Evrendeki düzen ve tevhit: her şeyin bir ölçüsü var
MEB 5. sınıf · Allah İnancı · Okuma 4 dk · 3 etkinlik
✎Konu anlatımı
Evrendeki düzen bize Allah'ın varlığı ve birliği hakkında ne söyler?
Kısa cevap: Gece ile gündüz, mevsimler ve bedenimizin işleyişi kusursuz bir düzen gösterir. Bu düzen kendiliğinden oluşmaz; onu bir yaratıcı kurmuştur. Allah'ın bir ve tek olduğuna, eşi ve ortağı bulunmadığına inanmaya tevhit denir.Okul zili her gün aynı saatte çalar, çünkü onu biri ayarlamıştır. Ya Güneş'in doğuşunu kim ayarlıyor?
Gözle, tekrarı bul, genelle
Yeryüzü ile bütün gök cisimlerinin oluşturduğu büyük bütüne evren denir.
Bir olayın hep aynı biçimde yinelenmesine örüntü denir; gece ile gündüzün sırası gibi.
| Nerede? | Ne görürüz? | Bu düzen ne sağlar? |
|---|---|---|
| Gökyüzü | Dünya kendi çevresinde döner. | Gece ile gündüz sıralanır. |
| Canlılar | Arı çiçekten çiçeğe konar. | Meyveler oluşur. |
| Beden | Göz kapağı sık sık kırpılır. | Göz nemli kalır, tozdan korunur. |
Örüntüleri birleştirince bir genellemeye varırız: Evrende her şey bir ölçüye ve dengeye göre işler.
Düzen, düzenleyeni gösterir
Yapbozun parçaları kutu sallanınca kendiliğinden birleşmez; onları biri yerine koyar. Evrendeki düzen de bir yaratıcının eseridir.
“Gerçekten biz, her şeyi bir ölçü ve dengede yarattık.”
Kamer 54/49 · Kur'an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı
Allah'ı göremeyiz ama eserlerinden O'nun var olduğunu anlarız.
Tevhit: Allah birdir
Allah'ın bir ve tek olduğuna, eşi ve ortağı bulunmadığına inanmaya tevhit denir. Tevhit, İslam'ın inanç esasıdır.
“Eğer yerde ve gökte Allah'tan başka ilahlar olsaydı kesinlikle ikisinin de düzeni bozulurdu...”
Enbiya 21/22 · Kur'an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı
“Karıncalar yazın yiyecek toplayıp kışı bunlarla geçirir.” Bu cümleden “Karıncalar kışa hazırlanır.” ve “Karıncalar insanlara yardım eder.” yargılarından hangisi çıkarılamaz?
Önce kendin dene → Çözümü göster
- Kök: “çıkarılamaz” diyor; metinde dayanağı olmayanı arıyoruz.
- Anahtar sözcük: “yazın toplar, kışı geçirir” bir hazırlığı anlatır.
- Eleme: İlk yargı cümleye dayanır; ikincisinde insanlardan hiç söz edilmez.
Cevap: Karıncalar insanlara yardım eder.
Nasıl sorulurBir canlının ya da doğa olayının düzenini anlatan kısa bir metin verilir; metinden çıkarılamayacak yargı sorulur.
TuzakDoğru ama metinde dayanağı olmayan yargıyı çıkarılabilir saymak.
İpucuHer şıkkı metindeki bir cümleye bağla.
?Soru çöz metinden çıkarım
Leylekler her yıl sonbaharda sıcak ülkelere göç eder ve ilkbaharda aynı yuvalara döner. Göç zamanı, yiyeceklerin azaldığı mevsime denk gelir. Uzun kanatları, sıcak hava akımlarında yorulmadan süzülmelerini sağlar.
Bu metinden aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?
↕Sıralama düşünme basamakları
- Evrende her şeyin ölçüyle işlediğine varırsın.
- Güneşin akşam batıp sabah doğduğunu görürsün.
- Bu düzeni bir yaratıcının kurduğunu anlarsın.
- Bunun her gün tekrarlandığını fark edersin.
?Soru çöz grafik okuma
Defne, bir ay boyunca her pazartesi güneşin doğduğu saati yazıp grafiğe döktü.
Bu grafikten aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?