İslam düşüncesinde yorumlar: din anlayışı, mezhepler, tasavvufi yorumlar, Alevilik Bektaşilik

Aynı ayeti okuyan iki kişi neden farklı anlayabilir? Mezhepleri ve tasavvufi yorumları bir ağaç gibi sınıflandır, Alevilik Bektaşilikteki cem erkânını tanı.

4 durak7. sınıf · 3. ünite
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
YORUM · DİN ANLAYIŞI

Aynı ayet, farklı yorumlar: din, din anlayışı ve yorum farklılıkları

MEB 7. sınıf · İslam Düşüncesinde Yorumlar · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaAhiret hayatının aşamaları nelerdir? Baas, mahşer ve mizan ne demek? Melek ve ahiret inancı insana ne kazandırır?Bağlantılı konudan (Melek ve ahiret inancı, hac ve kurban). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ahiret, dünya hayatı bitince başlayan sonsuz hayattır. Aşamaları sırasıyla ölüm, kıyamet, baas (yeniden diriliş), mahşer, mizan, cennet ve cehennemdir. Melek ve ahiret inancı insana sorumluluk ve hesap verme bilinci, doğruluk, adalet ve hayata anlam kazandırır.

Ahiret hayatının aşamaları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Din ile din anlayışı arasındaki fark nedir? Dinde yorum farklılıkları neden ortaya çıkar, faydaları nelerdir?

Kısa cevap: Din, Allah'ın peygamberler aracılığıyla gönderdiği, temel ilkeleri değişmeyen kurallar bütünüdür. Din anlayışı ise insanların bu ilkeleri anlama ve yorumlama çabasından doğan görüşlerdir. İnsanların farklı özellikleri, yaşadıkları yer ve kültür ile metinlerin farklı anlaşılması yorum farklılıklarına yol açar.

Aynı fotoğrafa bakan iki arkadaştan biri hüzün, öbürü umut görebilir; değişen, bakan gözdür.

Din ve din anlayışı

Din, Allah'ın peygamberleri aracılığıyla gönderdiği, insanı kendi iradesiyle iyiye ve doğruya yönelten ilahi kurallardır. Hz. Âdem'den Hz. Muhammed'e kadar bütün peygamberlerin getirdiği dinin adı İslam'dır.

İslam'ın temel ilkeleri Kur'an ve sünnetle belirlenmiştir, değişmez; Melek ve ahiret inancı, hac ve kurban sayfasında gördüğün meleklere ve ahirete iman bunlardandır. İnsanların bu ilkeleri anlamak için ortaya koyduğu görüşlere ise din anlayışı denir.

Din ve din anlayışı
DinDin anlayışı
Kaynağı Kur'an ve sünnettir.Kaynağı insanın yorumudur.
Temel ilkeleri değişmez.Kişiye ve zamana göre değişebilir.
Müslümanlar için bağlayıcıdır.Yorum olduğu için bireyseldir.

Yorum farklılıkları neden ortaya çıkar?

Hz. Peygamber'in vefatından sonra İslam farklı kültürlere yayıldı ve yeni sorular doğdu. Âlimler Kur'an ve sünnete dayanarak cevap aradı. Farklı yorumların başlıca sebepleri şunlardır:

  • İnsanın yapısı: Bilgi birikimi, mesleği, yeteneği ve tecrübesi farklı olan insanlar aynı metni farklı anlayabilir.
  • Coğrafya ve kültür: Müslümanların anlayışı yaşadıkları bölgenin şartlarından etkilenir.
  • Kaynakların yorumu: Bazı ayetler ve Hz. Peygamber'in uygulamaları farklı biçimlerde anlaşılmıştır.

Farklılık bir zenginliktir

Temel ilkelere bağlı kalınarak yapılan yorumlar İslam'da düşünce özgürlüğünü gösterir. Fıkıh, kelam, tasavvuf gibi ilimlerin doğmasına vesile olmuştur. Dinin farklı kültürlerde yaşanmasını kolaylaştırmış, yeni sorunlara çözüm üretmiştir. Farklılıklara saygı da toplumda hoşgörüyü ve kültürel zenginliği artırır.

Akılda kalsın: Din değişmez ve bağlayıcıdır; din anlayışı insan yorumudur. Yorumlar temel ilkelere bağlı kaldıkça zenginliktir.
Burslulukta

Nasıl sorulurDin ile din anlayışını karşılaştıran yargılar verilir; doğrular ya da yorum farklılığının sebebi sorulur.

TuzakDinin temel ilkelerinin de değiştiğini sanmak.

İpucu“Kur'an ve sünnet, değişmez” din; “kişi, zaman, yorum” din anlayışıdır.

