Motor soğutma sistemi: radyatör, termostat, su pompası ve fan
MTSK · Araç Tekniği · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDört zamanlı motorun zamanları nelerdir, hangi zamanda supaplar kapalıdır?Bağlantılı konudan (Motor ve yakıt sistemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Dört zamanlı motorda bir çevrim dört adımda tamamlanır: emme, sıkıştırma, iş (ateşleme-genişleme) ve egzoz. Emmede emme supabı, egzozda egzoz supabı açıktır; sıkıştırma ve iş zamanında iki supap da kapalıdır. Güç üreten tek zaman iş zamanıdır. Bir çevrimde krank mili iki tur döner.
✎Konu anlatımı
Motor soğutma sistemi nasıl çalışır, termostat ne işe yarar?
Kısa cevap: Soğutma sistemi motoru en verimli çalıştığı sıcaklıkta tutar. Su pompası soğutma sıvısını motorun içinde dolaştırır, ısınan sıvı radyatörde soğur, fan radyatörden geçen havayı artırır. Termostat motor soğukken kapalı kalır; motor ısınınca açılıp sıvıyı radyatöre gönderir.Yanan yakıtın enerjisinin yalnız bir kısmı harekete dönüşür; geri kalanı motoru ısıtır.
Neden soğutma?
Motor ve yakıt sistemi sayfasında gördük: silindirde yakıt yanar, sıcak gazlar pistonu iter. Bu ısı dışarı atılmazsa yağ incelir, parçalar genleşip birbirine sürtünür. Silindir kapağı eğilebilir, piston silindire sarabilir. Motorun aşırı ısınmasına hararet denir.
Motor fazla soğuk da olmamalı: soğuk motor daha çok yakıt yakar ve daha çok aşınır. Soğukken yağ da koyudur, parçalara geç ulaşır. Amaç motoru belli bir çalışma sıcaklığında tutmaktır.
Parçalar
Soğutma sıvısı, motor bloğunun içindeki kanallarda dolaşıp ısıyı alır. Su pompası sıvıyı devrede döndürür; çoğu araçta motordan bir kayışla çalışır. Radyatör ince borular ve kanatçıklardan oluşur; sıcak sıvı içinden geçerken ısısını havaya verir.
Termostat motorla radyatör arasındaki kapıdır. Motor soğukken kapalı kalır, sıvıyı radyatöre göndermez; böylece motor çabuk ısınır. Çalışma sıcaklığına gelince açılır. Fan, araç yavaşken ya da dururken radyatöre hava çeker; çoğu araçta sıcaklık yükselince kendiliğinden çalışır.
Hortumlar parçaları birbirine bağlar. Genleşme kabı, ısınınca genleşen sıvıyı karşılar; seviye buradan kontrol edilir. Bazı motosikletler gibi küçük motorlar ise havayla soğutulur: silindirin dışındaki kanatçıklar ısıyı doğrudan havaya verir.
Kaloriferin sıcak havası da bu sıvıdan gelir. Isınan sıvının bir kısmı, ön paneldeki küçük bir radyatörden (kalorifer peteği) geçer ve kabine sıcak hava üfler. Bu yüzden motor ısınmadan kalorifer sıcak üflemez.
Nasıl sorulurBir parçanın görevi verilir, adı sorulur; ya da soğutma sistemine ait olmayan parça sorulur.
TuzakTermostatı sıvıyı soğutan, radyatörü sıcaklığı ayarlayan parça sanmak; alternatör gibi başka sistemlerin parçalarını soğutmaya katmak.
İpucu“sıcaklığa göre açılıp kapanır” termostat, “ısıyı havaya verir” radyatördür.
↕Sıralama soğuk motordan sıcağa
- Çalışma sıcaklığında termostat açılır, sıvı radyatöre gider
- Motor soğukken çalıştırılır, termostat kapalıdır
- Trafikte beklerken sıcaklık yükselir, fan devreye girer
- Sıvı yalnız motorun içinde dolaşır, motor çabuk ısınır
?Soru çöz parçanın görevi
Motor soğukken soğutma sıvısının radyatöre gitmesini engelleyerek motorun çabuk ısınmasını sağlayan parça hangisidir?