Geçiş hakkı, geçiş üstünlüğü, geçiş kolaylığı: üç kavramın farkı
MTSK · Trafik ve Çevre Bilgisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKarayolunda hangi şeritten gidilir, kamyon hangi şeridi kullanır, emniyet şeridi ne zaman kullanılır?Bağlantılı konudan (Karayolu çeşitleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Türkiye'de trafik sağdan akar; sürücü yolun sağından, çok şeritli yolda hızına uygun şeritten gider. En soldaki şerit sürekli işgal edilmez. Kamyon gibi ağır araçlar üç şeritli yolda normalde en sağ şeridi kullanır; geçerken sağdan ikinci, sola dönerken sol şeride geçer. Emniyet şeridi ve banket yalnız kaza, arıza gibi zorunlu hâllerde kullanılır.
✎Konu anlatımı
Geçiş hakkı, geçiş üstünlüğü ve geçiş kolaylığı arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Geçiş hakkı, yolu kullananların birbirine göre önce geçme hakkıdır; kavşakta ve geçitlerde kurallarla belirlenir. Geçiş üstünlüğü, görevdeki ambulans, itfaiye, polis gibi araçların trafik yasaklarına bağlı olmamasıdır. Geçiş kolaylığı ise dar ya da dik yolda, sıradaki araca yer açmaktır.Dar bir köy yolunda karşına bir kamyon çıktı ve ikiniz birden sığmıyorsunuz. Kim bekleyecek?
Üç kavram, üç ayrı soru
Trafikte “kim önce geçer?” sorusunun üç ayrı cevabı vardır. Geçiş hakkı, yayaların ve sürücülerin yolu kullanırken birbirine göre öncelik hakkıdır. Bu hak herkese kurallarla dağıtılır: kavşakta sağdan gelene, yaya geçidinde yayaya.
Geçiş üstünlüğü yalnız görevdeki belirli araçlarda bulunur. Bu araçlar, can ve mal güvenliğini tehlikeye atmamak şartıyla trafik kısıtlama ve yasaklarına bağlı değildir. Geçiş kolaylığı ise yolun dar ya da dik olduğu yerde öteki araca yer açmaktır.
| Kavram | Ne demek? | Kimde, nerede? |
|---|---|---|
| Geçiş hakkı | Önce geçme sırası | Herkeste, kurala göre: kavşak, yaya ve okul geçidi, hemzemin geçit |
| Geçiş üstünlüğü | Trafik kısıtlama ve yasaklarına bağlı olmamak | Yalnız görevdeki ambulans, itfaiye, polis gibi araçlarda; siren ve ışıkla |
| Geçiş kolaylığı | Yer açıp öteki aracın geçişini kolaylaştırmak | Dar yolda, dik yokuşta, yolda engel olduğunda |
Dar yolda kim bekler?
Taşıt yolu daraldıysa ve aksini gösteren işaret yoksa sıra kanunla bellidir. Önce motorsuz araç, motorlu araca yol verir. Motorlular şu sırayla dizilir: otomobil, minibüs, kamyonet, otobüs, kamyon, arazi taşıtı, lastik tekerlekli traktör, iş makinesi. Her araç, listede kendisinden önce gelenlere geçiş kolaylığı sağlar.
Listede aynı boydaki iki araçtan yolcu taşıyan önce gelir: minibüs kamyonetten, otobüs kamyondan öncedir. Bu yüzden köy yolundaki kamyon, karşısındaki otomobile yer açar.
Dik yokuşta ve engelde
Dağlık ve dik yokuşlu yolda iki araç sığmıyorsa kural değişir: yokuş aşağı inen araç yol verir. Varsa önceden sığınma cebine girer, yoksa sağ kenara yanaşıp durur, gerekirse geri gider. Yokuş yukarı çıkan ağır bir aracın durup yeniden kalkması hem zor hem tehlikelidir.
İki yönlü yolda karşıdan gelenin geçişi zorlaşıyorsa sağa yanaşır, gerekirse durursun. Kendi şeridindeki engeli aşmak için karşı şeride çıkman gerekiyorsa, karşı şerit boşalmadan çıkmazsın. Yavaş gidiyorsan arkadakini oyalamazsın: dar yolda sağa alır, yavaşlar, gerekirse durup onu geçirirsin.
Nasıl sorulurBir davranış anlatılır, hangi kavram olduğu sorulur; ya da dar yolda karşılaşan iki araç verilir.
TuzakDik yokuşta da “büyük araç bekler” sanmak; orada yokuştan inen bekler.
İpucuÖnce yolun dik mi, yalnız dar mı olduğuna bak, sonra sıraya geç.
↕Sıralama dar yolda kim önce?
Dar bir yolda karşılaşan araçları, en önce geçenden en son geçene doğru sırala.
- Kamyon
- Kamyonet
- Lastik tekerlekli traktör
- Otomobil
- Otobüs
?Soru çöz durumdan kavrama
Dik ve dar bir dağ yolunda yokuş aşağı inen bir otomobil sürücüsü, yukarı çıkan kamyonu görünce sığınma cebine girip duruyor ve kamyonun geçmesini bekliyor.
Otomobil sürücüsünün bu davranışı aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?