?Soru çöz öncüllü

Öğretmen tahtaya şu yargıları yazdı:
I. Din anlayışı kişiye ve zamana göre değişebilir.
II. Dinin temel ilkeleri her yorumla değişir.
III. Yorum farklılıkları fıkıh, kelam ve tasavvuf gibi ilimlerin doğmasına katkı sağlamıştır.

Bu yargılardan hangileri doğrudur?

✓ B. Din anlayışı insan yorumu olduğu için değişebilir (I); yorumlar yeni ilimlerin doğmasını sağlamıştır (III). II yanlış: Kur'an ve sünnete dayanan temel ilkeler değişmez. A III'ü kaçırıyor; C ve D dinin kendisini değişken sanıyor.

?Soru çöz tablo okuma

Nehir üç örneği T tablosuna yerleştirdi:

Nehir'in T tablosu
ÖrnekYerleştirdiği sütun
IKur'an'da namazın emredilmesidin anlayışı
IIBir âlimin yolculukta namazın kılınışına dair görüşüdin anlayışı
IIIAllah'ın bir olduğuna inanmakdin anlayışı

Nehir hangi örnekleri doğru sütuna yerleştirmiştir?

✓ B. Âlimin görüşü yorumdur (II). Namaz emri ve tevhit değişmeyen ilkelerdir; I ve III “din” sütununa girer. A, C ve D temel ilkeyi yorum sanıyor.

▭Boşluk doldurma T tablosu

Kaynağı Kur'an ve sünnet olan, temel ilkeleri değişmeyen kurallar bütününe denir. İnsanların bu ilkeleri anlama çabasından doğan görüşlere din denir. Bu görüşler ve zamana göre değişebilir.

YORUM · MEZHEP

Yorum biçimleri: itikadi ve fıkhi mezhepler, kurucuları ve yayıldıkları yerler

MEB 7. sınıf · İslam Düşüncesinde Yorumlar · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaDin ile din anlayışı arasındaki fark nedir? Dinde yorum farklılıkları neden ortaya çıkar, faydaları nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Din, Allah'ın peygamberler aracılığıyla gönderdiği, temel ilkeleri değişmeyen kurallar bütünüdür. Din anlayışı ise insanların bu ilkeleri anlama ve yorumlama çabasından doğan görüşlerdir. İnsanların farklı özellikleri, yaşadıkları yer ve kültür ile metinlerin farklı anlaşılması yorum farklılıklarına yol açar.

Din ve din anlayışı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mezhep nedir? İtikadi ve fıkhi yorumlar hangileridir, kurucuları kimdir ve nerelerde yaygındır?

Kısa cevap: İslam düşüncesindeki yorumlar konusuna göre üçe ayrılır: inanç konusundakiler itikadi (Matüridilik, Eşarilik), ibadet konusundakiler fıkhi (Hanefilik, Malikilik, Şafiilik, Hanbelilik), ahlak konusundakiler tasavvufi yorumlardır. Bu yorumlara mezhep denir; ayrı din değil, İslam'ı anlama yollarıdır.

Bir kütüphanede kitaplar konularına göre raflara dizilir. İslam düşüncesindeki yorumlar da ele aldıkları konuya göre gruplanır.

Mezhep ve üç yorum biçimi

Mezhep “gidilecek yol, yöntem” demektir. Âlimlerin dinin ayrıntılarıyla ilgili, belli kurallarla oluşturduğu görüşlerin toplamına da mezhep denir. Mezhepler ayrı birer din değildir.

Yorumlar inanç, ibadet ve ahlak ölçütüne göre üç gruba ayrılır. İnanç anlamındaki itikat kelimesinden “itikadi”, ibadet hükümlerini inceleyen fıkıh ilminden “fıkhi” adı gelir. 5. sınıfta öğrendiğin abdest ve namaz kuralları fıkhın konusudur.

Ölçüt konudur: inanç itikadi, ibadet fıkhi, ahlak tasavvufi yorumları oluşturur.Görsel: Sınav Defteri

İtikadi ve fıkhi yorumlar

Allah'a, meleklere, ahirete iman ya da farz ibadetler gibi temel konularda âlimler hemfikirdir; farklılıklar ayrıntılardadır. Başlıca itikadi yorumlar Matüridilik ve Eşarilik; fıkhi yorumlar Hanefilik, Malikilik, Şafiilik ve Hanbeliliktir.

