Trafikte hak ihlalleri: diğer insanlara, bireye, topluma ve kamuya karşı
MTSK · Trafik Adabı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTrafikte diğerkâmlık ve feragat nedir, farkı nedir? Engelli, yaşlı, çocuk ve hayvanlara nasıl davranılır?Önceki sayfadan (Trafikte adap ve temel değerler). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Diğerkâmlık, başkasının yararını kendi yararından önce düşünmektir: “önce ben” yerine “önce sen”. Feragat, kendi hakkından gönüllü vazgeçmektir. Geçiş hakkın varken tali yoldakine yol vermek ikisini birlikte gösterir. Bu değerleri en çok engelli, yaşlı ve çocuk gibi korunmasız kişiler hak eder.
Diğerkâmlık, feragat ve korunmasızlar
✎Konu anlatımı
Trafikte hak ihlali nedir? Kamu hakkı ve yaşam hakkı ihlaline örnekler nelerdir?
Kısa cevap: Hak ihlali, başkasının kanunla tanınmış hakkını engellemek ya da kısıtlamaktır. Trafikte kurala uymayan başkasının hakkını çiğner; ambulansın ardına takılmak gibi. En temel hak yaşam hakkıdır. Kazaların tedavi, iş gücü ve üretim kaybı ise bütün ülkeyi, yani kamu hakkını etkiler.Ambulansa yol açan sürücülerin arasından biri, açılan boşluğu fırsat bilip ambulansın arkasına takılıyor.
Hak ve hak ihlali
Hak, kişiye kanunun ve toplumun tanıdığı yetki, özgürlük ve imkândır. Hak ihlali ise bu hakkın engellenmesi ya da kısıtlanmasıdır. Trafik kuralları herkesin hakkının sınırını çizer. Kurala uymayan, bir başkasının hakkına girmiş olur.
Diğer insanlara karşı
Ambulansa yol vermek bir kuraldır. Yol verdikten sonra ambulansın arkasına takılıp açılan boşluktan yararlanmak ise başkalarının hakkını çiğneyen bir uyanıklıktır. Görme engellilerin sarı kabartmalı yoluna park etmek, yayaları ıslatmak, yaya geçidini kapatmak da diğer insanlara karşı hak ihlalidir.
Birey hakları: önce yaşam hakkı
Birey haklarının ilki yaşam hakkıdır; o olmazsa öteki hakların anlamı kalmaz. Birinin hayatını tehlikeye atan her sürüş bu hakka dokunur. Sürücü kendi yaşam hakkını da korumakla yükümlüdür. Kemer takmamak ya da yorgun sürmek, kişinin kendine karşı sorumsuzluğudur.
Topluma ve kamuya karşı
Bir kaza yalnız iki aracı etkilemez. Ölen ya da engelli kalan kişinin ailesi sarsılır, geride kalanlar yıllarca psikolojik yük taşır; bu topluma karşı bir zarardır. Kazaların tedavi, sosyal güvenlik, iş gücü ve üretim kaybı ise bütün ülkenin cebinden çıkar. Kazada yıkılan bariyer, devrilen levha ya da bozulan trafik ışığı da kamu malıdır; onarım bedelini yine bütün ülke öder. Ülkenin tamamının uğradığı bu kayba kamu hakkı ihlali denir. Fark şudur: topluma karşı zarar insanların yaşamına ve duygularına, kamuya karşı zarar ülkenin ortak kaynağına dokunur.
| Tür | Kimin hakkı? | Yoldaki örnek |
|---|---|---|
| Diğer insanlara | Yaya, sürücü, engelli | Engelli park yerine park etmek |
| Birey haklarına | Kendi ve başkasının yaşam hakkı | Kemer takmadan, aşırı hızla sürmek |
| Topluma | Aileler, toplumun düzeni | Ölümlü bir kazanın ailelere bıraktığı yük |
| Kamuya | Bütün ülke | Tedavi ve üretim kaybı |
Nasıl sorulurBir ihlal betimlenir ve kimin hakkına dokunduğu sorulur; ya da kazaların maddi hasar, tedavi, iş gücü kaybı gibi sonuçlarının neyi olumsuz etkilediği.
TuzakEkonomik kaybı yalnız kazazedenin zararı sanmak; bütün ülkeyi etkilediği için kamu hakkıdır.
İpucuZarar tek kişiye mi, ailelere mi, bütün ülkeye mi gidiyor, ona bak.
⇄Eşleştirme ihlal → kime karşı?
?Soru çöz kamu hakkı
Trafik kazalarının,
I. tedavi ve sosyal güvenlik harcamalarını artırması
II. üretim kaybına yol açması
III. kamuya ait levha ve bariyerlerin onarılmasını gerektirmesi
sonuçlarından hangileri kamu hakkının ihlalidir?