Trafik adabı nedir? Yazılı kural ile yazısız adabın farkı
MTSK · Trafik Adabı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Trafik adabı nedir, trafik kuralından farkı nedir?
Kısa cevap: Trafik adabı, kimse zorlamadan ve ceza korkusu olmadan, saygıdan doğan trafik davranışlarıdır. Hem yazılı kurallara gönülden uymayı hem de yazılı olmayan nezaket kurallarını kapsar. Trafik kuralı yazılıdır ve cezası vardır; adabı ise vicdan korur. Yol verene teşekkür etmek bir adap örneğidir.Kavşakta sana yol veren sürücüye el kaldırıp teşekkür ettiğinde hiçbir kanuna uymuş olmazsın; ama yolu biraz daha yaşanır kılarsın.
Trafik ve adap
Kanuna göre trafik, yayaların, hayvanların ve araçların karayolu üzerindeki hâl ve hareketleridir (2918 sayılı Kanun md. 3). Yani yolda yalnız sürücüler yoktur. Yaya, bisikletli, yolcu, hatta yola çıkan bir inek de trafiğin parçasıdır.
Adap, edep sözcüğünün çoğuludur ve toplumun benimsediği davranış biçimlerini anlatır. Toplum içinde görgü ve nezaketle iyi geçinmenin kurallarına adabımuaşeret denir. Sofra adabı, konuşma adabı, yolculuk adabı bunun parçalarıdır. Trafik adabı da yolda birlikte yaşamanın adabıdır.
Kural yazılıdır, adap vicdandadır
Toplumdaki kurallar ikiye ayrılır. Yazılı kurallar kanun ve yönetmeliklerde yer alır; uymayana devlet ceza verir. Yazısız kurallar örf, adet ve gelenekten doğar. Onlara uymayanı yalnız toplum kınar, bir de kendi vicdanı rahatsız eder.
Trafikte adap iki şeyi birlikte kapsar. Birincisi, yazılı kurallara ceza korkusuyla değil, gönülden uymaktır. İkincisi, hiçbir yerde yazmayan saygı ve nezaket davranışlarıdır. İkisinin kaynağı da aynıdır: karşındakine saygı. Kural sana ne yapacağını söyler; adap ise onu nasıl ve neden yaptığını.
Yayaya su sıçratmak, yayaları korkutmak ve yola izmarit atmak adaba aykırıdır. Yönetmelik de bunları “tedbirsiz ve saygısız araç sürme” sayıp yasaklar (KTY md. 145). Bu sürücü hem kuralı hem adabı çiğner.
Nasıl sorulurBir tanım verilir ve hangi kavram olduğu sorulur; ya da şıklarda kural ihlalleri ile adaba aykırı davranışlar karışık durur.
TuzakAdabı yalnız yazısız kurallar sanmak; tanımda “ceza korkusu olmadan kurallara uymak” geçiyorsa da cevap adaptır.
Sınavda işaretleSu sıçratmak, korkutmak, izmarit atmak hem yasak hem adaba aykırıdır; adap sorusunda “adaba aykırı” diye işaretle.
İpucuDavranışı ceza korkusu değil saygı ve vicdan yönetiyorsa doğru cevap adaptır.
▭Boşluk doldurma kural ve adap
Trafik kuralları yazılıdır ve uymayana verilir. Trafikte adaba ise kimse zorlamaz; ona uymayı sürücünün sağlar. Toplum içinde görgü ve nezaketle iyi geçinmenin kurallarına denir.
?Soru çöz tanım → kavram
Trafikte kimse zorlamadığı ve ceza korkusu olmadığı hâlde kurallara gönülden uymak, yazılı olmayan saygı ve nezaket davranışlarını da sürdürmektir.
Bu tanım aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?