İtikadi ve fıkhi yorumlar
YorumKurucusuÖne çıkan özelliğiYaygın olduğu yerler
Matüridilik (itikadi)Ebu Mansur Matüridiinançta akli delillere önem verirTürkiye, Orta Asya, Pakistan
Eşarilik (itikadi)Ebülhasan Eşariiyi ve kötünün vahiyle bilineceğini savunurKuzey Afrika, Mısır, Endonezya
Hanefilik (fıkhi)Ebu Hanife (İmam-ı Azam)akla dayalı, uygulanabilir çözümlerTürkiye, Balkanlar, Orta Asya
Malikilik (fıkhi)Malik bin EnesMedine halkının uygulamalarına önem verirKuzey Afrika, Körfez ülkeleri
Şafiilik (fıkhi)İmam ŞafiiMekke, Medine, Bağdat'ta eğitim almış kurucuDoğu ve Güneydoğu Anadolu, Mısır, Endonezya
Hanbelilik (fıkhi)Ahmed bin Hanbelkurucusu ömrünü hadis ilmine vermiştirSuudi Arabistan, Katar

Bu yorumlar İslam'ı doğru anlama ve yaşama çabasının ürünüdür; birini öbürüyle yarıştırmak doğru değildir.

Akılda kalsın: İtikadi iki: Matüridilik, Eşarilik. Fıkhi dört: Hanefilik, Malikilik, Şafiilik, Hanbelilik. Mezhep adı kurucudan gelir.
Burslulukta

Nasıl sorulurKurucusu ve yaygın olduğu yerler verilen bir bilgi kartı sunulur; hangi yorum olduğu sorulur.

TuzakHanefiliği itikadi, Matüridiliği fıkhi saymak.

İpucuÖnce konuya bak; inanç mı, ibadet mi?

?Soru çöz bilgi kartı

Kerem'in hazırladığı bilgi kartında bir yorum biçimi şöyle tanıtılıyor: Kurucusu Medine'de doğmuş, hayatını orada geçirmiş ve orada vefat etmiştir. Görüşlerinin oluşmasında bu şehrin halkının uygulamaları etkili olmuştur. Bugün özellikle Kuzey Afrika'da yaygındır.

Kerem'in kartında anlattığı yorum biçimi hangisidir?

✓ D. Medine'de yaşayan ve Medine halkının uygulamalarına önem veren kurucu Malik bin Enes'tir. A Hanefiliğin kurucusu Kufe'de doğmuştur. B İmam Şafii Medine'de de eğitim almış ama Gazze'de doğup Mısır'da vefat etmiştir. C Eşarilik inançla ilgili, itikadi bir yorumdur.

⇄Bilgi eşleştirme yorum ve özelliği

?Soru çöz tablo okuma

Kuzey, üç yorumu konusuna göre gruplandırdı:

Kuzey'in tablosu
YorumGrubu
IHanefilikfıkhi
IIEşarilikitikadi
IIIMevleviliktasavvufi

Kuzey'in gruplamalarından hangileri doğrudur?

✓ D. Hanefilik ibadeti (I), Eşarilik inancı (II), Mevlevilik ahlakı (III) yorumlar. A, B ve C doğru satırları eksik sayıyor: Eşarilik inançla, Mevlevilik ahlakla ilgilidir.
TASAVVUF · YORUM

Kültürümüzdeki tasavvufi yorumlar: Yesevilikten Mevleviliğe ortak değerler

MEB 7. sınıf · İslam Düşüncesinde Yorumlar · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaEdebiyatımızda ve musikimizde dinin izleri nelerdir? Naat, ilahi, salavat ne demek?6. sınıftan (Peygamberliğinden önce Hz. Muhammed). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ahmed Yesevi, Mevlana, Hacı Bektaş Veli ve Yunus Emre'nin eserleri edebiyatımızda dinin izlerini taşır. Hz. Peygamber'i öven şiire naat denir. Musikimizde ezan, kamet, ilahi ve salavat dinin izlerini taşır; ortak temaları Allah ve Peygamber sevgisidir.

Edebiyatımızda ve musikimizde dinin izleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tasavvuf nedir? Yesevilik, Kadirilik, Mevlevilik, Nakşibendilik ve Alevilik Bektaşiliğin kurucuları kimdir? Mevlana Haftası ne zaman?

Kısa cevap: Tasavvuf, kalbi kötü duygulardan arındırıp güzel ahlakı kazandırmayı amaçlayan, ahlakla ilgili yorum biçimidir. Kültürümüzde etkin tasavvufi yorumlar Yesevilik (Ahmed Yesevi), Kadirilik (Abdülkadir Geylani), Mevlevilik (Mevlana), Nakşibendilik (Bahaeddin Nakşibend) ve Alevilik Bektaşiliktir (Hacı Bektaş Veli).

Konya'da her aralık ayında dünyanın dört bir yanından gelen insanlar aynı töreni izler. Bu ilginin arkasında yüzyıllardır süren bir ahlak eğitimi vardır.

Tasavvuf nedir?

