KPSS Tarih · I. TBMM Dönemi

Düzenli Ordunun Kuruluşu konu anlatımı

Düzenli orduya geçişin gerekçeleri, Gediz Taarruzu, cephelerin yeniden düzenlenmesi ve Kuva-yı Milliye liderlerinin ayaklanmaları.

Bilgi Kapsülü ile adım adım öğren Kendini dene

Düzenli Ordunun Kuruluşu konu anlatımı

★ işaretli bilgiler mutlaka bilinmeli.

Öne çıkan kararlar

  • Kuva-yı Milliye'nin Hukuk Dışı UygulamalarıBazı Kuva-yı Milliye liderlerinin halktan zorla para, iaşe ve silah toplaması, kendilerine uymayanları yargısız ve keyfî biçimde cezalandırması halkta büyük hoşnutsuzluk yaratmıştır.
  • Firariler Kanunu ve İstiklal MahkemeleriDüzenli orduya asker alımını güvenceye almak ve firarları önlemek amacıyla 11 Eylül 1920'de Firariler Kanunu çıkarılmış, bu kanunu uygulamak üzere İstiklal Mahkemeleri görevlendirilmiştir.

Ne zaman, nerede, neden?

  • Düzenli Ordunun Kurulması Kararının AlınışıGediz yenilgisinin ardından Kasım 1920'de düzenli orduya geçilmesi kesinleşmiş ve Kuva-yı Milliye birliklerinin düzenli ordu içine alınmasına başlanmıştır.
  • Gediz Taarruzu'nun TarihiBatı Cephesi Komutanlığı ile Kuva-yı Seyyare'nin Yunan kuvvetlerine karşı ortaklaşa yürüttüğü Gediz Taarruzu, 24 Ekim 1920'de başlamıştır.

Yapı ve teşkilat

  • Batı Cephesi'nin İkiye BölünmesiGediz yenilgisinin ardından Kasım 1920'de Batı Cephesi idari ve askerî açıdan ikiye ayrılarak 'Batı Cephesi' ve 'Güney Cephesi' komutanlıkları kurulmuştur.
  • Kuva-yı Milliye'nin Emir-Komuta EksikliğiKuva-yı Milliye birliklerinin merkezî bir komuta kademesine bağlı olmaması, askerî disiplinden yoksunluğu ve yerel şeflerin başına buyruk hareket etmesi düzenli orduyu şart kılmıştır.
  • Kuva-yı Seyyare'nin Askerî NiteliğiÇerkez Ethem'in komutasındaki Kuva-yı Seyyare, hareket kabiliyeti yüksek atlı süvarilerden oluşan ve iç isyanların bastırılmasında önemli hizmetler görmüş düzensiz bir Kuva-yı Milliye birliğidir.

Önemli kişiler

  • Albay İsmet Bey'in Batı Cephesi Komutanlığına Atanmasıİkiye ayrılan cephenin asıl Batı (kuzey) kesimi komutanlığına Albay İsmet (İnönü) Bey atanmış ve düzenli orduyu kurmakla görevlendirilmiştir.
  • Gediz Taarruzu'nu Yürüten KomutanlarGediz Taarruzu, TBMM ve Mustafa Kemal Paşa'nın uyarılarına rağmen Batı Cephesi Komutanı Ali Fuat Paşa ve Kuva-yı Seyyare Komutanı Çerkez Ethem tarafından icra edilmiştir.
  • Albay Refet Bey'in Güney Cephesi Komutanlığına AtanmasıBatı Cephesi ikiye ayrıldığında güney kesimin (Güney Cephesi) komutanlığına Albay Refet (Bele) Bey getirilmiştir.
  • Fevzi Çakmak Paşa'nın Lojistik ve Askerî RolüDüzenli ordunun teşkilatlanması sürecinde Millî Savunma Bakanlığı (Millî Müdafaa Vekâleti) görevini yürüten Fevzi (Çakmak) Paşa, ordunun ikmal ve kanuni altyapısını tesis etmiştir.
  • Mustafa Kemal Paşa'nın Düzenli Ordu KararlılığıMustafa Kemal Paşa, Kuva-yı Milliye liderlerinin siyasi baskı ve tehditlerine boyun eğmeyerek kesin zaferin ancak disiplinli bir düzenli orduyla kazanılabileceği konusunda tavizsiz durmuştur.

