Oran: iki niceliği "kaç katı" diye karşılaştırmak
MEB 7. sınıf · Sayılar ve nicelikler (2) · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKesirlerle çarpma ve bölme nasıl yapılır, sonuç neden küçülür ya da büyür?6. sınıftan (Kesir, ondalık ve yüzde). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Kesirle çarpma bir çokluğun bir parçasını almaktır; paylar ve paydalar çarpılır. 1'den küçük kesirle çarpınca sonuç küçülür. Bölme ise "içinde kaç tane var?" ya da "eşit paylaş" sorusudur; 1'den küçük kesre bölünce sonuç büyür.
✎Konu anlatımı
Oran nedir, birimli ve birimsiz oran arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: İki niceliği farkla karşılaştırmak toplamsal, bölerek karşılaştırmak çarpımsal karşılaştırmadır. Çarpımsal karşılaştırmaya oran denir ve a : b ya da ab diye yazılır. Aynı birimli niceliklerin oranı birimsiz, farklı birimlilerin oranı birimlidir (km/saat gibi).Limonata yaparken 2 bardak limon suyuna 5 bardak su katıyorsun. Kardeşin "suyun 3 bardak fazla" diyor, sen "limon suyu, suyun beşte ikisi kadar" diyorsun. İkiniz de haklısınız.
6. sınıfta kesirle bir bütünün kaçta kaçını yazdın; oran bu fikri iki nicelik arasına taşır. "3 bardak fazla" farka bakar; buna toplamsal karşılaştırma denir. "Beşte iki" ise bölmeye bakar; buna çarpımsal karşılaştırma denir. Çarpımsal karşılaştırmaya oran denir: limon suyunun suya oranı 2 : 5'tir. "İki bölü beş" ya da "ikinin beşe oranı" diye okunur.
Oranda sıra önemlidir. Suyun limon suyuna oranı 5 : 2'dir; bu başka bir orandır. "A'nın B'ye oranı" denince A paya, B paydaya yazılır.
| Oran | Birimler | Tür |
|---|---|---|
| 180 km'nin 2 saate oranı | km ve saat | birimli: 90 km/saat |
| 40 cm'nin 2 m'ye oranı | önce cm'ye çevir: 40 : 200 | birimsiz: 1 : 5 |
| 12 kızın 18 erkeğe oranı | kişi ve kişi | birimsiz: 2 : 3 |
Tablonun son sütununa bak: birimleri farklı nicelikler bölünürse oran km/saat gibi bir birim taşır. Aynı türden nicelikler önce aynı birime çevrilir; birim sadeleşir.
Bir sınıfta 12 kız ve 18 erkek öğrenci vardır. Erkeklerin sınıf mevcuduna oranı nedir?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Mevcut: 12 + 18 = 30. Oran 18 : 30.
- 6'ya böl: 3 : 5.
Cevap: 3 : 5
A fidanı 20 cm'den 30 cm'ye, B fidanı 50 cm'den 65 cm'ye uzadı. Hangisi daha çok büyüdü?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Toplamsal: A 10 cm, B 15 cm uzadı; B önde.
- Çarpımsal: A boyunun 30 : 20 = 1,5 katına, B 65 : 50 = 1,3 katına çıktı; A önde.
Cevap: soruya göre değişir; kendi boyuna göre A daha çok büyüdü
Nasıl sorulurBir torba, sınıf ya da tarif verilir; parçanın parçaya ya da parçanın bütüne oranı sorulur.
Tuzak2 : 5 yerine sırayı ters çevirip 5 : 2 yazmak.
İpucuSoru cümlesindeki ilk niceliği paya yaz.
?Soru çöz
Bir torbadaki kırmızı ve mavi bilyeler şekilde gösterilmiştir.
Ayşe bu torba için üç cümle yazdı:
I. Kırmızı bilyelerin mavi bilyelere oranı 2 : 3'tür.
II. Mavi bilyelerin bütün bilyelere oranı 35'tir.
III. Kırmızıların mavilere oranı ile mavilerin kırmızılara oranı eşittir.
Buna göre hangileri doğrudur?
▭Boşluk doldurma
40 cm'nin 2 m'ye oranı 1 : olur. 180 km'yi 2 saatte giden aracın hızı km/saattir.