Tasavvuf, İslam'ın manevi yönünü öne çıkaran bir yorum biçimidir. Amacı kişinin kötü huylarını bırakıp güzel huylar edinmesidir. Allah'ı kalp ve dille anmak, Hz. Peygamber'in ahlakını örnek almak tasavvufun merkezindedir.

Âlimler, Müslümanlara bu yolda rehber olacak farklı anlayışlar geliştirdi. Bunlar tasavvufi yorumları oluşturdu. Tasavvufu yaşayıp öğreten kişiye mutasavvıf denir. 6. sınıfta Ahmed Yesevi, Mevlana ve Hacı Bektaş Veli'nin eserlerini tanımıştın.

Kültürümüzde etkin tasavvufi yorumlar
YorumKurucusuÖne çıkanYaygın olduğu yerler
YesevilikAhmed Yesevi“hikmet” denen şiirler, Divan-ı HikmetTürkistan, Horasan, Azerbaycan, Anadolu
KadirilikAbdülkadir Geylanivaazlar, zikirIrak başta olmak üzere geniş bir alan
MevlevilikMevlana Celaleddin RumiMesnevi, semaAnadolu, Orta Doğu, Balkanlar
NakşibendilikBahaeddin NakşibendzikirOrta Asya başta olmak üzere geniş bir alan
Alevilik BektaşilikHacı Bektaş VeliMakalat, semahAnadolu ve Balkanlar

Ahmed Yesevi'nin öğrencileri Anadolu'nun İslamlaşmasında önemli rol oynadı. Mevlana Belh'te doğdu, Konya'ya yerleşip dersler verdi. Hacı Bektaş Veli Horasan'dan Anadolu'ya gelip Sulucakarahöyük'e yerleşti.

Alevilik Bektaşilik

Alevi sözlükte “Hz. Ali'yi seven, ona bağlı olan” demektir. Bektaşilik Hacı Bektaş Veli'nin görüşlerine dayanır. İkisi aynı şey değildir ama ikisinde de Hz. Ali ve Ehlibeyt sevgisi öndedir. Zamanla yakınlaşmış, “Alevilik Bektaşilik” adıyla anılmıştır.

Ortak değerler

Kurucuları ve uygulamaları farklı olsa da bu yorumların hepsi ahlaklı insan yetiştirmeyi amaçlar. Gösteriş ve övünmekten kaçınmak, cömert olmak, doğru ve güvenilir olmak hepsinde öne çıkar.

Mevlana Haftası

Mevlana her yıl 7–17 Aralık arasında anılır. Mevlana ölümü Allah'a kavuşma olarak gördüğü için ölüm gecesine “düğün gecesi” anlamında Şebiarus der. Hafta, 17 Aralık'taki Şebiarus töreniyle sona erer.

Soru nasıl okunur?

Bir kartta “Kurucusu Türkistan'da yaşadı; öğütlerini hikmet denen şiirlerle verdi.” yazıyor. Kart hangi tasavvufi yorumu anlatıyor?

Önce kendin dene → Çözümü göster
  1. Kök: yorumun adı soruluyor; kurucuyu bulursan yorumu bulursun.
  2. Anahtar sözcük: “Türkistan”, “hikmet”.
  3. Eleme: Mesnevi Mevlana'nın, Makalat Hacı Bektaş Veli'nin eseridir; hikmetler Ahmed Yesevi'nindir.

Cevap: Yesevilik

Akılda kalsın: Ahmed Yesevi-Yesevilik, Geylani-Kadirilik, Mevlana-Mevlevilik, Bahaeddin Nakşibend-Nakşibendilik, Hacı Bektaş Veli-Bektaşilik. Sema Mevlevilikte, semah Alevilik Bektaşilikte.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir mutasavvıfın doğduğu yer, eseri ya da uygulaması verilir; hangi yorumla ilgili olduğu ya da yorumların ortak yönü sorulur.

TuzakMevlevilikteki sema ile Alevilik Bektaşilikteki semahı karıştırmak.

İpucuEser ve şehirden kurucuya, kurucudan yoruma git.

?Soru çöz öncüllü

Ece, tasavvufi yorumlarla ilgili şu notları aldı:
I. Ahlakla ilgili yorumlardır.
II. Kurucuları farklı olsa da gösterişten kaçınma, cömertlik gibi ortak değerleri vardır.
III. Hepsi aynı şehirde doğmuş ve yalnız orada yayılmıştır.

Ece'nin notlarından hangileri doğrudur?

✓ A. Tasavvufi yorumlar ahlakla ilgilidir (I) ve ortak ahlaki değerleri paylaşır (II). III yanlış: Yesevilik Türkistan'da, Kadirilik Bağdat'ta, Mevlevilik Konya'da ortaya çıkmış ve farklı bölgelere yayılmıştır. B, C ve D bu yanlış notu içeriyor.