Önemi ve sonuçları

  • Gediz Taarruzu'nun Sonucu ve ÖnemiGediz Taarruzu'nun ağır bir yenilgiyle sonuçlanması, Kuva-yı Milliye birlikleriyle taarruz savaşı yapılamayacağını açıkça kanıtlamış ve düzenli orduya geçiş kararını kesinleştirmiştir.
  • TBMM Düzenli Ordusunun Ulusal NiteliğiTBMM'nin kurduğu düzenli ordu; bölgesel değil ulusal bağımsızlığı hedefleyen, kanunlara ve meclis denetimine tabi, profesyonel emir-komuta zinciriyle yönetilen bir millî ordudur.
  • Çerkez Ethem'in Yunan Kuvvetlerine Sığınmasıİsmet Bey komutasındaki TBMM kuvvetleri karşısında tutunamayan Çerkez Ethem, Ocak 1921'de kuvvetlerinin bir kısmıyla birlikte Yunan ordusuna sığınmıştır.
  • Düzenli Ordunun Meclise Olan Güveni PekiştirmesiDüzenli ordunun kurulması, çete keyfîliklerinin sona erdirilmesi ve I. İnönü Zaferi'nin kazanılması halkın TBMM Hükûmeti'ne olan güvenini ve orduya katılımı büyük ölçüde artırmıştır.

Uygulamalar ve atılan adımlar

  • Düzenli Orduya Geçişin Temel GerekçesiKuva-yı Milliye birlikleri Yunan ilerleyişini yavaşlatıp TBMM'ye zaman kazandırmış olsa da modern donanımlı Yunan ordusunu Anadolu'dan tamamen atacak askerî güce sahip değildi.
  • Askerî İaşenin ve Lojistiğin MerkezîleşmesiDüzenli orduya geçişle birlikte çetelerin halktan keyfî malzeme toplamasına son verilmiş; ordunun iaşe, donatım ve cephane ikmali Millî Savunma Bakanlığı tarafından bütçeye bağlanmıştır.

Önceki ve sonraki olaylarla bağı

  1. Ali Fuat Paşa'nın Moskova Elçiliğine GönderilmesiGediz Muharebesi'ndeki başarısızlığın ardından Ali Fuat Paşa Batı Cephesi Komutanlığı görevinden alınarak TBMM Hükûmeti'nin Moskova Büyükelçiliği'ne atanmıştır.
  2. Çerkez Ethem İsyanıKuva-yı Seyyare Komutanı Çerkez Ethem, Albay İsmet Bey'in emrine girmeyi ve birliklerini düzenli orduya devretmeyi reddederek Aralık 1920'de TBMM Hükûmeti'ne karşı isyan başlatmıştır.
  3. Demirci Mehmet Efe İsyanıGüney Cephesi Komutanı Refet Bey'in emrine girmeyi kabul etmeyen Demirci Mehmet Efe Aralık 1920'de ayaklanmış, Refet Bey'in kuvvetleri karşısında teslim olmuştur.
  4. Düzenli Ordunun İlk Zaferi: I. İnönü MuharebesiYeni kurulan TBMM düzenli ordusu, Çerkez Ethem İsyanı'ndan faydalanarak Bursa ve Uşak'tan ilerleyen Yunan ordusunu 6 - 10 Ocak 1921'deki I. İnönü Muharebesi'nde durdurarak ilk askerî zaferini kazanmıştır.

Düzenli Ordunun Kuruluşu ile sık karıştırılanlar

Düzenli Ordunun Kuruluşu en çok Kuva-yı Milliye ile karıştırılır. Aynı konudaki bilgiler yan yana:

  • Kuva-yı Milliye ile Düzenli Ordunun KarşılaştırılmasıKuva-yı Milliye bölgesel kurtuluş amaçlı, gönüllülük esasına dayalı ve gerilla taktiği uygulayan düzensiz birliklerken; düzenli ordu tüm vatanı kurtarmayı amaçlayan, zorunlu askerliğe ve nizami savaş taktiğine dayalı disiplinli bir güçtür.
  • Osmanlı Ordusu ile TBMM Ordusunun AyırımıTBMM'nin kurduğu düzenli ordu İstanbul'daki Osmanlı Harbiye Nezareti'ne değil, doğrudan millet iradesini temsil eden Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne bağlıdır.
  • Komutanların Görev Dağılımı AyırımıGediz Taarruzu sonrası Ali Fuat Paşa Moskova Büyükelçiliği'ne gönderilirken; Batı Cephesi Komutanlığı'na Albay İsmet Bey, Güney Cephesi Komutanlığı'na ise Albay Refet Bey atanmıştır.
KonuDüzenli Ordunun KuruluşuKuva-yı Milliye
Gediz Taarruzu'nun Sonucu ve ÖnemiGediz Taarruzu'nun ağır bir yenilgiyle sonuçlanması, Kuva-yı Milliye birlikleriyle taarruz savaşı yapılamayacağını açıkça kanıtlamış ve düzenli orduya geçiş kararını kesinleştirmiştir.Ekim 1920'deki Gediz Muharebesi'nde Kuva-yı Milliye birliklerinin Yunan ordusu karşısında yenilgiye uğraması, düzenli orduya geçiş kararını kesinleştirmiştir.
Kuva-yı Milliye ile Düzenli Ordunun KarşılaştırılmasıKuva-yı Milliye bölgesel kurtuluş amaçlı, gönüllülük esasına dayalı ve gerilla taktiği uygulayan düzensiz birliklerken; düzenli ordu tüm vatanı kurtarmayı amaçlayan, zorunlu askerliğe ve nizami savaş taktiğine dayalı disiplinli bir güçtür.Kuva-yı Milliye bölgesel, gönüllü, gerilla taktiği uygulayan ve taarruz gücü olmayan bir güç iken; Düzenli Ordu ulusal, zorunlu askerliğe dayalı, hiyerarşik ve taarruz kabiliyetine sahip ordudur.
Kuva-yı Milliye ile karışan 2 bilgiSivas Kongresi ile karışan 1 bilgiI. TBMM'ye Karşı Ayaklanmalar ile karışan 1 bilgi

Düzenli Ordunun Kuruluşu örnek soruları

Kendini dene: şıkka dokun, cevabı ve açıklamayı hemen gör. Sorular aynı dönemden, Sınav Defteri'nin ücretsiz soru havuzundan.

SORU 1 / 5Dönem sorusu

23 Nisan 1920 Cuma günü Hacı Bayram Veli Camii'nde kılınan cuma namazı ve okunan duaların ardından İttihat ve Terakki Kulübü olarak inşa edilen binada Büyük Millet Meclisi'nin ilk tarihî celsesi açılmıştır. Parlamenter teamüller ve dönemin iç tüzük kuralları gereğince, meclisin geçici başkanlığını ve kurucu açılış nutkunu 'en yaşlı üye' sıfatıyla üstlenen milletvekili kürsüye gelerek; milletin tam bağımsızlığını ve hilafet ile vatanın esaretten kurtarılacağını tüm cihana ilan etmiştir. I. TBMM'nin açılış konuşmasını yaparak meclisi resmen açan bu Sinop Mebusu aşağıdakilerden hangisidir?

Soru 1 şıkları
Doğru cevap: C. I. TBMM'nin 23 Nisan 1920'deki ilk açılış toplantısını meclisin en yaşlı üyesi olan Sinop Mebusu Mehmet Şerif Bey (Avunduk) geçici başkan sıfatıyla açmış ve tarihî açış konuşmasını yapmıştır. Mustafa Kemal Paşa ise ertesi gün (24 Nisan) Meclis Başkanı seçilmiştir.

Bu bilgi takıldı mı? Düzenli Ordunun Kuruluşu Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.

Kapsülle öğren
SORU 2 / 5Dönem sorusu

Millî Mücadele devrinde Ankara'da teşekkül eden Büyük Millet Meclisi'nin merkeziyetçi otoritesini yok etmek maksadıyla çıkarılan iç isyanlar; sevk ve idare eden odaklara göre tasnif edilmektedir. Damat Ferit kabinesinin doğrudan bütçe tahsis ederek ve rütbeli subaylar görevlendirerek tertiplediği 'doğrudan doğruya İstanbul Hükûmeti kaynaklı ayaklanmalar' (Ahmet Anzavur ve Kuva-yı İnzibatiye) Boğazlar havzasında yoğunlaşırken; Anadolu'nun muhtelif vilayetlerinde yerel nüfuzunu korumak isteyen aşiretlerin ve dış güçlerin kışkırttığı ayrılıkçı unsurların başlattığı isyanlar farklı bir nitelik taşımaktadır. Buna göre; Mardin ve Nusaybin çevresinde İngiliz kışkırtmasıyla patlak veren Ali Batı İsyanı ile Afyonkarahisar yöresinde Yunan işgaliyle eş zamanlı fitnelenen Çopur Musa İsyanı'nın ortak karakteristik vasfı aşağıdakilerden hangisidir?

