Sınav kaygısı: belirtileri, sınavdan önce ve sınav anında yapılacaklar
Kısa cevap: MEB rehberlik kılavuzuna göre sınav kaygısında ilk adım yavaş, derin nefestir: içinizden 1-2 sayarak nefes alın, aldığınız sürenin iki katında verin ve iki derin nefes arasında en az 4-5 normal nefes alın. Belirtiler günlük yaşamı engelliyorsa okulunuzdaki rehber öğretmenden destek isteyin.
Bu sayfa tıbbi bir değerlendirme yapmaz; MEB'in rehberlik kılavuzu ve MEB'e bağlı birimlerin yayımladığı broşürlerin özetidir. Kaynak yayınlar farklı yıllarda hazırlanmıştır (kılavuz 2015, Zara İlçe broşürü 2019); yöntemler genel bilgidir ve tek başına tedavi yerine geçmez.
Kaynak: MEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Veli-Öğrenci-Öğretmen Bilgilendirme Kılavuzu (2015) ve 2 resmî kaynak daha · Son kaynak kontrolü:
Sınav kaygısı nedir, belirtileri nelerdir?
MEB kaynaklarına göre kaygı, bir uyaranla karşılaşınca bedensel, duygusal ve zihinsel değişimlerle kendini gösteren aşırı uyarılmışlık hâlidir. Sınav kaygısı ise öğrenilen bilginin sınavda etkili kullanılmasını engelleyen ve başarıyı düşüren yoğun kaygıdır. Kılavuz, kaygının normal düzeyinin çalışmaya motive ettiğini, çok yüksek düzeyin ise sorun yarattığını belirtiyor.
Alan
Belirtiler
Bedensel
Çarpıntı, nefes almada güçlük, ellerde titreme, terleme ya da üşüme, mide bulantısı, baş ve karın ağrısı, yorgunluk, uyku düzensizliği, iştahsızlık
Zihinsel
Dikkat ve konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık, bildiğini aktaramama, düşünceleri toparlayamama
Duygusal
Gerginlik, sinirlilik, panik, korku, karamsarlık, kendine güvenin azalması, ders çalışmak istememe
Zamanınızı planlayın: kaygı zaman düzensizliğine yol açar ve bu kaygıyı artırır; zamanı düzenlemek bu döngüyü kırar (Zara İlçe MEM broşürü).
Düzenli hareket edin: broşür düzenli fiziksel egzersizi kas ve zihin gevşemesi ile endişede azalma için öneriyor.
Nefes alıştırmasını önceden öğrenin: aşağıdaki adımları sınavdan önce birkaç kez deneyin; broşür günde 40-50 kez doğru nefes alma egzersizinin kaygıyı azalttığını belirtiyor.
Sınav öncesi geceyi uykusuz geçirmeyin; sınav günü ilk kez yapacağınız etkinlikleri (ağır spor, alışık olmadığınız öğle uykusu) denemekten kaçının ve normal ritminizi koruyun.
Sınavın hemen öncesinde telaşla yeni bir şey okumak yerine konuları son bir kez gözden geçirin ve rahatlatıcı bir şey yapın (Zara İlçe MEM broşürü, Tekirdağ İl MEM bülteni).
MEB kılavuzu, sınava girmeden ya da sınav sırasında kaygı artarsa birkaç kez derin nefes almayı ve birkaç dakika gözleri kapatıp mutlu eden bir yeri ya da anıyı hayal etmeyi öneriyor. İyi nefes ağır, derin ve sessizdir; burundan yavaşça alınır.
Bir elinizi göbeğinizin hemen altına, diğerini göğsünüze koyun ve gözlerinizi kapatın; önce ciğerinizi rahatça boşaltın.
İçinizden '1-2' diye sayarak akciğerinizi doldurun.
Kısa bir süre bekleyin, ardından yine sayarak nefesi aldığınız sürenin iki katında verin.
Yeni nefes almadan önce yaklaşık iki saniye bekleyin ve egzersizi tekrarlayın.
İki derin nefes arasında en az 4-5 normal nefes alın; üst üste derin nefes almaya devam ederseniz baş dönmesi hissedebilirsiniz.
Kılavuz ayrıca kas gevşetme egzersizini tarif ediyor: sessiz bir yerde rahat bir pozisyonda yavaş nefesle başlayın; sırayla yumruklarınızı sıkıp bırakın, kaşlarınızı çatıp bırakın, omuzlarınızı kulaklarınıza doğru kaldırıp bırakın, ayak parmaklarınızı gerip bırakın. Her gerginlikten sonra gevşemenin farkını hissedin.
Kaygı yükselirse durun, birkaç derin nefes alıp nefes adımlarını uygulayın; birkaç dakika gözlerinizi kapatıp mutlu eden bir yeri ya da anıyı hayal etmek düşünce odağını değiştirir (MEB kılavuzu).
Sınavın her bölümüne ayıracağınız süreyi önceden belirleyin ve zamanı buna göre kullanın (Tekirdağ İl MEM bülteni).
Detaylara fazla takılmak stresi artırabilir; sorulara genel bir bakış açısıyla odaklanın (Tekirdağ İl MEM bülteni).
Aklınıza 'bitiremeyeceğim', 'bilmiyorum' gibi düşünceler geldiğinde onları fark edin ve gerçekçi alternatifiyle değiştirin.
MEB kılavuzu velilerin de belli bir düzeyde kaygı duymasını normal sayıyor, ancak velinin yüksek kaygısının çocuğun kaygısını artırabileceğini ve iletişimi bozabileceğini belirtiyor.
Önce fiziksel ihtiyaçları (beslenme, uyku, hastalık) karşılayın; ders çalışabileceği uygun bir ortam hazırlayın.
Çocuğunuzu başkalarıyla kıyaslamayın; sevginizi belli edin ve düşük bir puanın dünyanın sonu olmadığını hatırlatın.
Çalışmasında gözlemci, gerektiğinde destekçi olun; dinlenmesine ve sinema, spor gibi etkinliklere zaman ayırmasını destekleyin.
Yaptıklarınızı sürekli hatırlatıp yüzüne vurmayın; sorumlu olduğu konuları birlikte takip edin.
Sınavdan sonra onu kutlayın; konuşmaya hazır olunca değerlendirme yapıp yeni plan kurmasına yardım edin, hazır değilse sorularınızı sonraya bırakın.
MEB kılavuzuna göre burundan yavaşça, içinizden 1-2 sayarak nefes alınır, aldığınız sürenin iki katında verilir ve iki derin nefes arasında en az 4-5 normal nefes alınır; derin nefesi üst üste sürdürürseniz baş dönmesi olabilir.
Günde kaç kez nefes egzersizi yapmak kaygıyı azaltır?
Zara İlçe MEM'in sınav kaygısı broşürü günde 40-50 kez doğru nefes alma egzersizi yapmanın kaygıyı azalttığını belirtiyor; doğru nefeste midenizin üzerindeki el hareket eder.
Bu sayfadaki bilgiler tarihinde yukarıdaki resmî kaynakların yürürlükteki metniyle karşılaştırıldı. Mevzuat ve kılavuzlar değişebilir; başvuru ya da işlem öncesinde kaynağın güncel metnini esas alın. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürseniz bize bildirin.