↕Sıralama Mevlana'nın yolculuğu

  1. Konya'ya yerleşip dersler verdi, eserler yazdı.
  2. Belh şehrinde doğdu, ilk hocası babası oldu.
  3. Ölüm gecesi her yıl Şebiarus töreniyle anılır.
  4. Ailesiyle Bağdat, Hicaz ve Şam'da yaşadı.

?Soru çöz bilgi kartı

Okul dergisinde bir tasavvufi yorumun bilgi kartı yayımlandı:

Bilgi kartı
KurucusuHorasan'dan gelip Sulucakarahöyük'e yerleşti.
EseriMakalat
Yaygın olduğu yerAnadolu ve Balkanlar

Kartta anlatılan yorum hangisidir?

✓ C. Makalat ve Sulucakarahöyük Hacı Bektaş Veli'yi gösterir. A Mevlana Konya'ya yerleşti, eseri Mesnevi'dir. B Yesevilik Türkistan'da doğdu. D Nakşibendilik Orta Asya'da yaygındır; Makalat'la ilgisi yoktur.
TASAVVUF · ALEVİLİK BEKTAŞİLİK

Alevilik Bektaşilik: cem, cemevi, musahiplik ve temel kavramlar

MEB 7. sınıf · İslam Düşüncesinde Yorumlar · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaKültürümüzdeki dinî gelenekler nelerdir? Sadaka taşı, zimem defteri, mahya ve aşure ne demek?6. sınıftan (Peygamberliğinden önce Hz. Muhammed). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kültürümüzde dinin izleri bayramlarda, kandillerde, doğumdan taziyeye hayatın dönüm noktalarında, ramazan ve muharrem geleneklerinde görülür. Sadaka taşı, zimem defteri ve vakıflar ise yardımın kimseyi incitmeden, gizlice yapıldığı güzel geleneklerdir; mevlit gibi gelenekler ibadetle karıştırılmaz.

Geleneğimizde dinin izleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Cem ve cemevi nedir? Musahiplik, gülbank, ocak, dört kapı kırk makam ne demek? Cem çeşitleri nelerdir?

Kısa cevap: Cem (ayinicem), dede rehberliğinde bir araya gelinerek yapılan ayindir; yapıldığı yere cemevi denir. Görgü, ikrar ve Abdal Musa cemleri özel cemlerdir. Musahiplik yol kardeşliği, gülbank “Bismişah” ile başlayıp “Allah Allah” ile biten duadır; ocak, dedelerin soyunu anlatır.

Bir cemevini ziyaret eden sınıf, saz sesiyle birlikte dönerek yapılan semahı izliyor. Burada her hareketin, her sözün bir anlamı vardır.

Cem ve cemevi

Cem “bir araya gelmek” demektir; cem ayinine ayinicem de denir. Ayinicemin yapıldığı, yol, adap ve erkânın öğrenildiği yere cemevi denir. Cemler, dede denen önderin rehberliğinde yapılır.

Cemle ilgili kavramlar
KavramAnlamı
Erkâncemin usulü ve kuralları
On iki hizmetOn İki İmam'a nispetle cemde yapılan görevler (dede, rehber, gözcü, zakir…)
Razılıkcemde canların birbirinden razı olup olmadığının, kul hakkı bulunup bulunmadığının sorulması
Semahcemde dönerek yapılan ritüel

Özel cemler

Cem her zaman yapılabilir. Yılın belli zamanlarında yapılan özel cemler de vardır. Görgü cemi yılda bir kez yapılır; yola girmiş olanlar geçen yılın muhasebesini yapar. İkrar cemi, yola girecek kişinin dede ve topluluk önünde söz verdiği cemdir. Abdal Musa cemi dargınları barıştırmak, birliği güçlendirmek için yapılır.

Gülbank ve lokma duası

Gülbank “gül sesi” demektir; işin hayırlı olması için okunan kalıplaşmış dualardır. “Bismişah” ile başlar, “Allah Allah” ile biter. Buradaki “şah” sözü evrenin tek yöneticisi olan Allah'ı işaret eder. Yemekten önce ya da sonra okunan lokma duası da bir gülbanktır.

Ocak, ikrar ve musahiplik

Ocak “ev, aile, soy” demektir; dedelerin ailesini ve soyunu anlatır. Her Alevi Bektaşi'nin bağlı olduğu bir dede ocağı vardır. Bu bağlılık “el ele, el Hakk'a” sözüyle dile getirilir. İkrar “açıkça söyleyip kabul etmek” demektir.