Soru 2 şıkları
Doğru cevap: A. Ali Batı ve Çopur Musa isyanları, doğrudan İstanbul Hükûmeti tarafından çıkarılmamış; yerel imtiyazları koruma arzusu ve işgalcilerin kışkırtmalarıyla ortaya çıkmıştır.

Bu bilgi takıldı mı? Düzenli Ordunun Kuruluşu Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.

Kapsülle öğren
SORU 3 / 5Dönem sorusu

I. TBMM, yeni kurulan Türk devletine yönetimsel alanda işlerlik kazandırmak amacıyla aşağıdakilerden hangisini diğerlerinden daha önce gerçekleştirmiştir?

Soru 3 şıkları
Doğru cevap: A. I. TBMM'nin devlete işlerlik kazandırmak için yaptığı ilk iş, 2-3 Mayıs 1920'de ilk Meclis Hükûmeti'ni (İcra Vekilleri Heyeti) kurmaktır.

Bu bilgi takıldı mı? Düzenli Ordunun Kuruluşu Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.

Kapsülle öğren
SORU 4 / 5Dönem sorusu

I. TBMM'nin yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kendi bünyesinde toplayarak 'kuvvetler birliği' ilkesini benimsemesinin temel sebebi nedir?

Soru 4 şıkları
Doğru cevap: E. Olağanüstü savaş koşullarında hızlı ve etkin karar alabilmek için güçler birliği uygulanmıştır.

Bu bilgi takıldı mı? Düzenli Ordunun Kuruluşu Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.

Kapsülle öğren
SORU 5 / 5Dönem sorusu

10 Ağustos 1920'de Paris yakınlarında Fransa, İngiltere ve İtalya'nın dayatmasıyla Osmanlı delegeleri Hadi Paşa, Rıza Tevfik ve Reşat Halis tarafından imzalanan Sevr Antlaşması; Türk vatanını parçalayan, orduyu tasfiye eden, kapitülasyonları ağırlaştıran ve Doğu Anadolu'da Ermenistan ile Kürdistan kurulmasını öngören bir ölüm fermanıdır. Bu fermanın sarayda toplanan Saltanat Şûrası tarafından kabul edilmesi üzerine, Doğu Cephesi Kumandanı Kazım Karabekir Paşa 17 Ağustos 1920'de meclise resmî bir telgraf çekerek; 'bu zalim antlaşmaya onay veren ve imza koyan şahısların vatan haini ilan edilerek gıyaplarında hüküm verilmesini ve isimlerinin her yerde lanetle anılmasını' teklif etmiştir. Kazım Karabekir Paşa'nın meclis kürsüsünde ve cephe karargâhında çok sert nefretle karşıladığı ve TBMM'nin 19 Ağustos 1920'de imzalayanları resmen 'vatan haini' ilan etmesine yol açan bu antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

Soru 5 şıkları
Doğru cevap: D. Kazım Karabekir Paşa'nın teklifi ve TBMM'nin 19 Ağustos 1920 tarihli kararıyla; Sevr Antlaşması'nı onaylayan Saltanat Şûrası üyeleri ile antlaşmayı imzalayan Hadi Paşa, Rıza Tevfik ve Reşat Halis 'vatan haini' ilan edilmiş ve Hıyanet-i Vataniye Kanunu kapsamına alınmıştır.

Bu bilgi takıldı mı? Düzenli Ordunun Kuruluşu Bilgi Kapsülü takıldığın bilgileri bulur, aralıklı tekrarla sınava kadar hatırlatır.

Kapsülle öğren
Daha fazla Tarih sorusu çöz →

Sıradaki adım

← Önceki · 20 Ocak 19211921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye)Kronolojide bir önceki konu UygulamadaDüzenli Ordunun Kuruluşu Bilgi Kapsülü25 bilgi · aşamalı öğrenme, hata takibi, aralıklı tekrar Millî MücadeleTüm kronolojiBütün konular sırasıyla
Kuva-yı Milliye