Güç aktarma organları: debriyaj, vites kutusu, kardan mili ve diferansiyel
MTSK · Araç Tekniği · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAraba motoru nasıl çalışır, motorun ana parçaları nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Motor ve yakıt sistemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Motor, yakıtın kimyasal enerjisini harekete çevirir. Yakıt silindirin içinde yanar, oluşan sıcak gazlar pistonu aşağı iter. Biyel kolu bu itişi krank miline aktarır; krank mili dönerek gücü tekerleklere gönderir. Supaplar silindire hava girişini ve yanmış gazın çıkışını yönetir.
✎Konu anlatımı
Debriyaj ne işe yarar, vites kutusu ve diferansiyel ne yapar?
Kısa cevap: Güç aktarma organları motorun dönüşünü tekerleklere taşır. Debriyaj (kavrama) motorla vites kutusu arasındaki bağlantıyı keser ve yumuşakça birleştirir. Vites kutusu hız ile çekiş gücünü ayarlar. Diferansiyel, virajda dış tekerleğin iç tekerlekten hızlı dönmesini sağlar; arkadan itişli araçlarda araya kardan mili girer.Motor sürekli döner, ama araç kırmızı ışıkta durabilir: bu ikisini ayıran bir parça vardır.
Motordan tekerleğe
Motor ve yakıt sistemi sayfasında gördük: pistonun itişi krank milini döndürür. Bu dönüş tekerleğe birkaç durakta ulaşır; bu parçaların hepsine güç aktarma organları denir.
Debriyaj (kavrama)
Düz vitesli araçta pedala basınca debriyaj motorla vites kutusu arasındaki bağlantıyı keser. Böylece vites değiştirilir, araç dururken motor çalışmaya devam eder. Pedal bırakılınca debriyaj balatası volana bastırılır ve bağlantı yumuşakça kurulur.
En sık hata, sürüşte ayağı pedalın üstünde dinlendirmektir. Debriyaj hafifçe kayar ve balata aşınır. Yokuşta aracı yarım debriyajla tutmak da aynı zararı verir. Motor devri yükseldiği hâlde araç hızlanmıyorsa ve yanık kokusu geliyorsa debriyaj kaçırıyordur.
Pedala basmaya başlayınca kısa bir boş yol vardır; buna pedal boşluğu denir. Boşluk az olursa debriyaj tam kavramaz ve kaçırır; fazla olursa tam ayırmaz, vites zor geçer.
Vites kutusu
Vites kutusu (şanzıman) motor devri ile tekerlek hızını uyumlu hâle getirir. Düşük vites çok çekiş, az hız verir; kalkışta ve dik yokuşta kullanılır. Yüksek vites hız verir, yakıt tüketimini azaltır.
Otomatik vites kutusunda P (park), R (geri), N (boş) ve D (sürüş) konumları vardır. P'de vites kutusu kilitlenir, ama park ederken el freni de çekilir. Motor P ya da N'de çalıştırılır, vites P'den çıkarılırken frene basılır.
Diferansiyel
Virajda dış tekerlek iç tekerlekten daha uzun yol alır. Diferansiyel iki tekerleğin farklı hızda dönmesine izin verir, böylece lastikler sürüklenmez.
Ek bilgi: kardan mili ve çekiş türü
Arkadan itişli araçlarda vites kutusundan arka diferansiyele gücü kardan mili taşır. Önden çekişli araçlarda kardan mili yoktur; vites kutusu ve diferansiyel tek gövdededir, gücü tekerleklere kısa aks milleri iletir.
Nasıl sorulurBir kullanım hatası verilir, zarar gören parça sorulur; ya da diferansiyelin, debriyajın görevi sorulur.
TuzakDebriyaj balatasını fren balatasıyla karıştırmak; diferansiyeli vites kutusunun bir parçası sanmak.
İpucu“virajda iki teker farklı hızda” diyorsa diferansiyel, “motorla bağlantıyı keser” diyorsa debriyajdır.
⇄Bilgi eşleştirme otomatik vites
?Soru çöz kullanım hatası
Sürüş boyunca sol ayağını debriyaj pedalının üstünde dinlendiren bir sürücünün aracında en çok hangisi zarar görür?