Musahiplik “sohbet arkadaşı, dost” anlamına gelen yol kardeşliğidir; yola girmenin temel şartıdır. Buna “ikrar verip nasip almak” da denir. Hicret'te Mekke'den Medine'ye göç eden Müslümanlara muhacir, onlara kucak açan Medinelilere ensar denir. Musahiplik, Hz. Peygamber'in ensar ile muhaciri kardeş ilan etmesine dayandırılır.

Oruçlar ve dört kapı

6. sınıfta muharrem ayını ve aşure geleneğini öğrenmiştin. Hızır orucu Şubat ayında Hz. Hızır adına, muharrem orucu muharrem ayında Hz. Hüseyin ve Kerbela şehitleri anısına tutulur. Dört kapı kırk makam, kişinin ahlaki olgunluğa ulaşmak ve Hakk'a yakınlaşmak için geçtiği aşamalardır.

Akılda kalsın: Görgü: yıllık muhasebe · İkrar: yola giriş · Abdal Musa: barışma. Gülbank “Bismişah … Allah Allah”. Musahiplik ensar-muhacir kardeşliğine dayanır.
Burslulukta

Nasıl sorulurBir kavramın tanımı ya da cemevi ziyareti anlatan bir paragraf verilir; hangi kavram ya da cem çeşidi olduğu sorulur.

Tuzakİkrar cemi ile görgü cemini, musahiplik ile ikrarı karıştırmak.

İpucuAmaca bak; yola giriş ikrar, yıllık hesap görgü, barışma Abdal Musa'dır.

⇄Bilgi eşleştirme cem ve cemevi

?Soru çöz kavram bulma

Bir cemevini ziyaret eden öğrencilere dede şu bilgileri verdi: “Bu kavram sözlükte ‘sohbet arkadaşı, dost’ demektir. Yolumuza girmenin temel şartıdır. Kökü, Hz. Peygamber'in Medine'de Mekkeli ve Medineli Müslümanları kardeş ilan etmesine dayanır.”

Dedenin anlattığı kavram hangisidir?

✓ C. “Sohbet arkadaşı” anlamına gelen ve ensar-muhacir kardeşliğine dayanan yol kardeşliği musahipliktir. A görgü cemi yıllık muhasebedir. B gülbank bir duadır. D ikrar cemi yola girerken söz verilen cemdir; kardeşlik anlamı taşımaz.

?Soru çöz tablo okuma

Yiğit, cem üzerine bir belgeselden notlar aldı:

Yiğit'in notları
1Dede, canlara birbirinden razı olup olmadıklarını sordu.
2Saz eşliğinde dönerek bir ritüel yapıldı.
3“Bismişah” ile başlayıp “Allah Allah” ile biten dua okundu.

Notlardaki uygulamalar sırasıyla hangileridir?

✓ A. Razı olup olmamayı sormak razılık, cemde dönmek semah, “Bismişah” duası gülbanktır. B ve C Mevlevilikteki semayı semahla karıştırıyor; C telbiyeyi hacdan getiriyor. D musahiplik yol kardeşliğidir, soru sormak değildir.

Şunları yapabiliyor musun?

Kitabı kapat, yukarı bakma. Her soruyu önce kendi cümlelerinle cevapla, sonra “Kontrol et”e bas ve her maddeyi ayrı ayrı, dürüstçe işaretle. “Henüz değil” dediklerin tekrar listene eklenir.

  1. Din ve din anlayışı

    1. Din ile din anlayışı arasındaki fark nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Dinde yorum farklılıkları neden ortaya çıkar, faydaları nelerdir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Din, Allah'ın peygamberler aracılığıyla gönderdiği, temel ilkeleri değişmeyen kurallar bütünüdür. Din anlayışı ise insanların bu ilkeleri anlama ve yorumlama çabasından doğan görüşlerdir. İnsanların farklı özellikleri, yaşadıkları yer ve kültür ile metinlerin farklı anlaşılması yorum farklılıklarına yol açar.

    Konuya dön: Din ve din anlayışı

  2. İtikadi ve fıkhi yorumlar

    1. Mezhep nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. İtikadi ve fıkhi yorumlar hangileridir, kurucuları kimdir ve nerelerde yaygındır?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    İslam düşüncesindeki yorumlar konusuna göre üçe ayrılır: inanç konusundakiler itikadi (Matüridilik, Eşarilik), ibadet konusundakiler fıkhi (Hanefilik, Malikilik, Şafiilik, Hanbelilik), ahlak konusundakiler tasavvufi yorumlardır. Bu yorumlara mezhep denir; ayrı din değil, İslam'ı anlama yollarıdır.

