programdan ayrık değil, programa kaynaşık; ünite/tema ile tutarlı yaşantılarda |
| 3. Öğretim programlarını zenginleştiren sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri | Sistem okuryazarlığı bağlamında farklı okuryazarlıkların kazandırılması | Öğrenme çıktılarında vurgulanmayan örtük bir yapıda |
Neden “programlar arası”?
Çünkü bu bileşenler bir ünitede, bir derste ya da bir kademede “bitirilecek” konu değildir. Ortak Metin bütün kademeleri tek bir yapı olarak görür ve programlar arası bileşenleri okul öncesinden ortaöğretimin sonuna kadar sarmal bir yapıda geliştirmeyi hedefler. Her ders ve kademe onları kendi doğasına uygun biçimde, olabildiğince çok kullanır. Eğitim Bilimleri serisinde anlatılan örtük program kavramını hatırlarsan, buradaki fark şudur: Maarif Modeli bu örtük hedefleri adlandırıp çerçeveye bağlamıştır.
Okul yöneticisi için sonucu açıktır: bu bileşenler ders çizelgesinde değil, okulun bütün yaşantısında aranır. Zümre planı, tören, kulüp, rehberlik etkinliği ve okul iklimi aynı üç katmanı taşır.
Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi Ortak Metin'deki programlar arası bileşenlerden biri değildir?” sorusunda şıklarda eğilimler ya da alan becerileri bulunur.
TuzakEğilimleri programlar arası bileşen sanmaktır: eğilimler öğrenme çıktıları çerçevesindedir. İkinci tuzak, “değerler eğitimi ayrı bir öğrenme çıktısı olarak yazılır” öncülünü doğru saymaktır; değerler programa kaynaşıktır. Sayfanın payı: EKYS'de %30'luk Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli alanının içinde, değer ve okuryazarlık listeleriyle; GYS şube müdürü duyurusunda Maarif Modeli sorusu yoktur. Bu seride sorular 4 şıklı; EKYS'de 5 şıklıdır.
✎Boşluk doldurma nasıl yer alır?
Programlar arası bileşenler okul öncesinden ortaöğretimin sonuna kadar bir yapıda geliştirilir. Sosyal-duygusal öğrenme becerileri ayrı bir içerik ya da olarak yazılmaz; okuryazarlık becerileri ise öğrenme çıktılarında vurgulanmayan bir yapıda ele alınır.
?Soru çöz
Ortak Metin'e göre aşağıdakilerden hangisi programlar arası bileşenlerden biri değildir?