Dış kanamada ilk yardım: doğrudan bası ve basınçlı bandaj
MTSK · İlk Yardım · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Dış kanamada ilk yardım nasıl yapılır, kanayan yere kaç dakika bastırılır?
Kısa cevap: Dış kanamada temel yöntem doğrudan basıdır: temiz bir bezle yaranın üstüne en az 5 dakika sabit ve kesintisiz bastırılır. Bez kanla ıslanırsa kaldırılmaz, üstüne yenisi konur. 10 dakikada durmayan kanamada daha geniş ve sıkı bastırılır, sonra basınçlı bandaj yapılır.Yetişkin bir insanın vücudunda 5–6 litre kan vardır; bunun 1 litresini hızla kaybetmek bile hayatı tehdit eder.
Kan nereden geliyor?
Kan, vücut ağırlığının yaklaşık %8'idir. Kanamanın ciddiyeti, kanın hangi damardan geldiğine bağlıdır. Kanın rengi ve akışı ipucu verir.
| Damar | Kan nasıl görünür? | Önemi |
|---|---|---|
| Atardamar | açık kırmızı, kalp atımıyla fışkırır | en ciddi |
| Toplardamar | koyu kırmızı, yavaş ve düzenli akar | ciddi olabilir |
| Kılcal damar | sızıntı biçiminde | en yaygın |
Doğrudan bası
Önce kendini koru: çıplak elle kana dokunma, eldiven ya da poşet kullan. Yaralıyı düz bir zemine sırtüstü yatır; hafif yarada oturabilir. Takılarını çıkar, giysisini keserek yarayı aç.
Temiz bir bezle yaranın üstüne bastır: küçük yarada parmakla, büyük yarada avuçla. Bası en az 5 dakika sabit ve kesintisiz sürmeli. Bez kanla ıslanırsa kaldırma; üstüne yeni bir bez koyup basıya devam et. İlk bezi değiştirmek, durmaya başlayan kanamayı yeniden açabilir.
Kanama 10 dakikada durmazsa üstüne daha çok malzeme ekle ve daha geniş bir alana daha sıkı bastır. Sonra yarayı basınçlı bandajla sar. Bandaj dolaşımı kesecek kadar sıkı olmamalı. Artan ağrı, uyuşma, karıncalanma ya da parmaklarda renk değişikliği bandajın fazla sıkı olduğunu gösterir.
Yaralıya yiyecek ve içecek verme. Bilincini ve yaşam bulgularını 2–3 dakikada bir kontrol et.
Nasıl sorulurKanın rengi ve akışı verilip damar türü ya da ilk yapılacak iş sorulur.
TuzakIslanan bezi çıkarıp yenisini koymak, bandajı sımsıkı sarmak.
İpucu“ilk yöntem” sorulursa cevap doğrudan basıdır. Sınavda işaretle: eski kaynaklarda kanayan kol ya da bacağı yukarı kaldırmak ve “basınç noktalarına” bastırmak geçer; güncel uygulamada ikisi de önerilmez.
?Soru çöz olumsuz kök
Mutfakta bıçakla elini derin kesen bir arkadaşının yarasına temiz bir havluyla bastırıyorsun. Üç dakika sonra havlu tamamen kanla ıslanıyor.
Bu durumda aşağıdakilerden hangisi yapılmamalıdır?
▭Boşluk doldurma havuzda çeldirici çok
Doğrudan bası en az dakika kesintisiz sürmelidir. Kanama dakikada durmazsa daha geniş ve sıkı bastırılır. Kalp atımıyla fışkıran açık renkli kan gelir.