    Konuya dön: İtikadi ve fıkhi yorumlar

  3. Kültürümüzdeki tasavvufi yorumlar

    1. Tasavvuf nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Yesevilik, Kadirilik, Mevlevilik, Nakşibendilik ve Alevilik Bektaşiliğin kurucuları kimdir?

      Yapabiliyor musun?
    3. Mevlana Haftası ne zaman?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Tasavvuf, kalbi kötü duygulardan arındırıp güzel ahlakı kazandırmayı amaçlayan, ahlakla ilgili yorum biçimidir. Kültürümüzde etkin tasavvufi yorumlar Yesevilik (Ahmed Yesevi), Kadirilik (Abdülkadir Geylani), Mevlevilik (Mevlana), Nakşibendilik (Bahaeddin Nakşibend) ve Alevilik Bektaşiliktir (Hacı Bektaş Veli).

    Konuya dön: Kültürümüzdeki tasavvufi yorumlar

  4. Alevilik Bektaşilik: kavramlar ve cem

    1. Cem ve cemevi nedir?

      Yapabiliyor musun?
    2. Musahiplik, gülbank, ocak, dört kapı kırk makam ne demek?

      Yapabiliyor musun?
    3. Cem çeşitleri nelerdir?

      Yapabiliyor musun?
    Kontrol et

    Cem (ayinicem), dede rehberliğinde bir araya gelinerek yapılan ayindir; yapıldığı yere cemevi denir. Görgü, ikrar ve Abdal Musa cemleri özel cemlerdir. Musahiplik yol kardeşliği, gülbank “Bismişah” ile başlayıp “Allah Allah” ile biten duadır; ocak, dedelerin soyunu anlatır.

    Konuya dön: Alevilik Bektaşilik: kavramlar ve cem

Karma tekrar

Önceki 1 sayfadan ve 6. sınıfın 2 sayfasından karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Panodaki bir melek kartında şunlar yazıyordu:

Melek kartı
Ne zaman?Kişi bu dünyadan ayrıldıktan sonra
Ne yapar?Kişiye inancıyla ilgili sorular yöneltir.
Kaç tane?İki melek

Bu kart hangi melek ya da melekleri anlatmaktadır?

✓ C. Ölümden sonra soru soran iki melek Münker ve Nekir'dir. A da iki melektir ama soru sormaz, yazar. B vahiy ve tabiat olaylarıyla görevlidir. D Azrail can alır, sorgulamaz.Kaynak: Melek ve ahiret inancı, hac ve kurban · Varlıklar âlemi ve melekler

?Soru 2

Oruçlu olan Kerem gün boyunca şunları yaptı: Sabah abdest alırken suyu yutmadan ağzını çalkaladı. Öğlen oruçlu olduğunu unutup bir bardak su içti, hatırlayınca bıraktı. İkindide duş aldı. Akşam, güneşin battığını sanıp ezandan önce hurma yedi.

Buna göre Kerem'in hangi davranışı orucunu bozmuştur?

✓ D. Güneşin battığını zannederek erken iftar etmek orucu bozar. A suyu yutmadığı için bozmaz. B unutarak içmek bozmaz. C banyo yapmak orucu bozmaz.Kaynak: 6. sınıf · Peygamberler, ilahi kitaplar ve oruç · Oruç ibadeti ve kazandırdıkları

?Soru 3

Bir cuma gününün sesleri
I. Öğle vakti minareden okunan çağrı
II. Farz başlarken camide okunan çağrı
III. Akşam bir törende okunan, doğumu anlatan şiir

Bunlar sırasıyla hangileridir?

✓ B. Vakti duyuran çağrı ezan, farzın başladığını bildiren kamet, doğumu anlatan şiir mevlittir. A ezanla kameti yer değiştiriyor, naatı mevlitle karıştırıyor. C ve D salavatı bir çağrı sanıyor.Kaynak: 6. sınıf · Peygamberliğinden önce Hz. Muhammed · Edebiyatımızda ve musikimizde dinin izleri

?Soru 4

Ramazanın ilk günü, Yasemin'in dedesi camiye gidiyor. Hoca Kur'an'dan bir bölümü yüzünden okuyor; dedesi ve diğer cemaat kendi Kur'an'larından okunan yerleri takip ediyor. Ramazan bitene kadar her gün böyle yapılınca Kur'an baştan sona okunmuş oluyor.

Buna göre dedenin katıldığı uygulama hangisidir?

✓ B. Birinin okuyup diğerlerinin takip etmesi mukabeledir. A teravih bir namazdır, okuma takibi değildir. C fitre verilen bir sadakadır. D imsakiye vakitleri gösteren çizelgedir.Kaynak: 6. sınıf · Peygamberler, ilahi kitaplar ve oruç · Ramazan ve oruçla ilgili kavramlar

?Soru 5

Seda, üç yargıyı doğru (D) ya da yanlış (Y) diye işaretledi.

Seda'nın işaretleri
Yargıİşaret
I. Peygamber mucizeyi kendi gücüyle gösterir.Y
II. Peygamberler insanlar arasından seçilir.D
III. Hz. Muhammed'in en büyük mucizesi Kur'an'dır.D

Seda'nın işaretlerinden hangileri doğrudur?

✓ D. Mucize Allah'ın izniyle olur, bu yüzden I'deki Y doğrudur; II ve III de doğru işaretlenmiştir. A ve B iki doğru işareti atlıyor. C, I'deki Y'yi hata sanıp mucizeyi peygamberin gücüne bağlıyor.Kaynak: 6. sınıf · Peygamberler, ilahi kitaplar ve oruç · Peygamber ve vahiy

?Soru 6

Bir olayın kartı
Ne oldu?Bir yabancı tüccarın malı haksızca alındı.
Kimler toplandı?Mekke'nin ileri gelenleri
Ne karar verdiler?Kimse haksızlığa uğratılmayacak.

Kartta anlatılan olay hangisidir?

✓ A. Haksızlığa karşı verilen söz birliği Hilfülfudul'dür; bir savaş değildir. B Kâbe onarımındaki anlaşmazlıktır. C bir lakaptır, toplantı değildir. D Ebrehe'nin ordusuyla ilgilidir.Kaynak: 6. sınıf · Peygamberliğinden önce Hz. Muhammed · Gençlik yılları

?Soru 7

Kantinde para üstü fazla verilen Deniz, kimse görmese de parayı geri götürdü. Nedenini soran arkadaşına şöyle dedi: “Kimse görmese de yaptıklarım yazılıyor. Bir gün hepsinin hesabını vereceğim.”

Deniz'in sözleri aşağıdakilerden hangileriyle ilişkilendirilebilir?
I. Kiramen Kâtibin'in varlığına inanma
II. Ahirette hesap verme bilinci
III. Kıyametin ne zaman kopacağını bilme

✓ A. “Yaptıklarım yazılıyor” yazıcı meleklere (I), “hesabını vereceğim” ahirette hesap bilincine (II) dayanır. B yazılma inancını atlıyor. C ve D III'ü içeriyor; kıyametin vaktini yalnız Allah bilir, Deniz de böyle bir şey söylemiyor.Kaynak: Melek ve ahiret inancı, hac ve kurban · Ahiret hayatının aşamaları

?Soru 8

Zeynep'in sınıflaması
UygulamaZeynep'in yazdığı
I. Bebeğin kulağına ezan okuyup ad koymakgelenek
II. Mevlit okutmakfarz ibadet
III. Bayramda küskünlerin barışmasıgelenek

Zeynep'in sınıflamalarından hangileri doğrudur?

✓ C. Kulağa ezan okuyup ad koymak (I) ve bayramlaşma (III) dinin izini taşıyan geleneklerdir. II yanlış: mevlit okutmak gelenektir, ibadet değildir. A, B ve D bu yanlışı içeriyor.Kaynak: 6. sınıf · Peygamberliğinden önce Hz. Muhammed · Geleneğimizde dinin izleri

?Soru 9

Mert bayramını şöyle anlattı: “Sabah babamla tekbir getirerek camiye yürüdük. Namazdan sonra herkesle bayramlaştık. Kurbanımızı kestikten sonra etin bir kısmını kurban kesemeyen komşulara götürdüm. Akşam yurt dışındaki teyzemizle görüntülü konuşup bayramını kutladık.”

Mert'in anlattıklarından aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

✓ B. Mert etin yalnız “bir kısmını” götürdü; tamamının dağıtılması gerektiği çıkmaz. A teyzeyle bayramlaşmadan, C komşulara et götürmeden, D camide bayramlaşmaktan çıkar.Kaynak: Melek ve ahiret inancı, hac ve kurban · Kurban ve kültürümüze yansımalar

?Soru 10

Elif, hac ile umreyi karşılaştırmak için bir tablo hazırladı:

Elif'in tablosu
HacUmre
I. İhrama girilir mi?EvetEvet
II. Arafat'ta vakfe yapılır mı?EvetEvet
III. Belirli bir vakti var mı?EvetHayır

Buna göre Elif'in tablosunda hangi satırlar doğru doldurulmuştur?

✓ D. İkisinde de ihrama girilir (I); umrenin belli vakti yoktur (III). II yanlış: vakfe yalnız hacta vardır. A III'ü kaçırıyor; B ve C vakfeyi umrede de var sanıyor.Kaynak: Melek ve ahiret inancı, hac ve kurban · Hac ve umre
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?7. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →